Hà Nội – mảnh đất ngàn năm văn hiến không chỉ được nhận diện qua những công trình kiến trúc hay nhịp sống đô thị đương đại, mà còn tồn tại bền bỉ trong những hiện vật âm thầm, lặng lẽ. Ẩn sau vẻ ngoài tĩnh tại ấy là những lớp trầm tích lịch sử, văn hóa và mỹ học được chắt lọc qua hàng thế kỷ.
 |
| Bộ sưu tập cổ vật gắn liền gần một nghìn năm Thăng Long – Hà Nội của ông Vũ Tấn được trưng bày tại Bảo tàng Hà Nội. |
Trong dòng chảy đó, có những bộ sưu tập không đơn thuần là thú chơi, mà trở thành một hình thức lưu giữ ký ức đô thị. Bộ sưu tập cổ vật gắn liền gần một nghìn năm Thăng Long – Hà Nội của ông Vũ Tấn là một trường hợp như thế.
Những năm 1980, khi thị trường cổ vật trong nước còn manh mún và chịu ảnh hưởng mạnh từ xu hướng săn tìm đồ ngoại lai, nhiều sản phẩm gốm Việt từng bị xem nhẹ, thậm chí bị bán rẻ như những món đồ cũ thông thường. Trong bối cảnh ấy, ông Vũ Tân lại lựa chọn một hướng đi khác: tập trung vào cổ vật Việt, đặc biệt là gốm – thứ vật liệu tưởng chừng quen thuộc nhưng hàm chứa chiều sâu văn hóa hiếm có.
 |
| Nhà sưu tập cổ vật Vũ Tấn. còn được giới sưu tập cổ vật gọi với cái tên "ông Tấn Bát Tràng". |
Ông đặt ra cho mình ba nguyên tắc xuyên suốt: hàng Việt, hàng đẹp và hàng hiếm. Đó không chỉ là tiêu chí sưu tập, mà còn là một thái độ ứng xử với lịch sử. Không chạy theo thị trường, không bị chi phối bởi trào lưu nhất thời, ông sưu tầm với niềm tin rằng mỗi hiện vật đều mang trong mình một câu chuyện, một dấu mốc của thời đại mà nó ra đời.
Bộ sưu tập được xây dựng như một “kịch bản” lịch sử, chia thành ba không gian trưng bày rõ rệt, dẫn dắt người xem đi qua các giai đoạn phát triển của Thăng Long – Hà Nội.
Không gian đầu tiên mở ra bức tranh toàn cảnh về nghề gốm Việt từ thời Lý, Trần, Lê đến Nguyễn. Những dòng gốm Vân Ninh, Thổ Hà, Phù Lãng, Chử Đậu… hiện diện như minh chứng cho trình độ kỹ nghệ, tư duy thẩm mỹ và đời sống tinh thần của người Việt qua nhiều thế kỷ. Mỗi dáng bình, mỗi lớp men đều phản ánh mối quan hệ chặt chẽ giữa con người và môi trường văn hóa bản địa.
 |
| Một số cổ vật được trưng bày 14 năm tại Bảo tàng Hà Nội thuộc sở hữu của nhà sưu tập Vũ Tấn. |
Không gian thứ hai dành riêng cho gốm Bát Tràng – dòng gốm được xem là đỉnh cao của nghề gốm Việt. Tại đây, những lư hương, lọ hoa, ấm chén với men sắc tinh tế và hình dáng cân đối cho thấy sự hoàn thiện về kỹ thuật cũng như gu thẩm mỹ đã đạt tới độ chín. Dù đặt cạnh các sản phẩm cùng niên đại đến từ những trung tâm gốm lớn trong khu vực, gốm Bát Tràng vẫn giữ được bản sắc riêng, không lẫn.
Không gian thứ ba mang sắc thái đặc biệt hơn, tái hiện một giai đoạn lịch sử nhiều biến động: gần một thế kỷ Hà Nội dưới thời Pháp thuộc. Những hiện vật trong giai đoạn này phản ánh sự giao thoa, va chạm và chuyển biến văn hóa, tạo nên diện mạo phức hợp của một đô thị đang bước vào thời kỳ hiện đại hóa.
Từng có thời gian dài bộ sưu tập được trưng bày trong các không gian bảo tàng, trở thành điểm dừng chân của công chúng yêu lịch sử và văn hóa Hà Nội. Nhưng với ông Vũ Tân, trưng bày chưa phải là đích đến cuối cùng. Điều ông trăn trở là làm sao để những hiện vật ấy tiếp tục “sống”, tiếp tục đối thoại với hiện tại và tương lai.
Giấc mơ lớn nhất của ông là xây dựng một bảo tàng thực sự – không chỉ để lưu giữ cổ vật, mà để kể lại câu chuyện văn minh Thăng Long bằng ngôn ngữ của hiện vật. Đó là nơi quá khứ không bị đóng khung sau tủ kính, mà trở thành nguồn cảm hứng cho nhận thức văn hóa hôm nay.
| Giữa một Hà Nội đang thay đổi từng ngày, những bộ sưu tập như thế nhắc chúng ta rằng: lịch sử không chỉ tồn tại trong sách vở, mà còn hiện hữu trong từng mảnh gốm, từng lớp men, từng dấu tay của người xưa. Và đôi khi, để giữ được ký ức của một thành phố, cần đến sự bền bỉ và lặng thầm của những con người chọn đứng về phía thời gian. |
