Năm 1980 ông bén duyên với sinh vật cảnh qua việc tập chơi cây Bonsai tiểu. Dù yêu thích bộ môn này nhưng chưa có kinh nghiệm, ông tự mày mò trên sách, báo lúc bấy giờ để tập cắt tỉa cây cảnh. Những loại cây được ông “thực nghiệm” là những cây thân mềm, dễ cắt tỉa như Ngũ gia bì, Sam trái.
 |
| Nghệ nhân sinh vật cảnh Lê Tấn Khoa, PCT Hội SVC tỉnh Đắk Lắk sở hữu hàng trăm tác phẩm sinh vật cảnh. |
Ông Lê Tấn Khoa cho biết: “Thời gian đầu mới tập cắt tỉa, hay bị gãy cành, sai thế. Dần dần học hỏi những người đi trước, việc cắt tỉa cũng thành quen. Sinh vật cảnh là một sân chơi lành mạnh, bổ ích, giúp giới thiệu nghệ thuật sinh vật cảnh đến với người dân. Thông qua đó thể hiện tình yêu thiên nhiên, tinh thần sáng tạo, gửi gắm tâm tư, khát vọng có tính nhân văn sâu sắc, góp phần phát triển kinh tế gia đình, địa phương".
Không chỉ thỏa mãn thú chơi tao nhã, kết nối những đam mê, sinh vật cảnh còn giúp gia đình ông đẩy mạnh sản xuất, quảng bá sản phẩm, nâng cao thu nhập, góp phần vào sự phát triển kinh tế - xã hội địa phương.
Hiện ông Lê Tấn Khoa đang sở hữu vườn cây cảnh rộng gần 12.000 m2 với hàng trăm gốc cây cảnh được tạo hình công phu, trong đó chủ yếu là sanh, si, tùng, sam núi. Ông còn giúp giải quyết việc làm cho hơn 10 lao động tại chỗ.
 |
| Cây duối cổ thụ trong vườn nghệ nhân Lê Tấn Khoa, loại cây được các nhà vườn ở miền Trung ưa thích. |
Chi sẻ cùng Phóng viên Tạp chí Việt Nam hương sắc, ông nói: "Bước đầu tôi mới tập chơi cây Bonsai cũng gặp nhiều khó khăn vì thiếu kinh nghiệm, nhiều lúc nản muốn bỏ nghề. Thế nhưng mỗi sáng thức dậy ngắm cây lá xanh mướt rất mát mắt tôi cảm thấy như được tiếp thêm động lực tiếp tục theo đuổi nghề. Tôi đã lặn lội nhiều nơi đến những vườn cảnh nổi tiếng ở Phú Yên (cũ) để học hỏi kinh nghiệm từ người làm nghề đi trước và các nghệ nhân tâm huyết về phương pháp ươm giống, chăm sóc và cung cấp những giống cây cảnh đẹp, hợp với thị hiếu người tiêu dùng".
Một điều đặc biệt ở nghệ nhân Lê Tấn Khoa trong tạo hình cũng như ươm cây mới là tự trồng và uốn tỉa cây cảnh theo ý tưởng và sự sáng tạo của mình. Vì thế mỗi cây cảnh của ông đều mang đậm tình cảm và dấu ấn cá nhân. Mỗi cây được uốn, tỉa, cắt theo một dáng, kèm theo đó là câu chuyện về lịch sử, ý nghĩa của dáng cây được thổi hồn vào.
 |
| Cây mai vàng 300 năm tuổi được chăm sóc tại nhà vườn Lê Tấn Khoa. |
Đến nhà sưu tầm cổ vật với bộ sưu tầm đồ sộ
Cuối những năm 1990 và đặc biệt là từ đầu 2000 đến nay, hoạt động sưu tầm, tìm hiểu về cổ vật ở Phú Yên phát triển khá mạnh, trong đó có nhà sưu tầm cổ vật Lê Tấn Khoa. Hiện vật sưu tập cũng khá phong phú: từ đồ gốm sứ đến đồ đồng, đồ gỗ, tiền cổ… Đặc biệt, dòng gốm Quảng Đức do Phú Yên sản xuất từ 300 năm trước đã được ông phối hợp với Bảo tàng Phú Yên tìm hiểu khá kỹ lưỡng về lịch sử làng nghề, kỹ thuật chế tác… Đây là cơ sở quan trọng cho những hoạt động tiếp theo sau này. Điều đáng mừng là hoạt động này ở Phú Yên chủ yếu là sưu tầm để tìm hiểu, nghiên cứu, ít bị thương mại hoá. Chính điều này đã giúp cho Phú Yên giữ được một lượng lớn hiện vật trong các sưu tập tư nhân, ít thất thoát đi nơi khác. Cũng nhờ đó mà nhiều nhà nghiên cứu văn hoá lịch sử đã tìm đến Phú Yên để có thêm thông tin về vùng đất này qua hiện vật.
 |
| Các cổ vật thời Chăm pa được bảo tồn tại nhà sưu tầm cổ vật Lê Tấn Khoa. |
Nói về cơ duyên đến với việc sưu tầm cổ vật, ông Lê Tấn Khoa cho biết: "Công việc sưu tầm hiện vật đã được gia đình duy trì qua 5 thế hệ. Bằng sự yêu thích, đam mê tôi tiếp tục gìn giữ, sưu tầm thêm". Qua 40 năm gắn bó, dù không được học nhiều về lĩnh vực này nhưng không ít người cùng niềm đam mê rất nể phục, xem ông là tuyên truyền viên bởi vốn hiểu biết phong phú, khả năng thẩm định chính xác.
 |
| Bộ sưu tập rìu đá có niên đại trên 3.000 năm. |
Trong không gian rộng lớn của căn nhà 2 tầng và nhà kho chưa cổ vật, hàng ngàn cổ vật có giá trị đã trải qua 5 thế hệ gia tộc đã được bảo tồn. Từ chiếc rìu đá hơn 1.000 năm đến chiếc bình gốm Quảng Đức hơn 400 năm, từ viên gạch hoa văn hơn 1.000 năm đến các loại chén, đĩa, bình gốm sứ đất nung gắn bó thăng trầm từ đời nhà Thanh, nhà Lê, nhà Minh, nhà Trần... trong lịch sử Việt Nam và Trung Hoa.
Những cổ vật nổi tiếng của miền Trung như hơn 200 chóe rượu cần của đồng bào thiểu số tại Phú Yên (cũ) hay những cổ vật độc đáo của vùng đồng bào thiểu số Tây Nguyên cũng được lưu giữ; tất cả minh chứng cho một khát vọng bảo tồn những giá trị văn hóa của cha ông để lại.
 |
| Trụ đặt vò nước của người Chăm pa trên 300 năm. |
Nhờ niềm đam mê với hiện vật, ông tự tìm hiểu các lĩnh vực về văn hóa, khoa học, lịch sử; quan trọng hơn, ông học được nhiều từ các chuyến đi trải nghiệm thực tế.
Trong bộ sưu tập “khủng” của ông Khoa, có cổ vật Trống đồng hơn 500 năm. "Tác phẩm này mỗi lần tham gia trưng bày ở đâu thì tôi phải đi theo, ngủ ở đó" - ông Khoa nói.
Nhà sưu tầm Lê Tấn Khoa còn có nhiều cổ vật quý như bộ sưu tập bát, nồi đồng cổ xuất xứ Hán, Việt, niên đại 100 đến 2.500 năm; bộ sưu tập trang sức, binh khí bằng đồng với số lượng hơn 500 hiện vật (vòng tay, bao tay, bao chân, khuyên tai, gương đồng, trâm cài đầu, trống đồng, dao găm, rìu đồng); bộ sưu tập hiện vật thời kỳ đồ đá, bộ sưu tập gốm sứ với 2.000 hiện vật niên đại trên 500 năm.
Với hành trình sưu tầm, bảo tồn cổ vật, nghệ nhân Lê Tấn Khoa vinh dự trở thành thành viên của Câu lạc bộ UNESCO Nghiên cứu - Bảo tồn cổ vật Phú Yên.
 |
| Gốm Quảng Đức hơn 500 năm, cổ vật được trưng bày tại các sự kiện lớn của tỉnh. |
Và ước mơ đưa những tác phẩm sinh vật cảnh và bộ sưu tập cổ vật đến với không gian văn hóa, du lịch
Trong nhiều năm liền, vào những sự kiện trọng đại của đất nước, của địa phương, bộ sưu tập cổ vật của ông Lê Tấn Khoa đã tham gia trưng bày, góp phần làm nên sự phong phú, đa dạng của sản phẩm trưng bày. Đã trở thành quen thuộc, các ngày hội của tỉnh Phú Yên (cũ) có trưng bày các sản phẩm của tỉnh thì gian hàng trưng bày cổ vật mang tên nhà sưu tầm cổ vật Lê Tấn Khoa lại xuất hiện.
 |
| Chén, đĩa, tô thời nhà Đường (Trung Hoa) được bảo tồn tại gia đình nghệ nhân Lê Tấn Khoa. |
Hiện nay, du khách đến Phú Yên thường ghé thăm các phòng trưng bày sưu tập tư nhân về đồ sứ tại nhà các anh Đoàn Phước Thuận, Lê Tấn Khoa, Trần Đắc Lực, Phan Văn Thuận, xem trưng bày về sưu tập tiền cổ và đồ đồng tại nhà bác Ba Viên hay tìm hiểu về sưu tập gốm cổ Quảng Đức…
 |
| Các nhà nghiên cứu cổ vật, lãnh đạo tỉnh và du khách tham quan khu trưng bày cổ vật tại gia đình nghệ nhân Lê Tấn Khoa. |
Không chỉ dừng lại ở tham gia trưng bày cổ vật, ông Lê Tấn Khoa còn nhiệt tình đưa các tác phẩm Bonsai tham gia triển lãm như: Triển lãm sinh vật cảnh mở rộng tỉnh Phú Yên (cũ) các năm 2017, 2019, 2023; Triển lãm sinh vật cảnh miền Trung – Tây Nguyên tại tỉnh Bình Định (cũ) các năm 2023, 2025…
