Ý nghĩa và nguồn gốc cấu tạo tên (Rlc., Blc.)
Với những bạn mới nhập môn, các ký hiệu viết tắt trên thẻ tên như Blc., Rlc. thường trở nên lạ lẫm.Thực chất, Rlc. là viết tắt của Rhyncholaeliocattleya – một chi lai nhân tạo vô cùng nổi tiếng thuộc nhóm lan Cattleya. Cái tên này được ghép từ ba chi lan bố mẹ: Rhyncholaelia (mang lại chiếc môi xù, tua rua quý phái và hương thơm về đêm), Laelia (mang lại cấu trúc cây khỏe, màu sắc rực rỡ) và Cattleya (mệnh danh là "Nữ hoàng hoa lan" với phom hoa to, cánh dày). Sự kết hợp hoàn hảo này đã tạo nên dòng con lai Rlc. sở hữu tất cả các đặc tính ưu việt: hoa "đại" phom tròn trịa, môi hoa xòe rộng và màu sắc sặc sỡ.
Tương tự, Blc. là viết tắt của Brassolaeliocattleya.
Đây là một chi lan lai nhân tạo được tạo thành từ sự kết hợp của ba chi lan bố mẹ khác nhau thuộc họ Cattleya, bao gồm: Brassavola, Laelia và cattleya
Vì tên khoa học quá dài, giới thưởng lan thường gọi chung bằng cái tên thân thuộc: Lan cát hay Cát lan.
 |
| Rlc.Haadyai delight. |
Nguyên tắc chăm sóc cốt lõi: "nắng - nước - gió"
Lan Cattleya tương đối dễ trồng nếu bạn nắm vững các yếu tố môi trường cơ bản sau:
Ánh sáng: Cây cần nhiều ánh sáng nhưng phải là ánh sáng tán xạ (qua lưới che tầm 50% – 60%). Nếu lá có màu xanh thẫm là thiếu nắng, cây sẽ khó ra hoa; nếu lá vàng, cháy rám là thừa nắng. Sắc lá xanh sáng hơi ngả vàng nhẹ là lý tưởng nhất.
Nước tưới và độ ẩm: Cattleya có giả hành mập để tích trữ nước nên ưa ẩm nhưng rất sợ úng. Nguyên tắc là chỉ tưới khi giá thể đã khô hoàn toàn. Thông thường tưới 1–2 lần/ngày vào mùa hè và giảm hẳn vào mùa mưa, mùa lạnh.
Giá thể và chậu: Nên dùng chậu đất nung hoặc chậu nhựa có nhiều lỗ thoáng. Giá thể thích hợp là than củi, vỏ thông kích thước lớn hoặc dớn cọng, lót đáy thật thoáng để thoát nước nhanh.
 |
| Rlc.Nakornchaisri "Mr Yen". |
Kỹ thuật nhân giống bằng phương pháp tách chiết
Đối với Cattleya – dòng lan đa thân phát triển theo hướng tiến về phía trước – phương pháp nhân giống hiệu quả và phổ biến nhất tại nhà là tách chiết hướng (tách bụi).
Thời điểm và nguyên tắc thực hiện
Thời điểm vàng để nhân giống là khi bụi lan đã quá lớn, rễ bám tràn mép chậu, hoặc ngay khi cây vừa tàn hoa và chuẩn bị bước vào chu kỳ sinh trưởng mới. Hãy thực hiện vào những ngày thời tiết mát mẻ, khô ráo.
Khi tách, cần nhớ nằm lòng quy tắc "Số 3 thần thánh": Mỗi hướng tách phải giữ lại ít nhất 3 củ (giả hành) trưởng thành liền kề nhau. Nếu tách ít hơn, cây sẽ mất sức, còi cọc và rất lâu mới cho hoa lại.
 |
| Rlc.Haadyai x Pot.Shinfong beauty. |
Các bước tiến hành:
Bước 1: Khử trùng dụng cụ cắt (dao lam hoặc kéo sắc) bằng cồn 90 độ. Chuẩn bị keo liền sẹo hoặc vôi ăn trầu để bôi vết thương.
Bước 2 (Mẹo tách âm): Không cần nhổ cây ra ngay. Hãy dùng dao sắc cắt đứt phần thân rễ kết nối giữa củ thứ 3 và thứ 4 ngay trong chậu, bôi keo liền sẹo và để nguyên tại chỗ khoảng 2–3 tuần. Khi mắt ngủ ở hướng mới nhú lên bằng hạt đậu mới dỡ cây ra. Cách này giúp mầm non không bị sốc.
Bước 3: Tỉa bớt rễ già, rễ thối, chỉ giữ lại rễ khỏe dài khoảng 5–7cm. Bôi keo liền sẹo vào các vết cắt, để khô 1 ngày.
Bước 4: Đặt cây vào chậu mới, lưu ý đặt phần củ già sát thành chậu, quay hướng mắt ngủ ra khoảng trống lớn nhất để cây có không gian phát triển. Dùng dây kẽm cố định thật chặt thân vào cọc để tránh lung lay làm thui đầu rễ non. Để phần mắt ngủ lộ lên trên mặt giá thể, không lấp quá sâu.
 |
| Rlc.Mem Anna "Balmores". |
Chế độ dinh dưỡng theo 3 giai đoạn sinh trưởng
Để cây phát triển từ một nhánh tách con đến khi thành một tác phẩm rực rỡ đầy hoa, người trồng cần thay đổi "thực đơn" linh hoạt theo từng giai đoạn:
Giai đoạn 1: Phục hồi sau tách chiết
Chăm sóc: Che lưới dày (giữ nắng ở mức 50%), tránh nắng gắt làm teo tóp giả hành. Tuyệt đối không tưới nước trong 3 ngày đầu để vết thương khô hẳn. Những ngày sau chỉ phun sương nhẹ giữ ẩm bề mặt.
Phân bón: Chưa dùng phân có đạm cao. Phun kích rễ bằng công thức: Vitamin B1 + Siêu kích rễ (Bio Root, N3M...) với liều lượng bằng 1/2 chỉ định, định kỳ 5–7 ngày/lần.
Giai đoạn 2: Phát triển sinh trưởng (Tuổi thiếu niên)
Chăm sóc: Khi rễ đã bám sâu, đưa cây ra khu vực thông thoáng hơn, nâng mức ánh sáng lên 60% – 70%. Tưới theo nguyên tắc "Thấm sâu - Khô nhanh" (tưới đẫm vào buổi sáng, để chậu khô thoáng trước khi tưới lần tiếp theo).
Phân bón: Dùng phân vô cơ có hàm lượng đạm cao để thúc đi đọt, nở bụi như NPK 30-10-10 (hoặc 20-20-20), phun 7 ngày/lần. Bổ sung thêm dịch chuối, phân cá và rải một túi phân tan chậm quanh thành chậu để củ giả hành nở to mập mạp.
 |
| Rlc.Village chiefrose "Gansang King". |
Giai đoạn 3: Trưởng thành và ra hoa
Chăm sóc: Giai đoạn này bắt đầu khi củ giả hành mới đạt kích thước tối đa và xuất hiện "lưỡi mèo" (bao hoa) ở đỉnh củ. Đưa cây ra nơi nhiều nắng nhất có thể (70% – 75%) để kích thích ra hoa.
Phân bón: Ngừng ngay phân đạm cao. Chuyển sang dùng phân kích hoa có hàm lượng Lân và Kali cao như NPK 6-30-30 hoặc 10-55-10, phun 2–3 lần cách nhau 5–7 ngày. Khi nụ hoa đã lớn rõ rệt trong lưỡi mèo, phun NPK 20-20-20 kết hợp Canxi-Bo để hoa lên màu chuẩn, cánh dày và lâu tàn.
Mẹo nhỏ từ nhà vườn:
Khi hoa đã xé lưỡi mèo hoặc đang nở, tuyệt đối không phun nước hay phân bón trực tiếp lên nụ và cánh hoa để tránh bị thối đốm, cháy cánh. Chỉ tưới đẫm vào gốc.
Với những chiếc lưỡi mèo lâu ngày mà nụ không chịu lớn, có thể dùng mũi dao lam tiệt trùng khía nhẹ một đường nhỏ ở đỉnh lưỡi mèo để không khí lọt vào, nụ hoa sẽ dễ "thở" và bung ra nhanh hơn.
Hy vọng với lộ trình kỹ thuật chi tiết này, các bạn yêu lan sẽ tự tay nhân nuôi được những chậu Cattleya sum suê, rực rỡ và ngát hương cho không gian sống của mình!
