Trục tâm linh trên đỉnh núi Bà Đen
Trong tiếng chuông chùa tĩnh lặng, nằm giữa vùng đồng bằng rộng lớn, núi Bà Đen hiện lên sừng sững như một điểm hội tụ linh khí của đất trời. Núi Bà Đen sở hữu rất nhiều công trình Phật giáo biểu tượng, gợi nhớ vẻ đẹp núi thiêng của Phật giáo trên thế giới.
 |
| Đỉnh núi Bà Đen, chốn linh thiêng huyền thoại của mảnh đất Tây Ninh. |
Núi thiêng này là nơi toạ lạc của 3 công trình kiến trúc Phật giáo tiêu biểu, tượng trưng cho hành trình từ quá khứ, hiện tại và tương lai. Khởi đầu cho hành trình ấy là Tôn tượng Đức Phật Câu Na Hàm Mâu Ni (vị Phật quá khứ) được an vị trên đỉnh núi Bà Đen, tỉnh Tây Ninh vào ngày 29/12/2025 và mở cửa đón khách từ ngày 1/1/2026. Tượng cao 7,2m, làm bằng đồng đỏ dát nhũ vàng 24k, ngồi dưới cây sung cổ thụ bên Thác Ưu Đàm, tạo nên không gian tâm linh quá khứ - hiện tại - tương lai đặc sắc. Đây là vị thần thứ 5 trong 7 vị thần quá khứ, được xem là biểu tượng của cuộc sông cát tường, thinh vượng.
Đức Phật Câu Na Hàm Mâu Ni, theo tiếng Phạn có nghĩa là một đấng sinh ra từ thế giới hoàn kim, cho nên sẽ mang đến cho mọi người trên nhân gian này những gì quý nhất và những gì tinh khiết nhất của trí tuệ, tốt nhất của từ bi và tốt nhất của hạnh phúc. Vì vậy tôn tự ngài là một dấu ấn hết sức quan trọng so với tất cả các vị tượng thần khác.
Đức Phật Câu Na Hàm Mâu Ni, với khuôn mặt từ bi, ánh mắt thể hiện sự tĩnh lặng, thấu hiểu. Đặc biệt, tay trái của Tôn thượng nâng quả sung, hinh ảnh gắn liền với giác ngộ dưới gốc cây Ưu đàm. Theo quan điểm dân gian, cây sung còn mang ý nghĩa sung túc, thịnh vượng, tràn đầy may mắn và tài lộc. Trong đời sống văn hoá dân gian, quả sung được xem là biểu tượng của sự sung túc, đủ đầy, trọn vẹn. Trong nhiều gia đình Việt, mâm cúng ngày Tết bao giờ cũng có một chùm sung. Ngoài vườn trồng sung mà ra quả được xem là mang đến điềm lành và tài lộc gõ cửa.
 |
| Đức Phật Câu Na Hàm Mâu Ni là vị Phật thứ 5 trong 7 vị Phật quá khứ và thứ 2 trong 5 vị Phật của hiền kiếp, tượng trưng cho an lạc, thịnh vượng và phước báu. |
Bởi vậy, Tôn tượng Đức Phật Câu Na Hàm Mâu Ni tay nâng trái sung trở thành một biểu tượng cho ước nguyện về cuộc sống sung túc và tài lộc. Từ sau lễ an vị Tôn tượng vào ngày 29/12/2025, núi Bà Đen đã chứng kiến hàng nghìn người đến chiêm bái và cầu tài lộc trước tôn tượng Đức Phật Câu Na Hàm Mâu Ni.
Điểm nhấn đặc biêt trong trục tâm linh trên đỉnh núi Bà Đen là Phật Bà Tây Bổ Đà Sơn, biểu tượng của hiện tại, đứng sừng sững trên "nóc nhà Nam bộ". Là hiện thân của trí tuệ, đức hạnh và lòng từ bi. Tượng Phật Bà Tây Bổ Đà Sơn đứng uy nghiêm trên đài sen bằng đồng, hướng về phía đồng bằng trù phú và hồ Dầu Tiếng mênh mông.
Dưới chân tượng Phật bà là khối đế cao 4 tầng, được biết đến là trung tâm triển lãm Phật giáo với nhiều trải nghiệm tâm linh độc đáo. Tại đây ngọc xá lợi của Đức phật Thích Ca Mầu Ni do liên đoàn Phật giáo thế giới tại Bồ Đề đạo tràng Ấn Độ trao tặng, được tọa lạc trân trọng trong bảo tháp lưu ly 2 tầng. Giữa không gian xá lợi tôn nghiêm, với các Phật tử được chiêm bái bảo vật của Phật giáo chính là một phước lành như thấy đức Phật vẫn đang hiện diện ngay lúc này giữa thế giới này.
Dạo một vòng các chùa trên đinh núi Bà Đen, bức tượng Phật được tạc trong các chùa ở thời kỳ nhà Lê có đường nét chắc chắn, họa tiết hoa văn phong phú, tượng đẹp và đậm nét Việt. Do đó, tạo hình này sẽ vừa bảo tồn đầy đủ các yếu tố quy thức, tinh thần tượng Phật giáo cổ Việt Nam, vừa có được sự hoành tráng cho một công trình “đại tượng Phật” đặt tại một nơi độc đáo như đỉnh núi Bà Đen.
 |
| Hằng năm, nếu như đầu năm, núi Bà Đen đón hàng vạn người dân gửi gắm ước nguyện về một năm mới hanh thông, an lành; thì cuối năm, ngọn núi thiêng lại đón hàng vạn du khách trở lại để tạ ơn Linh Sơn Thánh Mẫu |
Tượng Phật Bồ Tác Di Lặc tái hiện hình ảnh di lặc Bồ Tát với tư thế ngồi, khuôn mặt hiền từ, nụ cười hoan hỉ, biểu trưng cho sự an lạc, vui vẻ, hạnh phúc, may mắn và tài lộc. Nếu nói đức Bồ Tát quan âm tượng trung cho lòng từ bi, hỷ, xả thì đức Phật Di Lặc tượng trung cho sự hoan hỉ, và Đức Phật Câu Na Hàm Mâu Ni tượng trưng cho trí tuệ. Vì vậy 3 vị này tượng trưng cho tam tôn, là ba ngôi cao quý, ba triết lý hết sức sống động trong Phật giáo đó chính là: Từ bi, trí tuệ để đem đến hạnh phúc cho nhân gian.
Lễ hội núi Bà Đen
Trao đổi cùng phóng viên tạp chí Việt Nam hương sắc, Ban Thông tin Truyền thông – Ban Trị Sự Phật Giáo Việt Nam Tỉnh Tây Ninh cho biết: "Hàng năm tại núi Bà Đen có nhiều lễ hội. Tiêu biểu là hai lễ hội lớn: Hội Xuân núi Bà và hội Vía Bà. Hội Xuân bắt đầu từ ngày mùng 4 tháng giêng và kéo dài trong suốt tháng giêng với các sự kiện, lễ hội truyền thống cách mạng, cùng với các sinh hoạt tín ngưỡng tôn giáo. Hội Vía Bà được tổ chức trong ba ngày 4, 5, 6 tháng năm âm lịch, đây được xem là lễ hội quan trọng nhất ở núi Bà. Giá trị tín ngưỡng tâm linh sâu sắc của lễ hội được công nhận như một di sản văn hóa phi vật thể quốc gia, được nhiều tín đồ, du khách quan tâm chiêm bái".
 |
| Hội xuân núi Bà Đen là ngày hội truyền thống lớn được tổ chức xuyên suốt từ ngày 4 đến ngày 16 tháng Giêng âm lịch tại vùng “đất thánh” Tây Ninh. |
Một số lễ hội khác có tính tín ngưỡng như: Ngày lễ vía Đức Phật Di Lặc được tổ chức vào ngày đản sinh của Ngài – mùng 1 tháng Giêng hằng năm. Đây cũng là thời khắc chuyển giao của đất trời, vũ trụ, khi công đức thiện hạnh hay những oán niệm trần tục có thể tăng trưởng bội phần theo quan niệm dân gian.
Lễ vía Quán Thế Âm Bồ Tát đản sinh thường được tổ chức tại núi Bà Đen Tây Ninh vào ngày 19 tháng Hai âm lịch. Đây là dịp hội ngộ của Phật tử thập phương, ca ngợi đức hạnh, trí tuệ và sự sáng suốt của Phật Bà. Đại lễ Phật Đản (còn gọi là lễ Vesak) được Liên Hợp Quốc công nhận như ngày hội văn hóa thế giới, kỷ niệm sự xuất hiện của Đức Phật Thích Ca Mâu Ni vào thế kỷ VII trước Công nguyên. Tại núi Bà Đen nói riêng và chốn thiền môn Phật tự của nhiều quốc gia nói chung, lễ Phật Đản được tổ chức hoành tráng
Lễ vía Quán Thế Âm Bồ Tát thành đạo thường được tổ chức vào ngày 19 tháng 6 âm lịch thường niên. Các tín đồ trên cả nước cùng thắp hương, vái lạy tượng Quán Thế Âm và tìm hiểu thêm về con đường tu hành gian khổ của Ngài. Bởi lẽ chỉ có thành tâm đắc đạo, Ngài mới có thể giảng giải đạo lý, giáo hóa Phật tử.
 |
| Lễ Vía Quán Thế Âm Bồ Tát là một trong những sự kiện tâm linh quan trọng nhất trong năm đối với các Phật tử. 3 ngày lễ Vía Quán Thế Âm Bồ Tát bao gồm: đản sinh (19/2), thành đạo (19/6), xuất gia (19/9). |
Lễ Vu Lan núi Bà Đen thường được tổ chức dưới ánh trăng rằm tháng Bảy, từ ngày 11 đến ngày 15 âm lịch. Các hoạt động ý nghĩa tại sự kiện truyền tải sâu sắc tấm lòng biết ơn, đền ơn của mỗi người con, đồng thời tri ân sự hy sinh cao cả của những người mẹ.
Đối với tuổi trẻ, lễ hội truyền thống động Kim Quang (tháng Giêng âm lịch) là lễ hội có ý nghĩa giáo dục lòng yêu nước. Trong nhiều tài liệu lịch sử, động Kim Quang trên sườn núi Bà Đen là căn cứ địa quan trọng của Huyện Ủy, Huyện Đội Tòa Thánh Tây Ninh trong giai đoạn đấu tranh chống Mỹ quyết liệt. Nhờ địa thế hiểm trở và độ cao 500m so với chân núi, động là nơi ẩn nấp, che chở cho lực lượng vũ trang nhân dân, đồng thời ngăn cản những bước tiến công của quân địch.
Giữa không gian linh thiêng trên núi Bà Đen, Phật tử và du khách có thể tìm thấy sự thư thái trong tâm hồn, đây là điểm đến lý tưởng để chúng ta tạm gát lại những âu lo, tập một lối sống tĩnh thất và tận hưởng lối sống an nhiên trong hiện tại.
