Từ vườn dược liệu đến trải nghiệm học đường: Mô hình sinh thái mở lối giáo dục nông nghiệp

Từ những tán rừng xanh thẳm nơi chân núi Tam Đảo, một không gian học tập đặc biệt đang dần hình thành nơi học sinh không còn bó hẹp trong bốn bức tường lớp học mà được hòa mình vào thiên nhiên, chạm tay vào đất, quan sát từng chiếc lá, từng nụ hoa và lắng nghe câu chuyện của nông nghiệp từ chính hơi thở của rừng. Mô hình trồng Trà Hoa vàng của Hợp tác xã Nông nghiệp hữu cơ Tiên Dương không chỉ là một hướng đi kinh tế bền vững mà còn đang mở ra một “giảng đường xanh”, nơi giáo dục và trải nghiệm được kết nối một cách tự nhiên, sống động.

Trà hoa vàng là thảo dược quý chỉ dùng cho bậc vua chúa ngày xưa vì có hương vị thơm ngon giúp bồi bổ cơ thể, tăng cường sức khỏe và phòng ngừa nhiều bệnh lý khác nhau.

Hành trình ấy bắt đầu từ niềm đam mê bền bỉ của bà Phạm Thị Lý, người được nhiều người gọi bằng cái tên thân thương “nhà khoa học nông dân”. Gắn bó với những chuyến đi tìm kiếm, sưu tầm và bảo tồn các loài dược liệu quý, bà đã có cơ duyên làm việc cùng PGS.TS Trần Ninh, một trong những người đặt nền móng cho việc phát hiện và bảo tồn các giống Trà Hoa vàng tại Việt Nam. Từ nền tảng khoa học ấy, bà nhận ra giá trị đặc biệt của giống Trà Hoa vàng Hakodae, một loại dược liệu có hàm lượng flavonoid và polyphenol cao vượt trội, mang lại nhiều lợi ích cho sức khỏe con người.

PGS.TS Trần Ninh (Đứng giữa) chụp ảnh lưu niệm cùng bà Võ Hoà Bình trong chuyến thăm Làng bảo tồn dược liệu và trồng trà hoa vàng chân núi Tam Đảo, Nam Sơn, Hà Nội. Khu trồng trà hoa vàng được chứng nhận Hữu cơ TCVN của HTX Nông nghiệp Hữu cơ Tiên Dương

Không chỉ dừng lại ở giá trị dược liệu, Trà Hoa vàng còn hội tụ những lợi thế hiếm có: là giống cây bản địa quý hiếm, sinh trưởng tốt dưới tán rừng và phù hợp với điều kiện khí hậu, thổ nhưỡng đặc hữu của Tam Đảo. Từ những nhận thức đó, bà Lý đã xác định đây chính là “vàng xanh” của nông nghiệp Việt Nam, một hướng đi vừa bảo tồn tài nguyên, vừa phát triển kinh tế bền vững.

Tuy nhiên, con đường hiện thực hóa giấc mơ ấy không hề dễ dàng. Trà Hoa vàng là giống cây “khó tính”, nhạy cảm với môi trường sống. Có những cây khi di chuyển về vùng trồng mới vẫn phát triển tốt, ra hoa rực rỡ nhưng chỉ sau một thời gian lại lụi tàn. Qua nhiều năm nghiên cứu, thử nghiệm và đúc rút kinh nghiệm, HTX Tiên Dương đã tìm ra phương pháp chăm sóc phù hợp, ứng dụng công nghệ hữu cơ vi sinh Orgavina cùng các chế phẩm sinh học để đảm bảo cây sinh trưởng ổn định.

Từ những bước đi ban đầu, đến nay HTX đã xây dựng được vùng trồng Trà Hoa vàng rộng tới 165 ha, liên kết với 1.765 hộ dân tại khu vực Lam Sơn. Không chỉ dừng lại ở việc sản xuất, HTX còn thực hiện một chính sách đầy tính nhân văn: tặng giống miễn phí, chia sẻ kỹ thuật và bao tiêu sản phẩm cho người dân. Chính điều này đã tạo nên một cộng đồng cùng phát triển, nơi người nông dân không chỉ là người sản xuất mà còn là người gìn giữ tài nguyên thiên nhiên.

Trên nền tảng ấy, một mô hình sinh thái đa giá trị dần được hình thành. Những vườn Trà Hoa vàng dưới tán rừng không chỉ là nơi canh tác mà còn trở thành không gian trải nghiệm. Ở đó, học sinh có thể trực tiếp tham gia các hoạt động như trồng cây, chăm sóc, thu hái, nhận diện dược liệu, tìm hiểu về hệ sinh thái rừng và quy trình sản xuất nông nghiệp hữu cơ. Những bài học về sinh học, môi trường hay kinh tế nông nghiệp không còn khô khan mà trở nên gần gũi, sinh động qua từng trải nghiệm thực tế.

Mô hình này cũng phản ánh rõ nét xu hướng giáo dục hiện đại, nơi tri thức không chỉ được truyền đạt mà còn được “trải nghiệm hóa”. Khi đứng giữa rừng Trà Hoa vàng, học sinh không chỉ học về một loài cây mà còn hiểu về sự cân bằng của hệ sinh thái, về giá trị của tài nguyên bản địa và trách nhiệm bảo vệ môi trường. Đó là những bài học mà không một trang sách nào có thể truyền tải trọn vẹn.

HTX Tiên Dương đã xây dựng một hệ thống sản xuất hiện đại dựa trên liên kết “5 nhà”: nhà quản lý, nhà khoa học, nhà sản xuất, nhà phân phối và người tiêu dùng.

Song song với đó, HTX Tiên Dương đã xây dựng một hệ thống sản xuất hiện đại dựa trên liên kết “5 nhà”: nhà quản lý, nhà khoa học, nhà sản xuất, nhà phân phối và người tiêu dùng. Từ việc áp dụng công nghệ truy xuất nguồn gốc bằng mã QR đến quản lý nhật ký sản xuất điện tử, tất cả đều hướng tới sự minh bạch và chất lượng. Điều này không chỉ nâng cao giá trị sản phẩm mà còn giúp học sinh có cái nhìn toàn diện về chuỗi giá trị nông nghiệp trong thời đại mới.

Năm 2025, trong bối cảnh Chính phủ quy hoạch các vùng dược liệu trọng điểm trên cả nước, mô hình của HTX Tiên Dương càng cho thấy sự nhạy bén và đi trước xu hướng. Khu vực Tam Đảo với điều kiện tự nhiên đặc thù trở thành một lợi thế lớn, không chỉ để phát triển vùng nguyên liệu mà còn để xây dựng các mô hình du lịch sinh thái gắn với giáo dục. Đặc biệt, vị trí gần các đô thị lớn như Hà Nội mở ra cơ hội đưa học sinh tiếp cận với thiên nhiên một cách thuận lợi.

Giá trị mà mô hình mang lại không chỉ dừng ở kinh tế. Sản phẩm Trà Hoa vàng đã đạt chứng nhận OCOP 4 sao và đang hướng tới 5 sao, mở ra cơ hội xuất khẩu. Nhưng sâu xa hơn, đó là giá trị xã hội khi tạo việc làm và thu nhập ổn định cho hàng nghìn hộ dân; là giá trị môi trường khi góp phần bảo tồn rừng và phát triển nông nghiệp dưới tán rừng; và đặc biệt là giá trị giáo dục khi hình thành một không gian học tập mở cho thế hệ trẻ.

Trong tầm nhìn dài hạn, HTX Tiên Dương đang hướng tới xây dựng một “làng bảo tồn dược liệu và Trà Hoa vàng” không chỉ là trung tâm sản xuất mà còn là điểm đến trải nghiệm, nơi học sinh, sinh viên và du khách có thể tìm hiểu về nông nghiệp, dược liệu và văn hóa bản địa. Đây có thể trở thành một mô hình tiêu biểu, có khả năng nhân rộng tại nhiều địa phương khác, góp phần đưa nông nghiệp trở lại gần hơn với cuộc sống hiện đại.

Giữa những tán rừng xanh, nơi những bông Trà Hoa vàng lặng lẽ nở, một hành trình mới đang được viết tiếp – hành trình kết nối giữa thiên nhiên, con người và tri thức. Ở đó, mỗi học sinh không chỉ là người học mà còn là người khám phá, người cảm nhận và có thể, là những người sẽ tiếp tục câu chuyện của nông nghiệp trong tương lai. Và cũng từ nơi ấy, những mầm xanh không chỉ nảy nở trên đất mà còn lớn lên trong nhận thức, trở thành nền tảng cho một thế hệ biết trân trọng, gìn giữ và phát triển những giá trị bền vững.