 |
| Anh Kim Văn Kiên (thứ 3 từ phải sang) chia sẻ đam mê nghệ thuật bonsai với khách tham quan - Ảnh: Đức Thiện |
Từ người nông dân đến niềm say mê với nghệ thuật cây cảnh
Không sinh ra trong gia đình có truyền thống chơi cây cảnh, cũng không được tiếp xúc với bonsai từ nhỏ, nhưng cơ duyên với cây cảnh lại đến với anh Kiên rất tự nhiên. Là người con của vùng quê nông nghiệp, tuổi thơ gắn với ruộng đồng, cây trái, anh sớm có tình yêu với thiên nhiên. Khi trưởng thành, được tiếp xúc với những nhà vườn, những nghệ nhân bonsai, anh dần bị cuốn hút bởi vẻ đẹp của những tác phẩm cây cảnh nghệ thuật.
 |
| Anh Kim Văn Kiên với hành trình từ người nông dân đến niềm say mê nghệ thuật cây cảnh - Ảnh: Đức Thiện |
Anh Kiên chia sẻ: “Ai chơi bonsai rồi đều cảm nhận được thú chơi này mang lại rất nhiều giá trị. Trước tiên là giá trị tinh thần. Sau những áp lực, mệt mỏi của cuộc sống, được ngồi trước cây, chăm cây, ngắm cây là thấy lòng mình nhẹ lại. Nếu mình biết học hỏi, biết chọn hướng đi phù hợp thì bonsai còn mang lại giá trị kinh tế rất tốt”.
Chính từ tình yêu ấy, anh bắt đầu bước vào hành trình học hỏi, sưu tầm và tạo tác bonsai với tâm thế của một người vừa chơi, vừa học, vừa khám phá.
Theo đuổi phong cách bonsai cổ thụ đương đại
Điểm đặc biệt trong phong cách chơi bonsai của anh Kim Văn Kiên là sự yêu thích những tác phẩm cổ thụ theo hướng đương đại. Anh ưu tiên lựa chọn những cây có thân già, gốc lớn, mang dấu ấn thời gian nhưng được tạo tác theo lối thấp, đầm, giàu chiều sâu nghệ thuật.
 |
| Anh Kim Văn Kiên (bên phải) yêu thích những tác phẩm cổ thụ theo hướng đương đại - Ảnh: Đức Thiện |
Trong khu vườn của mình, nhiều tác phẩm vốn xuất phát từ những cây cao lớn ngoài tự nhiên, sau khi được cắt giật, thu gọn chiều cao và nuôi dưỡng nhiều năm đã trở thành những bonsai mang dáng vẻ cổ kính, khỏe khoắn và đầy nội lực.
“Những cây ngày xưa rất cao, sau đó được nghệ nhân cắt thấp xuống, nuôi lại tán mới. Tôi rất thích dòng cây này vì nó giữ được nét cổ thụ tự nhiên, thân bệ già nua nhưng lại có sự mềm mại, hiện đại trong cách chơi” - anh Kiên chia sẻ thêm.
 |
| Hiện anh Kim Văn Kiên sở hữu khoảng 50 - 60 tác phẩm bonsai lớn nhỏ - Ảnh: Đức Thiện |
Qua nhiều năm theo đuổi bonsai, anh hiện sở hữu khoảng 50 - 60 tác phẩm lớn nhỏ, phân bổ tại hai khu nhà vườn ở Gia Lâm (Hà Nội) và Hải Dương. Bộ sưu tập khá đa dạng, từ các tác phẩm hoàn thiện đến những cây phôi đang trong quá trình nuôi dưỡng, tạo tác.
Các dòng cây chủ đạo mà anh theo đuổi là sanh và si, những dòng cây phù hợp với khí hậu miền Bắc, có sức sống tốt và khả năng phát triển bền bỉ. Với anh, chơi bonsai không chỉ là sở hữu cây đẹp, mà còn là hành trình dài hơi của sự chăm sóc, chỉnh sửa và hoàn thiện từng ngày.
 |
| Với anh Kim Văn Kiên, mỗi tác phẩm là một “sinh thể sống”, cần được chăm sóc bằng sự kiên nhẫn - Ảnh: Đức Thiện |
Nhìn anh cẩn thận cắt tỉa từng đầu dăm, quan sát kỹ từng nhánh cây trong khu vườn yên bình, người xem dễ cảm nhận được sự tập trung và niềm say mê mà anh dành cho bonsai. Với anh, mỗi tác phẩm là một “sinh thể sống”, cần được lắng nghe và chăm sóc bằng sự kiên nhẫn.
Anh cười chia sẻ một cách dí dỏm: “Nhiều người nói chơi cây rồi là quên cả thời gian, thậm chí có lúc quên cả việc khác nhưng lại nhớ cây. Đúng là nhiều khi đi đâu cũng nghĩ đến cây, nhớ cây, lo cho cây”.
Học hỏi để giảm “học phí” trong nghề chơi cây
Theo anh Kim Văn Kiên, bonsai là lĩnh vực đòi hỏi người chơi phải không ngừng học hỏi. Mỗi vùng miền, mỗi dòng cây lại có đặc tính khác nhau, đòi hỏi kinh nghiệm chăm sóc riêng biệt. Nếu thiếu kiến thức, người chơi rất dễ gặp rủi ro, đặc biệt với những tác phẩm có giá trị cao.
 |
| Anh Kim Văn Kiên (ở giữa) và ông Nguyễn Ngọc Thoan - Chủ nhà vườn Ngọc Thoan, Văn Giang (bên trái) chia sẻ về thú chơi bonsai với Phóng viên Tạp chí Việt Nam hương sắc - Ảnh: Đức Thiện |
Anh cho rằng thú chơi bonsai hiện nay không còn bó hẹp trong phạm vi cá nhân, mà đang ngày càng phát triển theo hướng giao lưu, kết nối và thương mại hóa chuyên nghiệp hơn. Chính vì vậy, việc học hỏi lẫn nhau giữa các nghệ nhân, nhà vườn là điều rất cần thiết.
“Muốn chơi sâu, chơi kỹ và giảm bớt “học phí” thì bắt buộc phải học rất nhiều. Học cách nhìn cây, học lối chơi của từng vùng miền, học thời điểm cắt tỉa, thay chậu, xử lý bộ rễ… Mỗi thời điểm trong năm lại có kỹ thuật khác nhau” - anh Kiên nói.
Theo anh, khí hậu là yếu tố ảnh hưởng rất lớn đến sự sinh trưởng của bonsai. Chẳng hạn, các dòng sanh, si phát triển tốt ở miền Bắc, trong khi nhiều giống cây khác lại thích hợp hơn với khí hậu miền Nam. Người chơi cần hiểu rõ đặc tính từng loại cây để có chế độ chăm sóc phù hợp.
 |
| Theo anh Kim Văn Kiên: Việc học hỏi lẫn nhau giữa các nghệ nhân, nhà vườn là điều rất cần thiết - Ảnh: Đức Thiện |
“Có những cây khi thay chậu gặp rét đậm mà không chăm sóc kỹ thì rất dễ yếu hoặc chết. Chơi cây không chỉ là tạo dáng, mà còn là hiểu cây, hiểu thời tiết và hiểu kỹ thuật chăm sóc” - anh Kiên cho biết thêm.
Bên cạnh việc phát triển nhà vườn riêng, anh còn tích cực tham gia các hội, nhóm bonsai và các câu lạc bộ thương mại cây cảnh. Theo anh, đây là môi trường rất tốt để anh em nghệ nhân giao lưu, học hỏi kinh nghiệm và cùng nhau thúc đẩy phong trào sinh vật cảnh phát triển bền vững.
Anh cho rằng một tác phẩm bonsai đẹp thường là kết quả của quá trình kế thừa qua nhiều thế hệ người chơi. Có những cây được người này nuôi dưỡng một giai đoạn, sau đó chuyển giao cho người khác tiếp tục hoàn thiện. Chính sự tiếp nối ấy làm nên chiều sâu và giá trị của bonsai.
“Người trước làm chưa hoàn thiện thì người sau tiếp tục xử lý. Người này nuôi một chút, người kia chăm một chút rồi dần dần cây sẽ đẹp lên. Mỗi người sẽ có phong cách riêng, nhưng cuối cùng đều hướng đến việc hoàn thiện tác phẩm” - anh Kiên nói.
 |
| Anh Kim Văn Kiên (đội nón) tích cực tham gia giao lưu với các hội, nhóm bonsai để cùng học hỏi kinh nghiệm và cùng nhau thúc đẩy phong trào sinh vật cảnh phát triển bền vững - Ảnh: Đức Thiện |
Với anh Kim Văn Kiên, bonsai không đơn thuần là thú chơi, mà còn là hành trình nuôi dưỡng tâm hồn, rèn luyện sự kiên nhẫn và kết nối những người có cùng đam mê. Điều anh mong muốn nhất là thế hệ trẻ yêu cây sẽ chịu khó học hỏi để giảm bớt rủi ro, giữ được niềm vui và giá trị bền vững trong thú chơi nghệ thuật này.
“Cây cảnh bây giờ không chỉ có giá trị tinh thần, mà còn có giá trị kinh tế rất cao. Vì vậy khi đã sở hữu được một tác phẩm thì phải cố gắng chăm sóc, giữ gìn để cây khỏe mạnh và ngày càng hoàn thiện hơn” - anh Kiên bộc bạch.
Giữa nhịp sống hiện đại đầy vội vã, những người như anh Kim Văn Kiên vẫn đang âm thầm giữ lửa đam mê bonsai bằng sự tận tâm, bền bỉ và tình yêu dành cho thiên nhiên. Và chính những khu vườn đầy sức sống ấy, đang góp phần lan tỏa vẻ đẹp của nghệ thuật bonsai Việt Nam đến với đông đảo người yêu cây trên cả nước.
