Bưởi đỏ Mê Linh – thứ quả đặc biệt trên ban thờ ngày Tết

Những quả bưởi này được gọi vui là “bưởi tâm linh”, bởi yêu cầu về hình dáng, màu sắc, độ thơm và khả năng giữ quả rất cao. Khi đạt tiêu chuẩn đẹp, giá mỗi quả có thể cao gấp 5 - 7 lần bưởi thông thường.

Từ giống bưởi từng bị lãng quên

Tại Mê Linh, Hà Nội, hai giống bưởi đỏ bánh men và bưởi đỏ lũm từng có thời gian bị người dân bỏ bê do chất lượng quả không ổn định. Trong khi đó, bưởi đỏ lũm có chất lượng ăn không nổi bật bằng nhưng lại sở hữu hình dáng rất đẹp. Quả có phần đầu thon, phần dưới phình ra giống quả lê, thích hợp để bày cùng mâm ngũ quả. Cả hai giống đều có đặc điểm nổi bật là vỏ đỏ đậm, hương thơm rõ, đặc biệt khi được trồng tại vùng đất gốc Tráng Việt, nay thuộc xã Mê Linh.

Trước năm 2015, do thiếu đầu tư chăm sóc, nhiều cây bưởi đỏ bị sâu bệnh, quả nám và lên màu kém. Một số quả có vị chua gắt, tôm bị nát nên chủ yếu được bán để ăn với giá chỉ khoảng 5.000 - 10.000 đồng/quả.

Năm 2016, trong quá trình thực hiện nghiên cứu, TS Nguyễn Hữu Hải (Trung tâm Tài nguyên thực vật thuộc Viện Khoa học Nông nghiệp Việt Nam) nhận thấy nguyên nhân có thể không nằm ở sự thoái hóa giống mà liên quan nhiều đến điều kiện chăm sóc. Ông tiến hành theo dõi hơn 100 cây bưởi đỏ trong và ngoài khu dân cư, thử nghiệm nhiều phương pháp về dinh dưỡng, bao quả và phòng trừ sâu bệnh.

Kết quả cho thấy việc chăm sóc, bao quả đúng kỹ thuật giúp lớp vỏ nhẵn hơn, hạn chế nám, đồng thời thúc đẩy quá trình lên màu từ vàng sang hồng rồi đỏ đậm. Chất lượng quả cũng được cải thiện đáng kể. Đặc biệt, bưởi đỏ bánh men có vị chua giảm, vị ngọt tăng và tôm giòn hơn, không còn tình trạng nát như trước.

Với bưởi đỏ lũm, dù từng bị người dân chặt bỏ hoặc dùng làm gốc ghép cho bưởi Diễn, việc phát hiện khả năng lên màu đỏ đẹp và giữ hương thơm tốt đã giúp giống bưởi này được bảo tồn.

“Bưởi tâm linh” lên giá

Khoảng năm 2019 - 2020, khi bưởi Diễn được trồng phổ biến, thị trường dần bão hòa và giá giảm, bưởi đỏ Mê Linh bắt đầu được người tiêu dùng chú ý. Những quả đạt mã đẹp có thời điểm được bán trên 100.000 đồng/quả, đặc biệt vào dịp Tết thường không đủ nguồn cung.

Một lợi thế của bưởi đỏ lũm là thời điểm chín gần Tết nên cuống còn dai, thuận lợi cho việc bảo quản và trưng bày. Bưởi đỏ bánh men thường chín từ khoảng rằm tháng tám nên về cuối năm có nguy cơ rụng cuống, song những vườn được chăm sóc tốt vẫn có thể giữ quả khá bền.

Bưởi đỏ lũm khi chưa chín hẳn.

Đáng chú ý, cả hai giống bưởi đều có khả năng giữ mã đẹp trong thời gian dài. Khi được đặt trên ban thờ khoảng 1 - 2 tháng, vỏ quả vẫn căng, màu đỏ nổi bật và hương thơm còn lưu giữ tốt. Đây chính là yếu tố khiến chúng được xếp vào nhóm “bưởi tâm linh”, thay vì chỉ được đánh giá dựa trên chất lượng ăn.

Hình thành vùng sản xuất hàng hóa

Tại thôn Đông Cao, ông Lương Văn Phương từng chủ động xin lại những cây bưởi đỏ từ các khu vườn bị phá bỏ để đưa ra bãi trồng bảo tồn. Năm 2018, ông cùng 20 thành viên thành lập HTX bưởi đỏ thôn Đông Cao, hướng tới sản xuất theo cùng một quy trình và xây dựng thương hiệu cho sản phẩm.

Theo ông Phương, mỗi vụ Tết, HTX có thể cung ứng khoảng 15.000 quả “bưởi tâm linh”, với giá phổ biến 120.000 - 150.000 đồng/quả. Những thành viên có khoảng 10 - 20 gốc bưởi đỏ có thể thu về 50 - 70 triệu đồng vào dịp cuối năm. Riêng gia đình ông Phương có khoảng 30 gốc bưởi đỏ lâu năm, cho thu nhập trên 100 triệu đồng mỗi dịp Tết.

Ngoài những cây lâu năm, ông còn có khoảng 1 ha bưởi đỏ mới trồng ngoài bãi. Khi bước vào giai đoạn kinh doanh ổn định, diện tích này được kỳ vọng mang lại doanh thu khoảng 1,3 - 1,5 tỷ đồng mỗi năm.

Bưởi vỏ đỏ ở Việt Nam khá đa dạng, với khoảng 10 giống được ghi nhận.

Bên cạnh bưởi đỏ bánh men và bưởi đỏ lũm của Hà Nội, còn có bưởi đỏ ngọt, bưởi Lâm Động của Hải Phòng, bưởi Tân Lạc của Phú Thọ, bưởi cổ lũm của Bắc Ninh, bưởi Luận Văn của Thanh Hóa...

Mỗi giống có đặc điểm riêng về màu sắc, hình dáng, thời gian chín và chất lượng quả. Tuy nhiên, điểm chung của nhóm bưởi này là màu vỏ bắt mắt, hương thơm đặc trưng và tiềm năng phục vụ thị trường quà biếu, trưng Tết.

Khi nhu cầu sử dụng hoa quả đẹp để thờ cúng ngày càng được chú trọng, những giống bưởi có màu đỏ tự nhiên, dáng đẹp và khả năng bảo quản lâu đang mở ra một hướng sản xuất có giá trị cao cho người trồng. Từ những giống cây từng bị xem nhẹ, “bưởi tâm linh” nay đã trở thành một sản phẩm nông nghiệp đặc sản, có thể mang lại nguồn thu đáng kể vào mỗi dịp cuối năm.