Nguyễn Ngọc Phụng - chàng trai 9X đam mê những cây duối cổ thụ

Đam mê duối cổ thụ từ ngày bắt đầu chơi cây cảnh

Những người đam mê cây cảnh thường bắt đầu học cách chơi từ những cây thế thuộc thể loại Bonsai tiểu, Bonsai trung, vì những thể loại đó nhỏ, gọn dễ chăm sóc, vận chuyển. Thế nhưng anh Nguyễn Ngọc Phụng (sinh năm 1992) xã Ô Loan lại bắt đầu học cách chơi cây cảnh từ cây cổ thụ, đặc biệt là cây duối.

Vùng đất Phú Yên cũ nói riêng và các tỉnh duyên hải Nam Trung Bộ nói chung là vùng đất thiên tai khắt nghiệt, đất đá cằn cỗi, lớp đất mặt mỏng. Chính vì vậy phần lớn các loại cây ở vùng đất này như bìn nin, lạnh ngạnh, trâm… chậm lớn, đặc biệt cây duối lại càng chậm phát triển.

Anh Nguyễn Ngọc Phụng (nhà vườn Nhật Tân) xã Ô Loan, tỉnh Đắk Lắk bên mọt gốc cây duối cổ thụ ôm đá.

Khi mới tập chơi cây cảnh, anh Phụng mới tròn 26 tuổi, anh cho biết: “Quê anh là vùng đất nằm dọc biển, đồi núi khô cằn, thiên tai khắt nghiệt, chỉ có cây duối là khả năng chống chọi mọi điều kiện biến đổi khí hậu”. Nhìn những cây duối cằn cỗi trơ trụi lá do trâu, bò gặm nát anh càng thích thú. Anh Phụng hì hục đào bới mấy ngày liền mới được cây duối, mượn thanh niên cả xóm khiêng về vườn trồng.

Niềm đam mê càng ăn sâu vào tâm trí anh Phụng khi anh lùng sục khắp các xã lân cận tìm cây duối. Thời điểm đó, chưa có tiền làm chậu, anh đào hố khắp vườn để trồng lại các cây duối mới đào từ các đồi trọc về. Do chưa nắm chắc kỹ thuật chăm sóc, tưới nước nên một số cây đã bị chết. Học hỏi kinh nghiệm từ các nhà vườn, anh đã trồng thành công một số cây duối cổ thụ trên 50 tuổi.Hiện chàng trai trẻ 9X này đang sở hữu hàng trăm cây duối cổ thụ, nhiều cây có tuổi hơn 100 năm. Khu vườn của anh năm cạnh QL 1 A, trên đỉnh đồi Ô Loan, dưới chân là đầm Ô Loan xanh thẳm. Chính vì vậy nhà vườn của anh là nơi du khách dừng chân tham quan, nhất là những người đam mê sinh vật cảnh. Anh Phụng cho biết: “Các xã vùng đông tỉnh Đắk Lắk và các tỉnh duyên hải Nam Trung Bộ là vùng đất khắt nghiệt của nắng, gió và do chiến tranh tàn phá, nhiều cây duối bị đất, đá vùi lấp. Nhưng với khả năng sinh tồn cao, các cây duối vẫn ôm đá và sống mạnh mẽ”. Chính vì lẽ đó mà hầu như những cây duối trong nhà vườn của anh rễ duối ôm nhiều viên đá, có viên nặng khoảng 50 kg.

Anh Nguyễn Ngọc Phụng đang tạo cành cho những cây duối tại nhà vườn.

Hành trình đi tìm cây duối cổ thụ

Chia sẻ với phóng viên Tạp chí Việt Nam hương sắc về hành trình đi tìm những cây duối cổ thụ, anh Phụng chia sẻ: “Hễ nghe tin ở đâu có cây duối cổ thụ là tôi tìm đến, có lần đi cả ngày mới tới nơi thì cây duối không được như mong đợi. Những cây duối được mua tại các vườn, rẫy của người dân là những cây duối trên 40 - 50 năm tuổi, gốc u nần, thân đặc”.

Anh kể tiếp: “Có lần tôi lên Sông Hinh là địa bàn bán sơn địa, vùng đồi núi bị chiến tranh tàn phá nặng. Đi mấy ngày tìm ra hàng chục gốc duối nhưng cũng chọn được một vài gốc có thể khai thác được”. Khi phóng viên hỏi về thủ tục xin phép khai thác và vận chuyển, anh cho biết: “Hầu hết những cây duối người dân trồng biên rẫy làm mốc xác định phần đất của mình. Vì vậy giấy xin khai thác đều do chính quyền xác nhận”.

Gốc cây duối được đưa về vườn và bắt đầu công đoạn chăm sóc tạo cành.

Chỉ tay về cây duối có dáng con rồng bay lên, anh nói: “Cây duối này là một quần thể duối, gồm nhiều thân mọc trên một gốc. Có thể do bom đạn thời chiến vùi lấp nên một phần gốc và thân cây nằm sâu trong lòng đất. Một số nhánh cây duối nằm trong đất cho ra rễ ôm đá”.

Những tác phẩm tạo thành từ cây duối đào từ nương rẫy đều mang trong mình một câu chuyện. Có một cây duối mà gốc là cả một khối đá hàng trăm viên lớn, nhỏ như được bàn tay con người chèn vào các mạch rễ, màu da cây duối bạc xám như xi măng. Lý giải điều này anh Phụng nói: “Cây duối này bị đất, đá vùi lấp chỉ còn phần thân ngọn mọc lên trên đồi. Phần thân, nhánh nằm dưới mặt đất ra thêm rễ trùm lên phần gốc cũ vốn đã bị lấp nhiều đất đá, từ đó tạo ra bộ rễ nhiều lớp ôm đá".

Được biết sau 5 năm chăm sóc, cây duối này được một nhà vườn ngoài miền Trung mua với giá 6 tỷ đồng. Vì quá yêu cây duối nên anh Phụng chuộc lại với giá 8 tỷ. Tại thời điểm phóng viên có mặt tại nhà vườn, cây duối đang phát triển xanh tốt. Sau 8 năm gắn bó với nghề cây cảnh, anh Phụng đã xây dựng danh tiếng nhờ kỹ thuật khéo léo và gu thẩm mỹ độc đáo, tạo ra những tác phẩm duối đẹp mắt, được yêu thích rộng rãi.

Trong nhà vườn của anh ngày nào cũng có 2 - 3 nhân công làm việc, người đào xới đất, trộn phân, dọn cỏ. Anh cho biết, người biết việc giờ khó tìm, phải giữ chân những nhân công giỏi, có kinh nghiệm, tay nghề để sẵn sàng lên đường trong hành trình đi tìm, đào cây duối.

Duối miền Trung trên đất Bắc

Trong nhà vườn của anh Phụng có gần 200 cây duối, hầu hết trên 30 năm tuổi, rễ ôm đá, gốc u nần, nhiều cây dáng rất quái. Do thời tiết miền Trung và gió biển khô hanh nên việc trồng, chăm sóc ban đầu là rất kỳ công và đòi hỏi kỹ thuật cao. Chỉ tay về phía những cây duối mới được trồng, anh Phụng cho biết: “Ngoài việc đào hố, lắp ống tưới dưới gốc, phun sương giữ ẩm trên ngọn cây, còn phải dùng bao tời để quấn quanh gốc nhằm giữ ẩm, phía ngoài dùng dàn giáo làm khung và căng lưới kín để che nắng”.

Gốc duối được xem như một quần thể duối trong chiếc chậu dài 9 m (ảnh trái). Để vận chuyển về miền Bắc, phải dùng 2 xe cẩu đưa cây duối lên rơ-mooc (ảnh phải).

Anh cho biết thêm, hầu hết các cây duối được trồng, chăm sóc tại nhà vườn sau khi nảy mầm, tạo cành, tạo chi cũng mất từ 3-5 năm. Giai đoạn này mới chỉ hoàn thành phần phôi cơ bản, sau 3-5 năm tạo phôi cơ bản là anh sang tay. Khi phóng viên hỏi lý do vì sao thì anh trả lời: "Quan điểm của tôi là tạo ra một phôi cây hoàn chỉnh, khi sang tay nhà vườn khác họ dễ tạo thế theo cách chơi của họ. Họ chơi cũng như mình chơi, thỉnh thoảng tôi lại đi thăm các nhà vườn và ngắm nhìn tác phẩm mà mình đặt dấu ấn trong những năm đầu".

Anh Phụng cho biết thị trường ưa chuộng cây duối miền Trung hiên nay là các tỉnh phía Bắc, nhất là Quảng Ninh, Hà Nội, Hải Phòng. Phần lớn các cây duối được anh chăm sóc tại nhà vườn đều được các nhà vườn phía Bắc đặt cọc. Do vận dụng kỹ thuật tạo dáng cây duối theo phong cách riêng giúp cây có dáng tự nhiên và ấn tượng, và cách làm tay bông, cắt giật cây duối nhanh chóng, tạo ra kiểu dáng gọn gàng, đẹp mắt, những tác phẩm duối cổ thụ của anh có chỗ đứng trên thị trường phía Bắc.

Những gốc duối u nần, thân đặc, có độ quái được anh Nguyễn Ngọc Phụng đào về là sở thích của các nhà vườn.

Ông Lê Tấn Khoa, Phó Chủ tịch Hội Sinh vật cảnh tỉnh Đắk Lắk phụ trách vùng Đông tỉnh khẳng định: