Không gian xanh trong bệnh viện: Từ chính sách quốc gia đến thực tiễn chăm sóc sức khỏe

Trong bối cảnh biến đổi khí hậu và ô nhiễm môi trường ngày càng tác động tiêu cực đến sức khỏe cộng đồng, việc đưa yếu tố không gian xanh vào trong hạ tầng y tế không chỉ là xu hướng mà đã trở thành yêu cầu cấp thiết. Nhiều nghiên cứu cho thấy môi trường xanh, sạch, lành mạnh góp phần giảm nguy cơ lây nhiễm bệnh, cải thiện tinh thần, nâng cao hiệu quả điều trị, đồng thời tạo sự an tâm cho người bệnh và gia đình. Chính phủ và các bộ, ngành đã sớm nhận thấy điều này và đưa ra nhiều chủ trương, chính sách cụ thể. Nghị quyết số 139/NQ-CP của Chính phủ về nâng cao chất lượng dịch vụ khám chữa bệnh giai đoạn 2020–2025 đã nhấn mạnh yêu cầu cải thiện điều kiện cơ sở vật chất, trong đó có yếu tố môi trường sinh thái. Đây được xem là một bước ngoặt trong định hướng phát triển y tế bền vững, coi trọng cả hạ tầng kỹ thuật lẫn yếu tố cảnh quan và môi trường.

Tại buổi Lễ trao giải “Cơ sở y tế Xanh - Sạch - Đẹp” toàn quốc lần thứ I, Ban Tổ chức đã trao chứng nhận đạt giải và biểu trưng cho 20 cơ sở y tế. (Ảnh: bachmai.gov.vn)

Để cụ thể hóa chủ trương, Bộ Y tế đã ban hành Quyết định số 5959/QĐ-BYT ngày 31/12/2021 về Bộ tiêu chí cơ sở y tế Xanh - Sạch - Đẹp. Bộ tiêu chí gồm 32 tiêu chí, được chia thành ba nhóm: Xanh với 2 tiêu chí về cây xanh và năng lượng xanh; Sạch với 24 tiêu chí liên quan đến vệ sinh, kiểm soát nhiễm khuẩn và quản lý chất thải; Đẹp với 6 tiêu chí về kiến trúc, cảnh quan, không gian điều trị. Các tiêu chí này áp dụng cho mọi loại hình cơ sở y tế, từ bệnh viện tuyến Trung ương, tuyến tỉnh, tuyến huyện, đến các cơ sở y tế dự phòng, trường đào tạo y khoa và cả cơ sở nghiên cứu, xét nghiệm. Bộ tiêu chí không chỉ đưa ra định hướng, mà còn là thước đo cụ thể để đánh giá mức độ thân thiện môi trường của từng đơn vị.

Ngày 4/7/2024, Bộ Y tế tiếp tục ban hành Kế hoạch số 823/KH-BYT, phát động cuộc thi “Cơ sở y tế Xanh - Sạch - Đẹp” lần thứ I trên phạm vi toàn quốc. Đây là một trong những sáng kiến lớn nhằm tạo phong trào thi đua, khuyến khích các cơ sở y tế nâng cao chất lượng môi trường chăm sóc. Cuộc thi đã nhận được sự hưởng ứng rộng rãi của hơn 2.000 cơ sở y tế tại 34 tỉnh, thành phố. Không chỉ các bệnh viện công lập, nhiều cơ sở y tế tư nhân cũng tham gia tích cực, cho thấy sức hút và tầm quan trọng của chương trình. Điểm nhấn của cuộc thi là việc người bệnh và người nhà bệnh nhân trực tiếp tham gia đánh giá chất lượng xanh – sạch – đẹp thông qua mã QR tại chính cơ sở y tế. Đây là cách làm mới, thể hiện sự công khai, minh bạch, đồng thời nâng cao tính gắn kết giữa người dân và ngành y tế.

Sau hơn ba năm triển khai Bộ tiêu chí, nhiều địa phương đã đạt được kết quả nổi bật. Tại Phú Thọ, Bệnh viện Sản Nhi tỉnh và Trung tâm Y tế huyện Thanh Sơn được ghi nhận là những đơn vị tiên phong. Với tổng diện tích xây dựng gần 8.000 m2, Bệnh viện Sản Nhi tỉnh đã dành hơn 17.400 m2 cho cây xanh, sân vườn. Cây xanh không chỉ hiện diện trong khuôn viên, mà còn được đưa vào từng khoa, phòng, tạo không gian làm việc xanh mát cho y bác sĩ và cảm giác thoải mái cho người bệnh. Trung tâm Y tế huyện Thanh Sơn cũng gây ấn tượng khi bố trí hệ thống cây xanh, tiểu cảnh ở nhiều vị trí, giúp bệnh nhân có nơi nghỉ ngơi, thư giãn trong quá trình điều trị. Những nỗ lực này không chỉ cải thiện chất lượng môi trường, mà còn mang lại tác động tích cực tới tinh thần của cả bệnh nhân lẫn nhân viên y tế.

Quảng Ninh cũng là điểm sáng khi Bệnh viện Đa khoa tỉnh tiên phong triển khai giải pháp giảm thiểu chất thải nhựa. Thay vì sử dụng đồ nhựa dùng một lần, bệnh viện khuyến khích nhân viên, bệnh nhân và người nhà chuyển sang cốc giấy, chai thủy tinh tái sử dụng. Biện pháp này không chỉ giảm lượng rác thải nhựa khó phân hủy, mà còn tiết kiệm chi phí xử lý chất thải, với con số ước tính lên tới hàng tỷ đồng mỗi năm. Bác sĩ Nguyễn Thị Hải Thanh, Trưởng khoa Kiểm soát nhiễm khuẩn, cho biết đây là cách để bệnh viện vừa bảo vệ môi trường, vừa nâng cao nhận thức cộng đồng.

Tại Hà Nội, Bệnh viện Bưu điện cũng là một ví dụ điển hình. Dù diện tích không rộng, bệnh viện vẫn bố trí không gian xanh trong khuôn viên, kết hợp cùng đầu tư hiện đại về trang thiết bị và cơ sở hạ tầng. Bệnh nhân và người nhà khi đến đây điều trị đều có thể cảm nhận sự thoải mái hơn nhờ có những mảng xanh xen kẽ trong môi trường bệnh viện vốn thường gắn liền với áp lực và căng thẳng.

Không gian xanh trong bệnh viện không chỉ là yếu tố thẩm mỹ. Đây còn là giải pháp y tế dự phòng hiệu quả, hỗ trợ quá trình hồi phục của bệnh nhân. Nhiều nghiên cứu y khoa trên thế giới đã chứng minh việc tiếp xúc với cây xanh, ánh sáng tự nhiên và không khí trong lành giúp giảm căng thẳng, lo âu, cải thiện giấc ngủ và tăng tốc độ hồi phục sau phẫu thuật. Đối với nhân viên y tế, một môi trường xanh sạch còn giúp giảm bớt áp lực công việc, tăng sự gắn bó và hiệu quả trong công tác chăm sóc bệnh nhân.

Toàn cảnh Bệnh viện Mặt Trời trong không gian xanh. (Ảnh: Bệnh viện Mặt Trời)

Cây xanh từ lâu đã được coi là “liều thuốc tự nhiên” mang đến nhiều giá trị cho đời sống con người, đặc biệt trong lĩnh vực khám chữa bệnh. Việc bố trí không gian xanh trong bệnh viện không chỉ là yếu tố làm đẹp cảnh quan, tạo sự hài hòa về mặt thẩm mỹ, mà còn có tác động tích cực trực tiếp đến sức khỏe thể chất và tinh thần của bệnh nhân cũng như nhân viên y tế. Nhiều nghiên cứu y học đã chỉ ra rằng sự hiện diện của cây xanh giúp giảm căng thẳng, hạ huyết áp, cải thiện giấc ngủ và rút ngắn thời gian hồi phục của người bệnh sau điều trị. Chỉ cần nhìn thấy màu xanh tự nhiên từ cây lá, bệnh nhân đã cảm nhận được sự thư thái, giảm bớt lo âu và đau đớn, từ đó tăng cường hiệu quả trong quá trình điều trị.

Không gian cây xanh còn góp phần cải thiện chất lượng không khí, giảm bụi, lọc độc tố và tăng lượng oxy, tạo nên môi trường trong lành, giúp hệ hô hấp và hệ miễn dịch của con người hoạt động tốt hơn. Trong những bệnh viện lớn, nơi tập trung đông bệnh nhân và người thăm nuôi, cây xanh đóng vai trò như “lá phổi” góp phần hạn chế ô nhiễm, khử mùi thuốc và các hóa chất y tế. Đây là yếu tố đặc biệt quan trọng trong công tác phòng chống nhiễm khuẩn bệnh viện, giảm nguy cơ lây lan dịch bệnh trong môi trường chăm sóc y tế.

Đối với nhân viên y tế, không gian xanh cũng có ý nghĩa to lớn khi mang đến môi trường làm việc dễ chịu, giảm áp lực và mệt mỏi sau những ca trực dài. Điều này không chỉ giúp họ giữ gìn sức khỏe tinh thần mà còn nâng cao tinh thần trách nhiệm, sự tập trung và tính nhân văn trong chăm sóc người bệnh.

Xa hơn, cây xanh trong bệnh viện còn là biểu tượng cho sự sống, sự hồi sinh và niềm hy vọng. Với bệnh nhân, được ngắm nhìn và hòa mình vào thiên nhiên chính là sự khích lệ tinh thần, tạo niềm tin vào quá trình điều trị. Với cộng đồng, hình ảnh bệnh viện xanh cũng thể hiện sự đổi mới trong tư duy quản lý y tế, hướng tới phát triển bền vững và chăm sóc toàn diện cho con người. Chính vì vậy, việc phát triển không gian xanh trong bệnh viện không chỉ là phong trào mà đã trở thành xu thế tất yếu, gắn liền với mục tiêu nâng cao chất lượng dịch vụ y tế và xây dựng hệ thống chăm sóc sức khỏe thân thiện, nhân văn.