Sáng ngày 5/5, khi khu chợ chim tự phát ở dốc Tam Đa, phường Tây Hồ vẫn còn đông người qua lại, tiếng chim hót vang lên từ hàng trăm chiếc lồng treo san sát, lực lượng chức năng bất ngờ xuất hiện tiến hành kiểm tra các điểm kinh doanh chim cảnh tại đây.
Cuộc kiểm tra do Cục Cảnh sát phòng chống tội phạm về môi trường (C05 - Bộ Công an) phối hợp với Đội Kiểm lâm cơ động và phòng cháy chữa cháy rừng số 2 cùng Chi cục Kiểm lâm Hà Nội thực hiện đã nhanh chóng thu hút sự chú ý của giới chơi chim và người dân quanh khu vực.
 |
| Cục Cảnh sát phòng chống tội phạm về môi trường (C05 - Bộ Công an) phối hợp với Đội Kiểm lâm cơ động và phòng cháy chữa cháy rừng số 2 cùng Chi cục Kiểm lâm Hà Nội thực hiện kiểm tra tại chợ Tam Đa. |
Trong nhiều năm qua, dốc Tam Đa được xem là một trong những chợ chim tự phát lớn nhất Hà Nội. Không chỉ là nơi mua bán các loài chim hót quen thuộc như chào mào, họa mi, khuyên hay cu gáy, Tam Đa còn là điểm giao lưu, trao đổi kinh nghiệm của giới chơi chim lâu năm.
Tuy nhiên, phía sau thú chơi mang màu sắc dân gian ấy là một thị trường buôn bán chim trời còn nhiều khoảng trống trong quản lý nguồn gốc và kiểm soát pháp lý. Cuộc kiểm tra sáng 5/5 phần nào đã cho thấy thực trạng này.
Tại một cửa hàng lớn vốn là địa điểm quen thuộc của giới chơi chim, tổ công tác phát hiện số lượng lớn chim cảnh đang được nuôi nhốt, bày bán. Qua kiểm đếm ban đầu, lực lượng chức năng ghi nhận có 468 cá thể chim gồm 370 con chào mào, 6 chim cu gáy, 11 chích chòe than, 7 chích chòe lửa, 13 khướu bạc má, 42 chim họa mi và 19 chim kim oanh tai bạc.
Phần lớn các loài chim nói trên thuộc nhóm động vật rừng thông thường. Tuy nhiên, trong số đó có chích chòe lửa, khướu bạc má và chim họa mi là các loài thuộc phụ lục II Thông tư 85 của Bộ Nông nghiệp và Môi trường, nhóm động vật thuộc diện quản lý theo quy định pháp luật.
 |
| Đội Kiểm lâm cơ động và phòng cháy chữa cháy rừng số 2 cùng Chi cục Kiểm lâm Hà Nội thực hiện kiểm tra tại chợ Tam Đa. |
Theo trình bày của chủ cửa hàng, toàn bộ số chim trên đều được thu mua trôi nổi từ nhiều nơi rồi mang về bán lại cho người chơi nên không có hồ sơ chứng minh nguồn gốc. Điều đáng nói, đây không phải lần đầu cơ sở này bị xử lý. Hồi tháng 8/2025, chủ cửa hàng từng bị lực lượng kiểm lâm xử phạt 8 triệu đồng do hành vi buôn bán chim không rõ nguồn gốc.
Dù vậy, việc kinh doanh vẫn tiếp tục diễn ra. Chủ cửa hàng phân trần: “Nhưng do hoàn cảnh khó khăn, không có công ăn việc làm và buôn bán chim cảnh là nghề mưu sinh chính nên tôi vẫn phải làm”.
Lời giải thích ấy phần nào phản ánh thực tế tồn tại nhiều năm nay tại các chợ chim tự phát. Không ít người tham gia mua bán chim cảnh xem đây là nghề mưu sinh, là nguồn thu nhập chính của gia đình. Chim được gom từ nhiều địa phương, qua nhiều đầu mối trung gian trước khi đến tay người bán lẻ. Trong quá trình đó, giấy tờ nguồn gốc gần như bị bỏ ngỏ hoặc không được quan tâm đúng mức.
Ở chiều ngược lại, nhiều người chơi chim lại chỉ chú trọng đến tiếng hót, màu sắc hay độ “độc” của loài chim mà ít để ý đến yếu tố pháp lý. Chính điều này khiến hoạt động mua bán chim trời tồn tại âm thầm nhưng khá phổ biến tại nhiều địa phương.
Sau khi kiểm tra, C05 đang phối hợp với lực lượng kiểm lâm để giám định, định giá và xác minh nguồn gốc các cá thể chim nói trên nhằm phục vụ công tác xử lý theo quy định. Theo thông lệ, sau khi hoàn tất các thủ tục cần thiết, những cá thể đủ điều kiện sẽ được tái thả về môi trường tự nhiên hoặc chuyển đến trung tâm cứu hộ, bảo tồn để chăm sóc.
Không chỉ kiểm tra cửa hàng lớn nói trên, trong sáng cùng ngày, lực lượng chức năng cũng tiến hành nhắc nhở nhiều điểm kinh doanh chim nhỏ lẻ khác quanh khu vực dốc Tam Đa. Nhà chức trách yêu cầu các hộ kinh doanh phải chấp hành đúng quy định pháp luật, không tự ý mua bán chim trời không có giấy tờ chứng minh nguồn gốc hợp pháp.
Với giới chơi chim Hà Nội, Tam Đa từ lâu không chỉ là nơi mua bán mà còn là một “không gian văn hóa” đặc biệt. Từ sáng tinh mơ, người chơi mang chim tới treo, giao lưu, so giọng hót, trao đổi kinh nghiệm chăm sóc. Có người đến chỉ để nghe chim hót, uống chén trà, gặp gỡ bạn chơi lâu năm. Chính sự gắn bó ấy khiến thú chơi chim cảnh tồn tại bền bỉ giữa đô thị hiện đại.
Tuy nhiên, cùng với sự phát triển của thị trường chim cảnh là áp lực ngày càng lớn đối với công tác bảo vệ động vật hoang dã. Nhiều loài chim ngoài tự nhiên đang suy giảm do săn bắt quá mức. Việc thu gom chim non, bẫy chim di cư hay săn bắt chim trời để phục vụ thú chơi đã tạo ra những hệ lụy không nhỏ đối với hệ sinh thái.
 |
| Cục Cảnh sát phòng chống tội phạm về môi trường (C05 - Bộ Công an) phối hợp với Đội Kiểm lâm cơ động và phòng cháy chữa cháy rừng số 2 cùng Chi cục Kiểm lâm Hà Nội thực hiện kiểm tra tại chợ Tam Đa. |
Theo đại diện C05, đối với các cơ sở kinh doanh chim cảnh, khi nhập chim phải có đầy đủ hồ sơ về nguồn gốc, bản kê lâm sản và giấy kiểm dịch đối với chim nhập khẩu từ nước ngoài. Trường hợp vi phạm có thể bị xử phạt hành chính hoặc xử lý hình sự tùy thuộc vào chủng loại và giá trị tang vật.
Đáng chú ý, không chỉ người bán mà cả người mua cũng có thể đối diện những rủi ro pháp lý nếu sở hữu hoặc tiêu thụ các loài chim thuộc danh mục nguy cấp, quý hiếm mà không có giấy tờ hợp pháp.
Thực tế hiện nay, nhiều người mua chim chỉ quan tâm đến ngoại hình đẹp hay tiếng hót hay mà không tìm hiểu quy định liên quan đến nguồn gốc động vật hoang dã. Không ít trường hợp vô tình mua phải các loài thuộc diện quản lý mà không hề hay biết.
Bởi vậy, lực lượng công an khuyến cáo người dân cần tìm hiểu kỹ quy định pháp luật trước khi mua chim cảnh để bảo vệ quyền lợi của chính mình. Khi mua chim, người dân cần yêu cầu chủ cửa hàng cung cấp giấy tờ chứng minh nguồn gốc, xuất xứ của cá thể chim.
“Nếu vô tình mua hoặc bắt được chim quý hiếm, người dân phải báo ngay cho cơ quan kiểm lâm để phối hợp giải quyết, tránh gặp rắc rối không đáng có”, đại diện lực lượng chức năng khuyến cáo.
Ngay cả với những loài chim được xem là phổ biến như chào mào hay vành khuyên, người mua cũng nên yêu cầu người bán viết giấy xác nhận nguồn gốc nhằm tránh phát sinh tranh chấp hoặc vi phạm sau này.
Cuộc kiểm tra tại Tam Đa diễn ra trong bối cảnh Bộ Công an và Bộ Nông nghiệp và Môi trường đang tăng cường triển khai Kế hoạch 628 nhằm đấu tranh với các hành vi vi phạm pháp luật liên quan đến động vật hoang dã và nguồn lợi thủy sản.
Từ tháng 10/2025, kế hoạch này được triển khai đồng thời theo hai hướng: xử lý mạnh tay các hành vi vi phạm và từng bước thay đổi nhận thức xã hội. Thông điệp được nhấn mạnh là “không săn bắt - không tiêu thụ - bảo vệ động vật hoang dã, chim di cư, nguồn lợi thủy sản”.
Theo thống kê, chỉ trong 4 tháng đầu năm, lực lượng công an đã phát hiện 444 vụ vi phạm liên quan đến lĩnh vực này; khởi tố 31 vụ với 47 bị can; xử phạt hành chính 327 vụ với tổng số tiền hơn 1,6 tỷ đồng. Những con số ấy cho thấy tình trạng vi phạm vẫn còn diễn biến phức tạp, đồng thời phản ánh quyết tâm siết chặt quản lý của cơ quan chức năng.
Thú chơi chim cảnh vốn là một nét sinh hoạt văn hóa dân gian tồn tại từ lâu trong đời sống người Việt. Nhưng trong bối cảnh nhiều loài chim tự nhiên đang suy giảm, việc duy trì thú chơi này theo hướng văn minh, hợp pháp đang trở thành yêu cầu tất yếu.
Để thú chơi chim có thể tồn tại bền vững, không chỉ cần sự kiểm tra, xử lý từ cơ quan chức năng mà còn cần thay đổi nhận thức từ chính người chơi. Việc ưu tiên các loài chim sinh sản nhân tạo, minh bạch nguồn gốc và nói không với chim bẫy bắt từ tự nhiên sẽ là cách để giữ gìn thú chơi truyền thống mà không tạo thêm áp lực cho môi trường sinh thái.
Cuộc kiểm tra tại chợ chim Tam Đa vì thế không đơn thuần là một vụ xử lý hành chính, mà còn là lời nhắc về trách nhiệm bảo vệ chim trời giữa đời sống đô thị hôm nay.
Kế hoạch 628: Chuyển biến mạnh trong bảo vệ động vật hoang dã tại Việt Nam Ngày 17/10/2025, Bộ Công an, Bộ Nông nghiệp và Môi trường đã ký kết Kế hoạch số 628/KH-BCA-BNN&MT về phối hợp tổ chức tuyên truyền, đấu tranh, xử lý góp phần ngăn chặn các hành vi vi phạm pháp luật liên quan đến bảo vệ các loài động vật hoang dã, bảo vệ nguồn lợi thủy sản Việt Nam (Kế hoạch 628). Sau một thời gian triển khai thực hiện, Kế hoạch 628 đã góp phần tích cực trong việc thay đổi nhận thức của người dân trong bảo vệ động vật hoang dã tại Việt Nam. Việc triển khai Kế hoạch 628 đồng loạt tại 34/34 tỉnh thành, đến các cấp chính quyền và Công an cấp xã, tập trung vào các “điểm nóng” săn bắt, buôn bán và tiêu thụ động vật hoang dã; song song với đó, công tác tuyên truyền bằng nhiều hình thức được đẩy mạnh đến tận cơ sở đã góp phần nâng cao ý thức của người dân trong trong bảo vệ thiên nhiên. Nhận thức cộng đồng có sự thay rõ rệt từ tâm lý “đối phó” sang “đồng hành” cùng lực lượng chức năng. Tại nhiều địa phương, người dân đã chủ động giao nộp chim quý hiếm. Nhiều nhà hàng, cơ sở kinh doanh cũng chuyển đổi mô hình, không còn tiêu thụ động vật hoang dã. Cùng với đó cơ chế phối hợp liên ngành được triển khai phối hợp chặt chẽ, vận hành thống nhất và hiệu quả. Lực lượng Công an, kiểm lâm, chính quyền địa phương và các tổ chức xã hội đã cùng vào cuộc, giúp rút ngắn thời gian xử lý và xóa bỏ tình trạng chồng chéo trách nhiệm. Chỉ tính từ ngày 01/4/2026 đến nay lực lượng Công an toàn quốc đã xử lý 444 vụ, trong đó khởi tố 31 vụ/ 47 bị can, xử phạt hành chính 327 vụ với tổng số tiền hơn 1,6 tỷ đồng liên quan đến các hành vi săn bắt, buôn bán động vật hoang dã… Việc áp dụng các quy định của Bộ luật Hình sự với hành vi vi phạm này đã tạo ra sức răn đe thực chất, thay vì chỉ dừng ở xử phạt hành chính như trước đây. Có thể thấy, hiệu quả của Kế hoạch 628 không chỉ thể hiện qua những con số xử lý vi phạm, mà là sự phục hồi của các hệ sinh thái. Kế hoạch 628 đã định hình một cách tiếp cận mới và dài hạn trong bảo vệ đa dạng sinh học tại Việt Nam. Từ tư duy “xử lý khi có vi phạm”, hệ thống đã chuyển sang “chủ động phòng ngừa, kiểm soát và thay đổi hành vi xã hội” và cơ chế phối hợp nhịp nhàng, chặt chẽ giữa Bộ Công an và Bộ Nông nghiệp và Môi trường, cùng sự tham gia của chính quyền địa phương và các tổ chức xã hội, người dân. Kết quả đạt được đã góp phần từng bước khôi phục lại hệ sinh thái và đa dạng sinh học, nhận thức của người dân, xã hội từng bước được nâng lên. Sự trở lại của những cánh chim quý không phải là “phép màu”, mà là kết quả của một chuỗi hành động có hệ thống: từ chính sách đúng hướng, thực thi quyết liệt đến sự đồng thuận của xã hội. |
