Huyệt đạo Am Tiên: Long mạch quốc gia trên đỉnh Ngàn Nưa và trách nhiệm với hồn thiêng sông núi

Từ thế núi voi chầu của Ngàn Nưa đến giếng Tiên không cạn, không gian Am Tiên từ bao đời đã được người xứ Thanh xem là nơi giao hòa giữa trời và đất. Ai từng một lần bước trên con đường dốc dẫn vào đền, nghe gió luồn qua rừng thông và nhìn mây bảng lảng phủ kín đỉnh non, đều có cảm giác mình đang đi vào một miền khác, nơi lịch sử, huyền thoại và đời sống tâm linh đan cài như những lớp trầm tích. Chính vẻ đẹp vừa thực vừa mộng ấy khiến Núi Nưa, Đền Nưa, Am Tiên trở thành điểm đến đặc biệt trên bản đồ du lịch văn hóa, nơi con người tìm về để lắng nghe nhịp đập sâu thẳm của hồn thiêng sông núi.

Quần thể di tích nằm trên dãy Ngàn Nưa trải rộng gần 530ha thuộc các xã Tân Ninh, Mậu Lâm và Trung Chính. Từ xa nhìn lại, cả vùng núi hiện ra như bức bình phong xanh sẫm, trùng điệp những đỉnh đồi nối tiếp nhau. Người xưa đếm có 99 ngọn núi nhỏ chầu về đỉnh chính, tạo nên thế đất tựa đàn voi phục. Mạch núi bắt nguồn từ dải Trường Sơn, vươn về phía biển theo hướng Tây Bắc đến Đông Nam, ôm lấy miền đồng bằng như vòng tay che chở. Đỉnh cao nhất của Ngàn Nưa ở độ cao hơn 500m, mùa hè trời trong vắt, nhìn rõ những cánh đồng trải dài, còn mùa đông mây mù dày đặc, cả ngọn núi như trôi giữa tầng không, gợi cảm giác u tịch mà an nhiên.

Huyệt đạo Am Tiên là 1 trong 3 huyệt đạo thiêng của Việt Nam, cùng với núi Đá Chông và núi Bà Đen. Theo quan niệm phong thủy cổ truyền, đây là điểm tụ khí mạnh mẽ nhất vùng, nơi giao hòa linh khí trời đất. Người dân địa phương thường gọi huyệt đạo Am Tiên là "cổng trời", bởi nơi đây sở hữu nguồn năng lượng dồi dào và mang đến cảm giác thư thái, an nhiên cho những ai đến chiêm bái, thiền định.

Giữa không gian ấy, huyệt đạo Am Tiên được xem là trái tim linh thiêng nhất. Cùng với núi Bà Đen và Đá Chông, nơi đây được truyền tụng là một trong những huyệt đạo đặc biệt của đất nước. Am Tiên không chỉ sống trong tín ngưỡng dân gian mà còn gắn với dấu mốc lịch sử của cuộc khởi nghĩa Bà Triệu năm 248. Theo sử sách, nữ anh hùng Triệu Thị Trinh cùng anh trai đã chọn Núi Nưa làm căn cứ luyện binh, từ đây dấy cờ chống lại ách đô hộ. Dù cuộc khởi nghĩa không thành, tinh thần bất khuất của bà vẫn còn vang vọng với lời thề muốn cưỡi gió mạnh, đạp sóng dữ giữa Biển Đông. Đường dẫn lên Am Tiên hôm nay dường như vẫn còn in dấu bước chân của những nghĩa sĩ thuở nào.

Đền Am Tiên nép mình giữa rừng cây cổ thụ, khu vực huyệt đạo là khoảng đất cao nhất ngọn núi, rộng chừng hơn trăm mét vuông, được gìn giữ cẩn trọng. Ngay lối vào có phiến đá trắng khắc bốn chữ cầu cho quốc thái dân an.

Ngàn Nưa còn giữ nhiều dấu tích kỳ thú, bàn cờ Tiên với những phiến đá xếp ngay ngắn như chờ cuộc đối ẩm của thần nhân, đặc biệt là giếng Tiên nằm chênh vênh trên độ cao hơn 500m nhưng chưa từng cạn, nước trong vắt và mát lạnh. Người dân tin đó là nguồn nước Bà Triệu từng dùng, cũng có chuyện kể đêm đêm các tiên nữ xuống tắm nên giếng mang linh khí khác thường. Dù nhìn dưới góc độ nào, giếng nước ấy vẫn là điểm dừng khiến du khách lặng người trước sự nhiệm màu của thiên nhiên.

Những năm gần đây, con đường lên Am Tiên không chỉ dành cho khách hành hương. Du lịch văn hóa đưa nhiều đoàn lữ khách tìm đến để cảm nhận vẻ đẹp của một không gian thuần Việt. Bước chân giữa rừng cây, nghe tiếng chuông đền ngân xa, người ta dễ rũ bỏ những ồn ào phố thị. Có những nhóm bạn trẻ chỉ đến để ngồi thật lâu bên giếng Tiên, thả tâm hồn theo mây núi, có những gia đình chọn Am Tiên làm nơi sum họp đầu năm. Du lịch ở Ngàn Nưa vì thế không đơn thuần là tham quan mà là hành trình trở về với cội nguồn tinh thần.

Ngày 26/4/2025, Tập đoàn Sun Group động thổ dự án Huyền tích Am Tiên (Legend of Am Tiên) với quy mô hơn 350ha, tổng vốn khoảng 35.000 tỷ đồng. Nhiều người hình dung về một quần thể sinh thái, tâm linh nơi con người có thể vừa thưởng ngoạn thiên nhiên vừa tìm lại sự tĩnh tại nội tâm. Song cùng với kỳ vọng là lời nhắc về trách nhiệm tuân thủ pháp luật để giá trị thiêng liêng của Am Tiên được gìn giữ nguyên vẹn.

Phối cảnh Quần thể du lịch tâm linh và di tích lịch sử Am Tiên, có tên gọi “Huyền tích Am Tiên”. (Ảnh: Sungroup)

Phần thi công chân đế Tượng Phật tại dự án “Huyền tích Am Tiên” của Sun Group sẽ cao 167,5m, đặt trên đỉnh núi Nưa, và dự kiến là tượng Phật lớn nhất thế giới.

Về phía nhà đầu tư, việc theo đuổi mô hình du lịch xanh đồng nghĩa với trách nhiệm gìn giữ không gian văn hóa bản địa, hạn chế bê tông hóa, để thiên nhiên vẫn là chủ thể dẫn dắt trải nghiệm.

Ngày 14/8/2025, UBND tỉnh Thanh Hóa đã ban hành Quyết định số 2743/QĐ-UBND cho phép chuyển mục đích sử dụng 44,3ha rừng tại xã Tân Ninh để triển khai dự án Khu dịch vụ du lịch và trục cảnh quan văn hóa thuộc Quần thể khu du lịch Am Tiên. UBND tỉnh giao Sở Nông nghiệp và Môi trường chịu trách nhiệm trước pháp luật và UBND tỉnh về tính đầy đủ, chính xác, hợp pháp của hồ sơ liên quan đến việc chuyển mục đích sử dụng rừng sang mục đích khác để thực hiện dự án.

Đồng thời, Sở này có trách nhiệm triển khai, kiểm tra, theo dõi quá trình thực hiện; phối hợp với Sở Tài chính, UBND xã Tân Ninh và các chủ rừng tổ chức đầy đủ thủ tục xử lý tài sản công, khai thác lâm sản theo quy định; cập nhật diễn biến rừng và giám sát chặt chẽ việc chuyển đổi, không để xảy ra cháy rừng, khai thác gỗ trái phép, phá rừng hay lấn chiếm rừng.

UBND tỉnh Thanh Hóa ban hành Quyết định số 2743/QĐ-UBND do Phó Chủ tịch UBND tỉnh Mai Xuân Liêm ký, về việc chuyển mục đích sử dụng hơn 44 ha rừng sang mục đích khác để triển khai Dự án Khu dịch vụ du lịch và trục cảnh quan văn hóa thuộc quần thể khu du lịch Am Tiên (thị trấn Nưa, huyện Triệu Sơn, nay là xã Tân Ninh, tỉnh Thanh Hóa).

Luật Di sản văn hóa thông qua năm 2024 đặt ra những nguyên tắc rõ ràng về bảo vệ di tích. Các khu vực bảo vệ phải được phân định, trong đó khu vực một cần giữ nguyên trạng, còn khu vực hai chỉ được xây dựng công trình phục vụ phát huy giá trị nhưng không làm biến dạng cảnh quan và môi trường sinh thái. Những quy định ấy như vành đai mềm bảo bọc di sản, nhắc rằng mỗi hạng mục mới cần lắng nghe tiếng nói của quá khứ.

Trong bức tranh ấy, Bộ Nông nghiệp và Phát triển nông thôn, Bộ Tài nguyên và Môi trường (Nay là Bộ Nông nghiệp và Môi trường) cùng chính quyền tỉnh Thanh Hóa giữ vai trò định hướng và giám sát. Luật Bảo vệ môi trường năm 2020 yêu cầu mọi quy hoạch phải thực hiện đánh giá môi trường chiến lược, báo cáo đánh giá tác động môi trường cần xem xét ảnh hưởng tới đa dạng sinh học, di sản và đời sống cộng đồng.

Các quy định về bảo vệ cảnh quan, về chuyển mục đích sử dụng rừng cũng đòi hỏi sự thẩm định thận trọng. Đó không chỉ là thủ tục hành chính mà là cách xã hội thể hiện lòng tôn trọng đối với một vùng đất thiêng.

Những hàng cây trên sườn Ngàn Nưa không chỉ là thảm thực vật mà còn là ký ức sống của vùng đất, mỗi quyết định tác động đều cần được cân nhắc như đang chạm vào mạch máu của ngọn núi. Sự đồng hành giữa cơ quan quản lý, chính quyền và doanh nghiệp, nếu đặt trên nền tảng cầu thị và minh bạch, sẽ mở ra con đường dung hòa giữa phát triển và bảo tồn.

Am Tiên không chỉ là điểm đến du lịch, đó là nơi giúp con người soi lại chính mình, học cách sống chậm và tử tế hơn với thiên nhiên. Du khách đến Ngàn Nưa thường bắt đầu từ chân núi, men theo con đường dẫn lên núi. Lên tới đỉnh, biển mây mở ra bồng bềnh, xa xa là làng quê yên ả. Nhiều người thích ngồi thật lâu bên bàn cờ Tiên, có người lặng lẽ múc gáo nước giếng Tiên rửa mặt như gột bỏ muộn phiền. Những trải nghiệm giản dị ấy mới là linh hồn của du lịch văn hóa.

Tương lai của Am Tiên phụ thuộc vào cách chúng ta ứng xử hôm nay. Nếu biết kết hợp hài hòa giữa bảo tồn và khai thác, nơi đây sẽ trở thành điểm hẹn của những hành trình tâm linh, nơi du khách hiểu hơn về lịch sử Bà Triệu và phong vị văn hóa Việt. Còn nếu nóng vội, những giá trị mong manh rất dễ phai nhạt. Núi có linh hồn riêng, khi con người biết cư xử phải đạo, núi sẽ che chở và mở lòng.

Chiều xuống trên đỉnh Ngàn Nưa, mây lại kéo về che mờ lối cũ. Trong làn gió mát, tôi nghe như có tiếng vó ngựa nghĩa quân năm xưa hòa cùng tiếng chuông đền ngân dài. Am Tiên vẫn ở đó, bình thản giữa thời gian, nhắc mỗi người về mối dây gắn bó với đất mẹ. Du lịch có thể mang đến diện mạo mới, nhưng điều quý giá nhất vẫn là giữ được linh hồn của núi, để mai này những bước chân tìm về vẫn nhận ra hơi thở của miền đất thiêng, nơi long mạch quốc gia lặng lẽ chảy qua bao biến thiên của lịch sử.