Giữa lòng TP Đông Hà, Quảng Trị, ngôi nhà của ông Phan Đức Hòa gây ấn tượng bởi sự kết hợp hài hòa giữa những tác phẩm Bonsai được chăm chút công phu với không gian cổ đồ mang dấu ấn của nhiều thời kỳ. Mỗi góc nhỏ trong khuôn viên dường như đều có một câu chuyện riêng về cây, về đồ vật và về thú chơi đã được ông Hòa gìn giữ suốt nhiều năm.
 |
| Không gian sống của ông Phan Đức Hòa (áo xanh, thứ hai từ phải sang) tại Quảng Trị với bộ sưu tập bonsai và cổ vật quý. |
Tọa lạc tại số 25A/54 đường Lý Thường Kiệt, không gian sống của ông Phan Đức Hòa – Phó Chủ tịch thường trực Hội Sinh vật cảnh tỉnh Quảng Trị, Chủ tịch Câu lạc bộ Nghiên cứu và Sưu tầm Cổ vật – không đơn thuần là một khu nhà ở.
Đó còn là nơi hội tụ của hai thú chơi tưởng như khác biệt nhưng lại có nhiều điểm giao thoa: Bonsai và cổ vật.
Một bên là cây cối với những đường thân, thế dáng được tạo tác qua năm tháng; một bên là những món đồ đã đi qua nhiều thế hệ, mang theo dấu tích của lịch sử. Khi được đặt trong cùng một không gian, chúng tạo nên một bức tranh vừa gần gũi, vừa giàu chiều sâu văn hóa.
Khu vườn Bonsai nhỏ giữa không gian nhà cổ
Bước qua cánh cổng, điều đầu tiên níu chân người xem là khoảng sân vườn xanh mát bao quanh nếp nhà gỗ cổ truyền thống.
Không sở hữu những cây cảnh có kích thước quá lớn, ông Hòa dành nhiều sự quan tâm cho Bonsai mini và các tiểu cảnh. Với dòng cây này, người chơi phải đặc biệt chú ý đến tỷ lệ, bộ đế, đường thân, cành và sự hài hòa với chậu cảnh.
 |
| Trong khu vườn, mỗi tác phẩm được bố trí ở một vị trí riêng, tạo thành những điểm nhìn khác nhau khi khách tham quan di chuyển qua sân. |
Nổi bật trong số đó là những cây xộp sẻ (cây túc) được tạo tác theo nhiều thế. Một tác phẩm mang dáng ngũ phúc với 5 nhánh thân vươn cao trên bộ bệ đế độc đáo. Bên cạnh là cây túc tam đa với ba nhánh thân cổ thụ, được giới thiệu có khả năng ra quả sai, ba lứa mỗi năm.
Một tác phẩm khác thu hút sự chú ý là mai chiếu thủy trung nu da đen lá nhỏ, hoa chùm. Cây được ông Hòa tạo tác và nuôi dưỡng hơn 15 năm, trong khi tuổi đời được ước tính khoảng 40-50 năm. Theo gia chủ, tác phẩm này có giá trị khoảng 30 triệu đồng.
 |
Trong vườn còn có duối dáng “Nhất tâm bái Phật”, một tác phẩm mang màu sắc triết lý; cây sanh quê bệt đá và cây tùng cối dáng Văn nhân với những đường nét thanh thoát, cổ kính.
Ngay lối vào hè là đôi xi búp hồng dáng trực huyền, được đặt trong những chiếc chậu Lái Thiêu cổ có nguồn gốc trước năm 1975. Cách sắp đặt đối xứng khiến lối vào ngôi nhà càng trở nên cân đối, tạo cảm giác như bước qua một khoảng chuyển tiếp giữa thiên nhiên và không gian cổ kính bên trong.
 |
Không chỉ có cây, khu vườn còn được điểm xuyết bằng những vật dụng, hoành phi, câu chữ mang tính nhắc nhớ về đạo lý và học vấn. Trong đó có dòng minh văn:
“Trước là học cho mình, sau là cho Tổ quốc, gia đình cậy trông.”
Với gia chủ, những câu chữ ấy không đơn thuần để trang trí mà còn là lời nhắc nhở về cách sống, về trách nhiệm với gia đình và xã hội.
Bước vào căn nhà, như trở về một miền ký ức
Nếu khu vườn là nơi cây cối kể câu chuyện về thời gian thì bên trong căn nhà gỗ cổ, những món đồ xưa lại đảm nhiệm vai trò của những “nhân chứng” lịch sử.
Có hơn 20 năm gắn bó với thú chơi cổ vật, ông Phan Đức Hòa cho biết việc sưu tầm với ông không chỉ nhằm sở hữu những món đồ quý. Quan trọng hơn là gìn giữ, bảo tồn và lưu truyền những giá trị văn hóa của các thế hệ trước.
Bởi vậy, không gian trong nhà được bài trí theo một tổng thể khá đồng bộ. Những món đồ gỗ cổ, đồ sứ, đồ thờ và vật dụng sinh hoạt xưa được sắp đặt có chủ ý, tạo nên một không gian đậm màu thời gian.
 |
| Không gian trong nhà được bài trí theo một tổng thể khá đồng bộ. |
Nổi bật là hệ thống đồ gỗ cổ gồm tủ gương khảm ốc xà cừ, trường kỷ, sập gỗ, tủ thờ với những đường nét chạm khắc cầu kỳ. Mỗi món đồ có một kiểu dáng, chất liệu và dấu ấn riêng, nhưng khi đặt cạnh nhau lại tạo thành một tổng thể thống nhất.
Ở những vị trí trang trọng là các món gốm sứ và đồ thờ mà gia chủ dày công sưu tầm. Đôi ché Vạn Ninh cổ, những chiếc nậm rượu, ấm chén gốm sứ có niên đại trải dài từ thế kỷ XVIII, XIX đến XX tạo nên một “dòng chảy” xuyên qua nhiều giai đoạn lịch sử.
Đáng chú ý còn có bức đại tự Minh Văn và đôi câu đối bằng đĩa sứ được giới thiệu có tuổi đời hơn 100 năm, cùng một chiếc hòm từng được sử dụng để đựng tài liệu lịch sử thời Nguyễn.
Những món đồ cũ và câu chuyện của một thời
Không gian sưu tầm của ông Hòa không chỉ hướng về những món cổ vật có giá trị cao. Một góc nhỏ trong nhà được dành để lưu giữ những vật dụng gắn với đời sống thời bao cấp.
 |
 |
Những chiếc radio, cassette, ấm tích pha trà, máy quay phim, máy ảnh cũ... được đặt cạnh nhau.
Nếu những món đồ cổ khiến người xem tò mò về một thời đại xa hơn, thì những vật dụng này lại gợi lên ký ức gần gũi hơn về một thời kỳ mà nhiều người từng trải qua.
Chiếc radio cũ, chiếc máy ảnh hay ấm tích tưởng chừng bình thường, nhưng khi được đặt trong một không gian sưu tầm, chúng trở thành những mảnh ghép của ký ức. Giá trị của chúng vì thế không chỉ nằm ở vật chất mà còn ở câu chuyện mà mỗi món đồ có thể gợi lại.
Khi cổ vật và cây cảnh cùng kể chuyện về thời gian
Một trong những điểm thú vị nhất ở không gian của ông Phan Đức Hòa là sự hiện diện song song của cây cảnh và cổ vật.
Cây Bonsai cần nhiều năm để hình thành thế dáng. Người chơi không thể nóng vội mà phải kiên trì chăm sóc, uốn sửa và chờ đợi. Cổ vật cũng vậy, giá trị của một món đồ thường được nhìn nhận qua dấu ấn thời gian, lịch sử, nghệ thuật và câu chuyện phía sau nó.
 |
Có lẽ chính sự tương đồng ấy khiến hai thú chơi có thể đứng cạnh nhau một cách tự nhiên trong căn nhà ở số 25A/54 đường Lý Thường Kiệt.
Một bên là những thân cây sống, tiếp tục lớn lên theo năm tháng. Một bên là những vật dụng đã hoàn thành hành trình của mình nhưng vẫn được gìn giữ để kể lại câu chuyện của quá khứ.
 |
| Các vị khách đến tham quan tư gia của ông Hòa. |
Không gian “Cổ đồ và Bonsai” của ông Hòa vì thế không chỉ gây ấn tượng bởi số lượng hay giá trị của những món đồ được sưu tầm. Điều đáng chú ý hơn là cách gia chủ lựa chọn, gìn giữ và đặt chúng trong một tổng thể có tính thẩm mỹ và văn hóa.
Đó cũng là tinh thần của một người chơi sinh vật cảnh và cổ vật: không chỉ tìm cái đẹp để sở hữu, mà còn tìm trong đó những giá trị có thể lưu giữ và chia sẻ với người khác.
Trong một nhịp sống ngày càng hiện đại, ngôi nhà ấy giống như một khoảng lặng ở Quảng Trị – nơi những dáng cây cổ thụ, bộ chậu xưa, món đồ gỗ, chiếc radio cũ hay chiếc máy hát đĩa loa kèn Columbia cùng hiện diện, để thiên nhiên và ký ức gặp nhau trong một không gian sống giàu chất hoài niệm.
Xem thêm không gian sống của ông Phan Đức Hòa ở video dưới đây:
