Từ ngày 1/8 đến 15/8/2026, Văn phòng SPS Việt Nam đã tổng hợp 23 thông báo của các nước thành viên WTO, trong đó có 6 dự thảo và 17 văn bản quy phạm pháp luật có hiệu lực liên quan đến an toàn thực phẩm và kiểm dịch động, thực vật (SPS), có khả năng ảnh hưởng tới các mặt hàng nông, lâm, thủy sản xuất khẩu của Việt Nam.
 |
| Văn phòng SPS chia sẻ thông tin, dữ liệu về các thông báo của các nước thành viên WTO liên quan đến an toàn thực phẩm và kiểm dịch động, thực vật (SPS) |
Đáng chú ý, các thông báo mới cho thấy hàng rào SPS đang được các thị trường tiếp tục cập nhật theo hướng ngày càng cụ thể. Phạm vi kiểm soát không chỉ dừng ở dư lượng thuốc bảo vệ thực vật mà còn mở rộng sang phụ gia, chất tạo màu, chất ô nhiễm, thành phần thực phẩm, chỉ tiêu vi sinh, ghi nhãn, quảng cáo, điều kiện vệ sinh cơ sở sản xuất, giết mổ và kiểm dịch thực vật.
Hàng loạt thay đổi về dư lượng, phụ gia tại Mỹ và Anh
Trong số các thông báo mới được Văn phòng SPS Việt Nam tổng hợp, Mỹ đăng 4 thông báo liên quan đến chương trình quản lý phụ gia thực phẩm, chất tạo màu và mức giới hạn tối đa dư lượng thuốc bảo vệ thực vật (MRL).
Đáng chú ý là Thông báo G/SPS/N/USA/3588 về dự thảo chuyển đổi chương trình thông báo “được công nhận chung là an toàn” (GRAS - Generally Recognized as Safe) từ tự nguyện sang bắt buộc đối với các chất sử dụng trong thực phẩm cho người hoặc thức ăn chăn nuôi.
Nếu được triển khai theo dự thảo, thay đổi này sẽ đặt ra yêu cầu cao hơn đối với việc xác định, thông báo và quản lý các chất được sử dụng trong chuỗi thực phẩm và thức ăn chăn nuôi. Với doanh nghiệp Việt Nam có sản phẩm xuất khẩu sang Mỹ, việc theo dõi tình trạng pháp lý của phụ gia, nguyên liệu và các chất sử dụng trong sản phẩm sẽ ngày càng quan trọng.
Cùng với đó, Thông báo G/SPS/N/USA/3368/Add.3 ban hành quyết định dỡ bỏ lệnh hoãn thi hành và giữ nguyên quy định cấm sử dụng chất tạo màu tổng hợp FD&C Red No.3, còn gọi là Erythrosine, E127 hay Đỏ số 3, trong thực phẩm.
Hai thông báo còn lại của Mỹ liên quan đến việc ban hành mức MRL đối với hoạt chất isofetamid trên một số nông sản như vỏ hạnh nhân, quả hạch và permethrin trên tiêu đen.
Những thay đổi này cho thấy kiểm soát dư lượng tiếp tục là một trong những nội dung quan trọng đối với nông sản xuất khẩu. MRL không chỉ là một con số kỹ thuật mà liên quan trực tiếp tới việc lựa chọn thuốc bảo vệ thực vật, thời điểm sử dụng, thời gian cách ly và phương thức kiểm soát vùng nguyên liệu.
Tại Vương quốc Anh, hai thông báo G/SPS/N/GBR/133 và G/SPS/N/GBR/134 cũng liên quan đến điều chỉnh MRL đối với thuốc bảo vệ thực vật.
Theo đó, mức MRL đối với hoạt chất potassium phosphonate trên măng tây được điều chỉnh từ 2 mg/kg lên 30 mg/kg. Đối với flonicamid, mức MRL trên khoai tây được tăng từ mức giới hạn định lượng 0,09 mg/kg lên 0,2 mg/kg; xà lách/rau diếp từ 0,03 mg/kg lên 2 mg/kg; rau diếp đắng/rau diếp xoăn lá rộng từ 0,03 mg/kg lên 0,6 mg/kg.
Các điều chỉnh này nhằm đáp ứng việc cấp phép sử dụng thuốc bảo vệ thực vật mới tại thị trường Anh. Tuy nhiên, với doanh nghiệp xuất khẩu, điều quan trọng không phải chỉ là biết một mức MRL được tăng hay giảm, mà phải xác định đúng quy định đang áp dụng đối với từng sản phẩm, từng hoạt chất và từng thời điểm xuất khẩu.
Điều này càng cho thấy việc quản lý dư lượng không thể thực hiện ở khâu cuối cùng. Doanh nghiệp cần phối hợp với vùng nguyên liệu, hợp tác xã và người sản xuất để kiểm soát việc sử dụng thuốc bảo vệ thực vật ngay từ đầu chuỗi.
Từ chất ô nhiễm đến ghi nhãn, thị trường ngày càng kiểm soát sâu
Tại Liên minh châu Âu, Thông báo G/SPS/N/EU/935/Add.1 liên quan đến việc điều chỉnh mức dư lượng tối đa đối với các chất ô nhiễm gồm 3-MCPD và este axit béo glycidyl trong một số loại thực phẩm.
Điểm đáng lưu ý là yêu cầu an toàn thực phẩm tại các thị trường lớn ngày càng mở rộng từ việc kiểm soát các yếu tố có nguồn gốc từ sản xuất nông nghiệp sang những nguy cơ có thể phát sinh trong quá trình chế biến thực phẩm.
Điều đó đặt ra yêu cầu doanh nghiệp phải kiểm soát toàn bộ quy trình, từ nguyên liệu đầu vào, chế biến, bảo quản đến đóng gói và phân phối. Việc chỉ tập trung kiểm nghiệm dư lượng thuốc bảo vệ thực vật sẽ không còn đủ để đáp ứng đầy đủ yêu cầu của nhiều thị trường.
Tại Thái Lan, Thông báo G/SPS/N/THA/806/Add.1 ban hành quy định về sữa dê và sữa dê có hương vị, với các yêu cầu nghiêm ngặt về phương pháp xử lý nhiệt, chỉ tiêu vi sinh và bao bì.
Quy định này cho thấy hàng rào kỹ thuật có thể đi sâu vào cả công nghệ xử lý, điều kiện vệ sinh và vật liệu bao gói. Doanh nghiệp muốn tiếp cận thị trường không chỉ cần sản xuất sản phẩm đạt chất lượng mà còn phải chứng minh quy trình sản xuất phù hợp với yêu cầu của nước nhập khẩu.
Tại Đài Loan (Trung Quốc), Thông báo G/SPS/N/TPKM/654/Add.1 quy định về điều kiện sử dụng, tiêu chuẩn kỹ thuật và yêu cầu ghi nhãn đối với Inulin được sản xuất bằng enzym Fructosyltransferase làm thành phần thực phẩm.
Đây là một ví dụ cho thấy yêu cầu đối với thành phần thực phẩm ngày càng được cụ thể hóa. Khi sử dụng nguyên liệu hoặc thành phần thực phẩm trong sản phẩm xuất khẩu, doanh nghiệp cần đồng thời quan tâm tới điều kiện sử dụng, tiêu chuẩn kỹ thuật và thông tin phải thể hiện trên nhãn.
Với những doanh nghiệp chế biến thực phẩm, đây là vấn đề cần được đưa vào quy trình kiểm soát ngay từ khâu thiết kế sản phẩm. Nếu thành phần được sử dụng hợp pháp tại Việt Nam nhưng không đáp ứng yêu cầu của thị trường nhập khẩu, sản phẩm vẫn có nguy cơ gặp khó khăn khi xuất khẩu.
Không chỉ chất lượng sản phẩm, thông tin về sản phẩm cũng đang trở thành một phần của hàng rào kỹ thuật.
Điều này thể hiện rõ trong Thông báo G/SPS/N/KOR/851 của Hàn Quốc về dự thảo sửa đổi Quy định thi hành Luật về ghi nhãn và quảng cáo thực phẩm.
Theo dự thảo, Hàn Quốc bổ sung mè, hạt tía tô, hạnh nhân và hạt điều vào danh mục chất gây dị ứng bắt buộc ghi nhãn. Đồng thời, nước này tăng cường xử phạt đối với quảng cáo sai lệch và quảng cáo sử dụng trí tuệ nhân tạo (AI) giả mạo.
Đối với doanh nghiệp Việt Nam, đây là vấn đề đáng quan tâm trong bối cảnh hoạt động quảng bá, bán hàng và thương mại điện tử ngày càng phát triển. Một sản phẩm đáp ứng tiêu chuẩn chất lượng nhưng nhãn hàng hóa thiếu thông tin bắt buộc hoặc nội dung quảng cáo gây hiểu nhầm vẫn có thể phát sinh rủi ro pháp lý và thương mại.
Đặc biệt, việc Hàn Quốc đề cập đến quảng cáo sử dụng AI giả mạo cho thấy quản lý an toàn và minh bạch thông tin thực phẩm đang bước vào một giai đoạn mới. Doanh nghiệp không chỉ phải kiểm soát sản phẩm mà còn phải kiểm soát cách sản phẩm được giới thiệu tới người tiêu dùng.
Kiểm dịch, vệ sinh và hồ sơ cũng là điều kiện tiếp cận thị trường
Bên cạnh dư lượng và ghi nhãn, các thông báo mới còn cho thấy yêu cầu về kiểm dịch, vệ sinh và chứng nhận ngày càng được chú trọng.
Thổ Nhĩ Kỳ đăng 4 thông báo liên quan đến yêu cầu vệ sinh đối với cơ sở giết mổ, chứng nhận thuốc thú y và kiểm dịch thực vật.
Đáng chú ý, Thông báo G/SPS/N/TUR/12/Rev.1/Add.2 quy định các cơ sở giết mổ phải lắp đặt hệ thống camera giám sát và tuân thủ các điều kiện cố định, giết mổ nhằm bảo đảm phúc lợi động vật.
Trong khi đó, Thông báo G/SPS/N/TUR/161 ban hành mẫu Giấy chứng nhận sản phẩm dược phẩm đối với thuốc thú y, tích hợp chữ ký điện tử và mã QR xác thực theo tiêu chuẩn của WHO.
Các thông báo còn lại liên quan đến việc thu hồi dự thảo quy định vệ sinh thực phẩm có nguồn gốc động vật và ban hành bản dịch tiếng Anh Quy định sửa đổi về kiểm dịch thực vật. Theo đó, việc nhập khẩu thực vật và sản phẩm thực vật phải khai báo đầy đủ các điều kiện đặc biệt tại Phụ lục 4 để lô hàng được phép nhập khẩu.
Những quy định này cho thấy hồ sơ, chứng nhận và khai báo ngày càng trở thành một bộ phận của năng lực xuất khẩu. Nếu trước đây doanh nghiệp thường chú trọng nhiều hơn tới chất lượng hàng hóa, thì nay khả năng đáp ứng yêu cầu về hồ sơ, truy xuất và chứng nhận cũng có thể quyết định khả năng thông quan.
Ở Gioóc-đa-ni, hai thông báo mới cũng cho thấy xu hướng kiểm soát sâu hơn các yếu tố liên quan đến sức khỏe người tiêu dùng.
Thông báo G/SPS/N/JOR/48 là dự thảo cấm nhập khẩu và sử dụng một số nguyên liệu tạo hương khói sơ cấp trong thực phẩm do có nguy cơ gây hại đối với sức khỏe con người.
Trong khi đó, Thông báo G/SPS/N/JOR/49 dự thảo tiêu chuẩn quy định các giới hạn vi sinh bắt buộc và danh mục ký sinh trùng cần kiểm soát đối với các nhóm sản phẩm thịt, gia cầm, thủy hải sản, trứng và sản phẩm từ trứng.
Từ các thông báo này có thể thấy, các thị trường đang ngày càng chuyển mạnh sang phương thức quản lý dựa trên nguy cơ. Không chỉ sản phẩm cuối cùng, nguyên liệu, quy trình sản xuất, điều kiện vệ sinh, phương thức xử lý và thông tin cung cấp cho người tiêu dùng đều được đặt trong phạm vi kiểm soát.
Đây là xu hướng mà doanh nghiệp Việt Nam cần đặc biệt lưu ý nếu muốn duy trì các thị trường xuất khẩu hiện có và mở rộng sang những thị trường có tiêu chuẩn cao.
Biến cảnh báo SPS thành năng lực cạnh tranh
Điểm chung nổi bật từ 23 thông báo được Văn phòng SPS Việt Nam tổng hợp trong nửa đầu tháng 8 là các quy định của thị trường nhập khẩu không đứng yên. Mức MRL có thể thay đổi; danh mục chất gây dị ứng có thể được bổ sung; yêu cầu về phụ gia, chất ô nhiễm, vi sinh có thể được điều chỉnh; quy định về kiểm dịch và chứng nhận cũng liên tục được cập nhật.
Vì vậy, doanh nghiệp không thể chỉ xây dựng quy trình xuất khẩu dựa trên bộ tiêu chuẩn của một thời điểm nhất định.
Đối với ngành nông nghiệp, yêu cầu trước hết là phải kiểm soát tốt vùng nguyên liệu. Người sản xuất cần biết thị trường đích đang cho phép hoạt chất nào, mức MRL bao nhiêu, thời gian cách ly ra sao. Doanh nghiệp và hợp tác xã cần có cơ chế ghi chép, truy xuất và kiểm soát sử dụng vật tư nông nghiệp.
Đối với doanh nghiệp chế biến, cần rà soát định kỳ danh mục phụ gia, thành phần, chất gây dị ứng và các chất có khả năng bị kiểm soát tại thị trường nhập khẩu. Bao bì, nhãn hàng hóa và nội dung quảng cáo cũng cần được kiểm tra trước khi đưa sản phẩm ra thị trường.
Với nhóm hàng có yêu cầu kiểm dịch cao, hồ sơ và chứng nhận cần được chuẩn hóa từ sớm. Việc cập nhật thông tin không nên chỉ được thực hiện khi doanh nghiệp chuẩn bị một lô hàng cụ thể, mà cần trở thành hoạt động thường xuyên trong quản trị xuất khẩu.
Đặc biệt, các hiệp hội ngành hàng, doanh nghiệp và cơ quan quản lý cần phát huy tốt hơn vai trò của hệ thống cảnh báo SPS. Thông tin cảnh báo chỉ thực sự có giá trị khi được chuyển hóa thành hướng dẫn cụ thể cho từng ngành hàng, từng thị trường và từng nhóm sản phẩm.
Trong bối cảnh cạnh tranh xuất khẩu ngày càng lớn, đáp ứng SPS không còn đơn thuần là yêu cầu để một lô hàng được thông quan. Đó đang trở thành một tiêu chí thể hiện năng lực quản trị chuỗi cung ứng, chất lượng và uy tín của doanh nghiệp.
Từ dư lượng thuốc bảo vệ thực vật đến ghi nhãn thực phẩm, từ kiểm soát chất ô nhiễm đến yêu cầu về kiểm dịch, xu hướng chung là các thị trường nhập khẩu ngày càng quản lý sâu và chi tiết hơn. Doanh nghiệp Việt Nam càng chủ động cập nhật, càng có khả năng biến những thay đổi về quy định thành lợi thế cạnh tranh, thay vì để chúng trở thành rào cản đối với hàng hóa xuất khẩu.
