Từ hạt giống đầu tiên được cụ Hoàng Văn Cơm mang về ươm trồng tại thôn Thúy Lâm, xã Thanh Hà, gần 200 năm qua, cây vải tổ vẫn xanh tốt, đều đặn đơm hoa kết trái, trở thành biểu tượng cho nguồn gốc và giá trị của thương hiệu vải thiều Thanh Hà.
Theo các tài liệu địa phương, vào khoảng năm 1870, trong một lần dự tiệc cưới của người Hoa tại Hải Phòng, cụ Hoàng Văn Cơm đã được thưởng thức giống vải có hương vị đặc biệt thơm ngon. Sau đó, cụ mang 3 hạt giống về trồng tại vườn nhà ở làng Thúy Lâm. Cả 3 hạt đều nảy mầm nhưng chỉ duy nhất một cây sinh trưởng và phát triển khỏe mạnh. Nhờ phù hợp với điều kiện khí hậu, thổ nhưỡng địa phương, cây cho quả ngọt đậm, hương vị đặc trưng.
 |
| Cây vải tổ đã có tuổi đời gần 200 năm. Ảnh: Báo Hải Phòng. |
Giống vải này có nguồn gốc từ Thiều Châu (Trung Quốc), vì vậy được gọi là vải thiều. Khi cây trưởng thành, gia đình cụ Cơm tiếp tục chiết cành, nhân giống để người dân trong vùng cùng trồng. Từ đó, diện tích vải thiều dần được mở rộng khắp huyện Thanh Hà rồi lan ra nhiều địa phương khác.
Năm 1958, người dân làng Thúy Lâm từng mang 30 kg vải thiều dâng tặng Chủ tịch Hồ Chí Minh tại Phủ Chủ tịch. Bác đánh giá đây là giống vải quý, hương vị thơm ngon và khuyến khích người dân phát triển loại cây này. Từ đó, thương hiệu vải thiều Thanh Hà ngày càng được biết đến rộng rãi.
Trải qua gần hai thế kỷ, cây vải do cụ Hoàng Văn Cơm trồng vẫn phát triển xanh tốt và cho quả đều đặn mỗi mùa. Để ghi nhớ công lao của người đầu tiên đưa giống vải về địa phương, người dân gọi đây là “cây vải tổ”.
Năm 1992, Trung ương Hội Làm vườn Việt Nam xác định đây là cây vải lâu năm nhất cả nước. Đến năm 2016, Hội Kỷ lục Việt Nam tiếp tục xác nhận cây vải của cụ Hoàng Văn Cơm là cây vải thiều lâu năm nhất Việt Nam.
Hiện nay, cây vải tổ được con cháu dòng họ Hoàng chăm sóc, bảo tồn cẩn thận. Ông Hoàng Văn Lượm, cháu đời thứ 5 của cụ Hoàng Văn Cơm, là người trực tiếp chăm nom cây vải tổ. Theo ông Lượm, những năm gần đây lượng du khách tìm đến tham quan ngày càng đông hơn, đặc biệt vào mùa vải chín.
“Gia đình, dòng họ rất tự hào khi cụ tổ là người đưa giống vải trở thành đặc sản nổi tiếng của địa phương. Vải thiều đã góp phần mang lại cuộc sống ổn định cho nhiều hộ dân. Đến nay, cây vải tổ vẫn xanh tốt, ra quả đều mỗi năm như minh chứng cho sức sống bền bỉ của giống cây đặc sản này”, ông Lượm chia sẻ.
Để bảo tồn cây vải tổ, chính quyền địa phương đã phối hợp cùng các đơn vị chuyên môn, nhà khoa học đánh giá hiện trạng sinh trưởng, phân tích điều kiện tự nhiên và dinh dưỡng nhằm xây dựng phương án chăm sóc phù hợp. Khuôn viên cây vải tổ cũng được cải tạo, nâng cấp để phục vụ nhu cầu tham quan, trải nghiệm của người dân và du khách.
Không chỉ mang ý nghĩa lịch sử, cây vải tổ còn là điểm nhấn văn hóa, góp phần quảng bá thương hiệu vải thiều Thanh Hà. Mỗi mùa quả chín, nhiều người tìm về nơi đây để tận mắt chiêm ngưỡng cây vải gần 200 năm tuổi và tìm hiểu cội nguồn của loại trái cây nổi tiếng với lớp vỏ đỏ hồng, cùi dày, vị ngọt đậm và hương thơm đặc trưng.
