Hà Tĩnh: Độc đáo cổng và hàng rào bằng những cây duối trăm năm tuổi

Tại thôn Châu Nội, nhiều gia đình vẫn còn lưu giữ nét đẹp, làm cổng nhà và hàng rào từ những cây duối cổ. Cổng nhà được tạo hình, uốn tỉa chủ yếu theo hình thang, hình vuông, chiều cao từ 4 – 4,5m, rộng khoảng 4m. Hàng rào có chiều cao khoảng 2,5 m.

Cổng nhà được tạo hình chủ yếu theo hình thang, hình vuông.

Những thân cây xù xì, rêu phong, qua bàn tay chăm sóc tỉ mỉ của người dân đã trở thành những chiếc cổng vòm tự nhiên, vừa chắc chắn vừa mềm mại. Hai bên là thân cây đóng vai trò như trụ cổng, phía trên các cành được uốn cong, đan xen vào nhau, tạo thành mái vòm xanh mát quanh năm.

Điều đặc biệt là những chiếc cổng này không phải được “xây dựng” trong một sớm một chiều, mà là kết quả của quá trình chăm sóc, tạo hình kéo dài hàng chục, thậm chí hàng trăm năm. Người trồng phải kiên trì uốn từng cành nhỏ, cắt tỉa thường xuyên để cây phát triển theo ý muốn. Theo thời gian, cây lớn dần, cứng cáp hơn, tạo nên một công trình sống – vừa là sản phẩm của thiên nhiên, vừa là tác phẩm nghệ thuật của con người.

Những chiếc cổng nhà và hàng rào được tạo nên hoàn toàn từ những cây duối cổ thụ hàng trăm năm tuổi.

Không chỉ có cổng, hàng rào quanh các ngôi nhà cũng được tạo thành từ những bụi duối dày đặc. Các cây được trồng sát nhau, sau đó cắt tỉa gọn gàng để tạo thành bức tường xanh kín đáo. Vào mùa hè, những hàng rào này không chỉ giúp che chắn, mà còn mang lại không gian mát mẻ, dễ chịu. Mùa đông, chúng vẫn giữ được màu xanh bền bỉ, góp phần cho không gian ấm áp, trước sự khắc nghiệt của thời tiết miền Trung.

Ông Phan Nho Mai cho biết: Khi tôi sinh ra thì dãy hàng rào cây duối đã có từ xa xưa rồi. Đến thế hệ của tôi, hàng rào này đã đồng hành cùng thế hệ thứ 6 trong gia đình. Cả 9 anh em tôi đều rất yêu thích hàng rào nhà mình và sớm biết phụ giúp cha mẹ chăm sóc, cắt tỉa, tạo dáng cho hàng rào. Nếu tính tuổi thì đến nay dãy hàng rào nhà tôi cũng đã chừng 200 tuổi.

Cổng nhà ông Phan Nho Mai là một trong những chiếc cổng “sống xanh” được tạo bằng 3 cây duối cổ thụ.

Nhiều năm trước người dân nông thôn dấy lên phong trào phá bờ rào cây để thay thế bằng tường bao bê tông. Nhiều người dân phá bỏ xây lại hàng rào gạch, tuy nhiên nhiều gia đình ở thôn Châu Nội quyết tâm gìn giữ hàng rào xanh. Không chỉ người già mà các thế hệ trẻ trong các gia đình cũng rất yêu thích hàng rào xanh và động viên nhau cùng giữ lại.

Trải qua những biến cố thăng trầm của lịch sử với nhiều giai đoạn khác nhau, gia đình ông Mai vẫn quyết tâm gìn giữ và bảo vệ “tài sản” của cha ông. Dù nó không mấy ý nghĩa về mặt kinh tế, nhưng lại chứa đựng những giá trị văn hóa tinh thần của làng quê, của lịch sử dân tộc. Nhờ vẻ đẹp độc đáo của dãy hàng xanh đó, mà gia đình ông Phan Nho Mai đã vinh dự được nhiều lần đón các vị nguyên thủ của quốc gia tới thăm.

Hai bên là thân cây đóng vai trò như trụ cổng, phía trên các cành được uốn cong, đan xen vào nhau, tạo thành mái vòm xanh mát quanh năm.

Cây duối từ lâu đã gắn bó với đời sống người dân nông thôn Việt Nam. Đây là loài cây có sức sống mạnh mẽ, chịu hạn tốt, ít sâu bệnh và đặc biệt có tuổi thọ rất cao. Chính vì vậy, từ xa xưa, người dân đã tận dụng loại cây này để làm hàng rào bảo vệ vườn tược. Tuy nhiên, việc biến cây duối thành cổng nhà mang tính thẩm mỹ cao lại đòi hỏi sự sáng tạo và công phu hơn nhiều.

Với người dân địa phương, những cổng duối không chỉ có giá trị sử dụng, mà còn mang ý nghĩa tinh thần sâu sắc. Đó là biểu tượng của sự bền bỉ, trường tồn – giống như chính cuộc sống của con người nơi đây. Qua bao biến động của thời gian, chiến tranh hay thiên tai, những cây duối vẫn đứng vững, tiếp tục xanh tốt và che chở cho ngôi nhà phía sau.

Ngày nay, khi đời sống kinh tế phát triển, nhiều gia đình có điều kiện xây dựng cổng nhà kiên cố bằng vật liệu hiện đại. Tuy nhiên, không ít người vẫn lựa chọn giữ lại hoặc tiếp tục tạo dựng cổng bằng cây duối như một cách gìn giữ bản sắc truyền thống. Thậm chí, có những gia đình xem đó là niềm tự hào, là “gia sản” quý giá được truyền lại từ nhiều thế hệ.

Những chiếc cổng và hàng rào bằng cây duối đang dần trở thành điểm nhấn thu hút du khách.

Không dừng lại ở giá trị văn hóa, những cây duối cổ còn có giá trị kinh tế đáng kể. Trong giới chơi cây cảnh, duối được xem là một trong những loại cây có giá trị cao, đặc biệt là những cây có tuổi đời lâu năm, dáng thế đẹp. Nhiều cây duối cổ được trả giá lên tới hàng trăm triệu đồng, thậm chí cao hơn. Tuy vậy, với nhiều người dân Hà Tĩnh, giá trị lớn nhất của cây duối không nằm ở tiền bạc mà ở ý nghĩa gắn bó lâu dài với gia đình và quê hương.

Những chiếc cổng và hàng rào bằng cây duối cũng đang dần trở thành điểm nhấn thu hút du khách. Nhiều người khi về với các làng quê Hà Tĩnh không khỏi ngạc nhiên, thích thú khi bắt gặp những “cổng sống” độc đáo này. Không ít du khách đã dừng lại chụp ảnh, ghi lại khoảnh khắc bình dị nhưng đầy chất thơ của làng quê Việt.

Không chỉ làm hàng rào bằng cây duối hàng trăm năm tuổi, mà người dân còn kiến tạo hàng rào bằng những cây leo khác.

Trong bối cảnh đô thị hóa diễn ra mạnh mẽ, những giá trị truyền thống như cổng duối càng trở nên đáng quý. Đó không chỉ là một công trình kiến trúc, mà còn là minh chứng cho lối sống hài hòa với thiên nhiên của người Việt xưa. Việc bảo tồn và phát huy những nét đẹp này không chỉ giúp giữ gìn bản sắc văn hóa địa phương, mà còn góp phần tạo nên sức hấp dẫn riêng cho du lịch nông thôn.

Có thể nói, những cổng và hàng rào bằng cây duối trăm năm tuổi ở Hà Tĩnh là một minh chứng sinh động cho sự giao hòa giữa con người và thiên nhiên. Không phô trương, không cầu kỳ, nhưng chính sự mộc mạc ấy lại tạo nên sức hút đặc biệt. Đó là vẻ đẹp của thời gian, của sự kiên nhẫn và của tình yêu quê hương được gửi gắm qua từng tán lá, từng nhành cây.

Giữa dòng chảy hiện đại, những “cổng xanh” ấy vẫn lặng lẽ tồn tại, như một lời nhắc nhở về cội nguồn, về những giá trị bền vững mà con người cần gìn giữ. Và có lẽ, chính từ những điều giản dị ấy, bản sắc của làng quê Hà Tĩnh vẫn được lưu giữ trọn vẹn qua bao thế hệ.