Ít ai ngờ loại cây mọc ven đường này lại có giá trị kinh tế cao

Từng mọc hoang ven bờ rào, góc vườn và ít được chú ý, cây gai nay trở thành nguồn nguyên liệu có giá trị kinh tế nhờ nhu cầu sản xuất bánh truyền thống. Với khả năng sinh trưởng nhanh, chỉ sau khoảng 2-3 tháng trồng, cây đã có thể cho thu hoạch lá.

Lá gai từ lâu đã gắn liền với những món bánh dân dã trong ẩm thực Việt Nam, đặc biệt là bánh gai và bánh ít lá gai. Những chiếc bánh có lớp vỏ đen óng, dẻo thơm, mang hương vị đặc trưng khó trộn lẫn. Ít ai biết rằng, nguyên liệu tạo nên màu sắc và hương vị ấy lại đến từ một loại cây từng mọc tự nhiên ở nhiều vùng quê.

Cây gai – loại cây dễ trồng, nhiều công dụng

Cây gai, còn gọi là gai xanh hoặc tầm ma, là loại cây thân bụi, có thể cao từ 1-2 m. Cây có sức sống khỏe, thích nghi tốt với điều kiện khí hậu nóng ẩm. Lá mọc so le, hình trái tim hoặc thuôn dài, mép có răng cưa; mặt trên xanh đậm, mặt dưới phủ lớp lông trắng mịn.

Bộ phận được sử dụng phổ biến trong chế biến thực phẩm là lá. Khi vò nhẹ, lá gai có mùi thơm thảo mộc đặc trưng. Sau khi luộc chín và nghiền nhuyễn, lá chuyển sang màu sẫm, tạo nên sắc đen tự nhiên cho các loại bánh truyền thống.

Để làm bánh gai, người ta thường chọn lá bánh tẻ, không quá già cũng không quá non. Lá sau khi thu hái được nhặt bỏ cuống, rửa sạch, luộc hoặc hấp chín rồi để ráo. Tiếp đó, người làm bánh loại bỏ phần gân cứng, đem giã hoặc xay nhuyễn để tạo thành hỗn hợp mịn.

Phần lá đã sơ chế được trộn cùng bột nếp, đường và nhào kỹ thành khối bột dẻo. Tùy theo công thức từng địa phương, tỷ lệ lá gai và bột nếp có thể thay đổi. Lá càng được nghiền nhuyễn, vỏ bánh càng mịn, dẻo và có màu đen óng tự nhiên.

Với bánh gai truyền thống, lớp vỏ dẻo thơm bao bọc phần nhân gồm đậu xanh nghiền, dừa nạo, mỡ lợn, đường và đôi khi có thêm hạt sen. Sự kết hợp giữa vị ngọt dịu, béo bùi của nhân bánh với hương thơm riêng của lá gai tạo nên món quà quê được nhiều người yêu thích.

Không chỉ dùng làm bánh gai, loại lá này còn là nguyên liệu quan trọng trong món bánh ít lá gai nổi tiếng ở miền Trung và Tây Nguyên. Bánh thường có hình chóp nhỏ, lớp vỏ đen dẻo, phần nhân đậu xanh, dừa hoặc đậu phộng. Một số địa phương còn thêm gừng để tăng hương vị.

Từ cây mọc hoang trở thành mặt hàng có giá trị kinh tế

Trước đây, cây gai thường mọc tự nhiên ven bờ rào, bãi đất trống hoặc được người dân trồng vài bụi trong vườn để hái lá làm bánh vào dịp lễ, Tết. Tuy nhiên, khi nhu cầu sản xuất bánh truyền thống ngày càng tăng, lá gai dần trở thành mặt hàng được các cơ sở chế biến tìm mua thường xuyên.

Hiện nay, lá gai tươi có giá khoảng 20.000-30.000 đồng/kg, trong khi lá đã phơi hoặc sấy khô có thể đạt 100.000-150.000 đồng/kg. Để có 1 kg lá khô cần khoảng 5-6 kg lá tươi, chưa kể công thu hái, làm sạch và sơ chế.

kienthuc.net.vn

Nhờ đầu ra tương đối ổn định, nhiều nơi đã chuyển từ thu hái tự nhiên sang trồng cây gai để chủ động nguồn nguyên liệu. Đây là loại cây không quá kén đất, phù hợp với đất tơi xốp, giàu dinh dưỡng, thoát nước tốt và duy trì được độ ẩm.

Cây thường được nhân giống bằng hom thân hoặc tách chồi. Thời điểm xuống giống thích hợp là đầu mùa mưa, giúp cây nhanh bén rễ và phát triển. Trong giai đoạn đầu, người trồng cần tưới nước thường xuyên, làm cỏ và bổ sung phân hữu cơ. Khi cây đã ổn định, việc chăm sóc không quá phức tạp, chủ yếu chú ý tránh tình trạng ngập úng kéo dài gây thối rễ.

Thu hoạch sau 2-3 tháng, có thể cho nhiều lứa mỗi năm

Một trong những ưu điểm của cây gai là thời gian sinh trưởng tương đối ngắn. Sau khoảng 2-3 tháng trồng, cây có thể cho lứa lá đầu tiên. Khi cây trưởng thành, cứ khoảng 45-60 ngày, người dân lại có thể thu hoạch một đợt.

Lá được chọn thường là những lá đã phát triển hoàn chỉnh, xanh tốt, không bị sâu bệnh. Nếu được chăm sóc đúng kỹ thuật, cây có thể cho khoảng 4-5 lứa thu hoạch mỗi năm.

Từ một loại cây dân dã từng mọc ven bờ rào, cây gai đang dần khẳng định giá trị trong sản xuất nông nghiệp và chế biến thực phẩm truyền thống. Việc phát triển vùng trồng nguyên liệu không chỉ giúp đáp ứng nhu cầu của các cơ sở làm bánh mà còn mở ra hướng khai thác kinh tế từ những loại cây quen thuộc ở nông thôn.