Xã Mường Hoa, tỉnh Phú Thọ, thuộc địa bàn huyện Tân Lạc, tỉnh Hòa Bình trước đây, sở hữu địa hình đồi núi xen thung lũng và vùng lòng hồ sông Đà. Cảnh quan hùng vĩ, thơ mộng cùng bản sắc văn hóa Mường đặc sắc đang tạo lợi thế để địa phương phát triển du lịch sinh thái, nghỉ dưỡng và trải nghiệm cộng đồng.
 |
| Hồ Mắt Ngọc còn được gọi là hồ Hoa Tiên, nằm ở bản Ngòi Hoa. |
Giữ gìn bản sắc Mường giữa vùng hồ
Mường Hoa là địa bàn sinh sống chủ yếu của đồng bào dân tộc thiểu số, trong đó người Mường chiếm khoảng 98,5% dân số. Qua nhiều thế hệ, cộng đồng nơi đây vẫn gìn giữ được nhiều nét văn hóa truyền thống, từ không gian nhà ở, tiếng nói, trang phục đến phong tục, ẩm thực và nghệ thuật dân gian.
 |
| Lòng hồ Hòa Bình thuộc địa phận xã Mường Hoa, Phú Thọ là điểm đến xanh được du khách yêu thích. |
Những nếp nhà sàn truyền thống lợp lá cọ vẫn hiện diện trong các xóm, bản, tạo nên nét đặc trưng của vùng đất Mường.
Đặc biệt, chiêng Mường gắn bó mật thiết với đời sống tinh thần của người dân. Tiếng chiêng xuất hiện trong các dịp Tết, lễ hội, sự kiện quan trọng của cộng đồng và được xem như phương tiện giao tiếp với thế giới tâm linh.
Bên cạnh đó, Mường Hoa còn sở hữu kho tàng văn hóa phong phú với Mo Mường, các làn điệu dân ca, lễ hội Chùa Kè, kiến trúc nhà sàn cùng nhiều phong tục, tập quán truyền thống. Đây là nguồn tài nguyên quý giá để địa phương phát triển du lịch cộng đồng và du lịch văn hóa.
Một trong những điểm nhấn là xóm Ngòi, ngôi làng Mường nằm bên hồ Hòa Bình với cảnh quan yên bình, mộc mạc và chưa chịu nhiều tác động của nhịp sống hiện đại.
 |
| Vịnh Ngòi Hoa với cảnh sắc sông nước hữu tình. |
Du khách đến đây có thể trải nghiệm lưu trú tại nhà dân, tìm hiểu đời sống bản địa, tham gia các hoạt động nuôi cá lồng bè, đánh bắt thủy sản, chế biến món ăn truyền thống và thưởng thức những tiết mục văn nghệ mang đậm bản sắc Mường.
Một du khách đến từ Hà Nội chia sẻ, điều để lại ấn tượng nhất khi đến xóm Ngòi là cảnh quan thanh bình, sự thân thiện của người dân cùng những nét văn hóa bản địa đặc sắc. Các hoạt động trải nghiệm đời sống, ẩm thực và văn nghệ truyền thống mang đến cảm giác gần gũi, khác biệt so với những điểm du lịch đông đúc.
Lễ hội Chùa Kè - điểm nhấn văn hóa
Lễ hội Chùa Kè được chính quyền và người dân địa phương phục dựng, tổ chức thường niên từ năm 2016. Không chỉ đáp ứng nhu cầu sinh hoạt tinh thần, lễ hội còn là dịp để cộng đồng tri ân cội nguồn, gìn giữ phong tục và tăng cường sự gắn kết.
 |
| Lễ hội Chùa Kè là lễ Thanh minh đầu năm, theo tiếng Mường gọi là “Lệ tha cha chùa”. Đây là sinh hoạt tín ngưỡng quan trọng của cộng đồng, gắn với đời sống nông nghiệp lúa nước và truyền thống hướng về cội nguồn. |
Trong tâm thức người dân, Chùa Kè là một ngôi cổ tự gắn với tín ngưỡng thờ Bụt đá, một nét tín ngưỡng từng phổ biến ở nhiều vùng miền núi.
Lễ hội được tổ chức vào ngày 16/2 âm lịch hằng năm, gồm phần lễ và phần hội. Phần lễ diễn ra trang nghiêm với các nghi thức cúng Phật bà và thần linh.
Phần hội sôi nổi với nhiều hoạt động văn hóa, văn nghệ như thi sắc bùa, hát đối đáp, Thường rang - Bộ mẹng cùng các trò chơi dân gian như ném còn, kéo co, đi cà kheo, bắn nỏ.
Thông qua lễ hội và các hoạt động văn hóa cộng đồng, những giá trị truyền thống được trao truyền cho thế hệ trẻ, đồng thời tạo thêm sản phẩm phục vụ du lịch.
Một người dân địa phương cho biết, thế hệ trẻ ngày càng ý thức rõ hơn về trách nhiệm gìn giữ lời ca, tiếng hát, điệu múa và các phong tục của dân tộc Mường. Đây không chỉ là tài sản văn hóa của cộng đồng mà còn là yếu tố tạo nên sức hấp dẫn riêng của quê hương.
Khai thác lợi thế vùng lòng hồ
Mường Hoa nằm trong vùng lõi Quy hoạch Khu du lịch quốc gia hồ Hòa Bình, nơi có hồ chứa nước nhân tạo với dung tích khoảng 9,45-9,5 tỷ m³.
Vùng lòng hồ sông Đà với hệ thống núi non, đảo và mặt nước rộng lớn tạo điều kiện thuận lợi để phát triển các loại hình du lịch sinh thái, nghỉ dưỡng, khám phá và trải nghiệm.
 |
| Cư dân của xóm Ngòi Hoa là đồng bào Mường. |
Đây cũng là không gian để kết nối du lịch cộng đồng, lưu trú homestay ở xóm Ngòi với các điểm đến như Động Thác Bờ, Động Hoa Tiên và những địa danh giàu giá trị văn hóa, cảnh quan trong khu vực.
Lợi thế của Mường Hoa không chỉ nằm ở cảnh quan thiên nhiên mà còn ở sự kết hợp giữa không gian hồ, núi rừng và đời sống văn hóa của cộng đồng người Mường. Du khách có thể vừa khám phá thiên nhiên, vừa tìm hiểu phong tục, thưởng thức ẩm thực và tham gia các hoạt động sinh hoạt truyền thống.
Bảo tồn văn hóa gắn với nâng cao thu nhập
Phát huy bản sắc văn hóa các dân tộc thiểu số gắn với phát triển du lịch được xác định là một trong những hướng đi quan trọng của Mường Hoa trong nhiệm kỳ mới.
Địa phương đang tập trung triển khai các chương trình bảo tồn không gian văn hóa Mường; khôi phục phong tục, tập quán, lễ hội, nghề thủ công, Mo Mường, chữ viết, tiếng nói, trang phục truyền thống, kiến trúc nhà sàn và các làn điệu dân ca.
 |
Cùng với đó, người dân được khuyến khích tham gia làm du lịch cộng đồng, từng bước nâng cao kỹ năng phục vụ du khách, xây dựng sản phẩm trải nghiệm và tăng thu nhập ngay từ những giá trị văn hóa, cảnh quan sẵn có.
Công tác tuyên truyền, quảng bá tiềm năng du lịch cũng được chú trọng nhằm đưa hình ảnh Mường Hoa đến gần hơn với du khách.
Theo định hướng của địa phương, phát triển dịch vụ - du lịch vùng hồ sông Đà sẽ được thực hiện song song với bảo tồn và phát huy các giá trị văn hóa Mường. Đây được xem là hướng đi nhằm tạo sinh kế bền vững cho người dân, đồng thời tránh để quá trình phát triển du lịch làm mai một bản sắc địa phương.
Với cảnh quan núi rừng, mặt hồ thơ mộng, những bản làng còn giữ được nét nguyên sơ cùng kho tàng văn hóa Mường phong phú, Mường Hoa đang có nhiều điều kiện để trở thành điểm đến hấp dẫn của vùng hồ Hòa Bình.
Bảo tồn văn hóa không chỉ là gìn giữ ký ức của cộng đồng mà còn có thể trở thành nguồn lực phát triển du lịch, tạo việc làm và nâng cao thu nhập cho người dân địa phương.
