Ở độ cao trên 1.500 m so với mực nước biển, điều kiện tự nhiên tại khu vực này được đánh giá khắc nghiệt: đất nghèo dinh dưỡng, nhiệt độ thấp, biên độ nhiệt lớn, gió mạnh và độ ẩm cao. Đây là môi trường mà không nhiều loài cây có thể thích nghi lâu dài.
Tuy nhiên, thông đỏ (Taxus wallichiana) và pơ mu (Fokienia hodginsii) vẫn tồn tại bền bỉ trong Vườn Quốc gia Bidoup - Núi Bà (địa phận tỉnh Lâm Đồng). Với tốc độ sinh trưởng chậm, chu kỳ sống dài và khả năng thích nghi cao, hai loài cây này đã vượt qua nhiều biến động khí hậu trong lịch sử để tồn tại đến ngày nay.
Theo các nhà nghiên cứu, mỗi vòng năm trên thân cây là một “lớp dữ liệu” tự nhiên, ghi lại biến động môi trường qua từng giai đoạn. Vì vậy, ngoài giá trị sinh học, chúng còn có ý nghĩa quan trọng trong nghiên cứu biến đổi khí hậu.
 |
| Thông đỏ là loài đặc hữu, quý hiếm, phân bố rất ít ở Việt Nam. |
Thông đỏ được xếp vào nhóm loài nguy cấp với phạm vi phân bố rất hạn chế. Tại Việt Nam, một trong những quần thể đáng chú ý nằm ở khu vực núi Voi, xã Hiệp Thạnh, Lâm Đồng.
Cây có chiều cao trung bình 15–20 m, thân lớn, vỏ màu nâu đỏ, bong thành từng mảng. Lá dạng kim dẹt, xanh quanh năm. Điểm đặc biệt là quả có lớp áo thịt màu đỏ tươi bao quanh hạt.
Thông đỏ là loài lưỡng tính khác gốc, cây đực và cây cái tồn tại riêng biệt, khiến khả năng tái sinh tự nhiên thấp. Trên thế giới, loài này phân bố rải rác từ dãy Himalaya đến Đông Nam Á, nhưng số lượng đang suy giảm.
Giá trị lớn nhất của thông đỏ nằm ở hoạt chất Taxol – một dược chất được sử dụng trong điều trị ung thư. Chính điều này khiến loài cây từng bị khai thác mạnh trong nhiều năm.
 |
| Cây pơ mu cổ thụ khoảng 1.300 tuổi ở Vườn Quốc gia Bidoup-Núi Bà, địa phận tỉnh Lâm Đồng. |
Nếu thông đỏ được ví như báu vật y học, pơ mu lại là biểu tượng của sự trường tồn của rừng già. Đây là loài cây gỗ lớn, có thể cao 30–40 m, thân thẳng, tán rộng, nổi bật giữa tầng rừng.
Gỗ pơ mu có màu vàng nhạt, vân mịn, nhẹ nhưng bền, có mùi thơm tự nhiên và khả năng chống mối mọt tốt. Cây sinh trưởng chậm, nhưng tuổi thọ có thể kéo dài hàng nghìn năm.
Tại Vườn quốc gia Bidoup – Núi Bà, quần thể pơ mu được đánh giá là một trong những khu vực còn tương đối nguyên vẹn. Cá thể lớn tuổi nhất được xác định khoảng 1.300 năm, với đường kính hơn 4 m, chu vi thân cần 7–8 người ôm, cao 30–40 m.
Trong đời sống của cộng đồng bản địa, pơ mu còn mang ý nghĩa tâm linh, được xem là “cột chống trời”, nơi trú ngụ của thần rừng.
Sự hiện diện của thông đỏ và pơ mu là chỉ dấu cho thấy hệ sinh thái rừng nguyên sinh vẫn còn được bảo tồn. Những khu rừng này có vai trò điều hòa khí hậu, giữ nước đầu nguồn, chống xói mòn và tạo môi trường sống cho nhiều loài sinh vật.
Tuy nhiên, theo các nhà khoa học, hai loài cây này vẫn đang đối mặt với nhiều nguy cơ như khai thác trái phép, suy giảm diện tích rừng và tác động của biến đổi khí hậu.
Giữa đại ngàn Nam Tây Nguyên, những cây cổ thụ hàng nghìn năm tuổi vẫn lặng lẽ tồn tại như các “cột mốc sống” của tự nhiên. Sự trường tồn của chúng không chỉ phản ánh sức sống của rừng già, mà còn đặt ra yêu cầu cấp thiết về bảo tồn những giá trị sinh thái không thể tái tạo.
