Điều lệ Mặt trận Tổ quốc Việt Nam khóa XI: Thống nhất tổ chức và hoạt động của Mặt trận Tổ quốc Việt Nam trong nhiệm kỳ mới

Đại biểu tham dự tiến hành biểu quyết tại Đại hội

Điều lệ tiếp tục khẳng định vị trí, vai trò của Mặt trận Tổ quốc Việt Nam trong hệ thống chính trị và đời sống xã hội; đồng thời quy định cụ thể về tổ chức, hoạt động, trách nhiệm đại diện, bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp, chính đáng của Nhân dân, thực hiện giám sát, phản biện xã hội và phát huy sức mạnh đại đoàn kết toàn dân tộc.

Nội dung Điều lệ bao quát các vấn đề từ thành viên, quyền và trách nhiệm của thành viên; nguyên tắc tổ chức và hoạt động; hệ thống tổ chức; nhiệm vụ, quyền hạn của các cơ quan Mặt trận ở Trung ương và địa phương; quan hệ giữa Mặt trận với các tổ chức thành viên, cơ quan nhà nước và Nhân dân; đến công tác khen thưởng, kỷ luật, kinh phí, tài sản và tổ chức thi hành.

Thông qua việc xác định rõ vị trí, chức năng, nhiệm vụ và phương thức hoạt động ở từng cấp, Điều lệ tiếp tục tạo cơ sở để Mặt trận Tổ quốc Việt Nam phát huy vai trò nòng cốt chính trị, tập hợp rộng rãi các tầng lớp Nhân dân, tăng cường đồng thuận xã hội và củng cố khối đại đoàn kết toàn dân tộc trong giai đoạn mới.

Phát huy vai trò nòng cốt trong tập hợp, củng cố vững chắc sức mạnh đại đoàn kết toàn dân tộc

Xuyên suốt Điều lệ là sự kế thừa và phát huy truyền thống của Mặt trận Dân tộc thống nhất Việt Nam, củng cố khối đại đoàn kết toàn dân tộc trên cơ sở phát huy tinh thần yêu nước, lòng tự hào dân tộc, ý chí tự lực, tự cường và khát vọng xây dựng, phát triển đất nước.

Điều lệ xác định Mặt trận Tổ quốc Việt Nam là tổ chức liên minh chính trị, liên hiệp tự nguyện của tổ chức chính trị, các tổ chức chính trị - xã hội, tổ chức xã hội và các cá nhân tiêu biểu trong các giai cấp, tầng lớp xã hội, dân tộc, tôn giáo, người Việt Nam định cư ở nước ngoài.

Mặt trận Tổ quốc Việt Nam là bộ phận của hệ thống chính trị của nước Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam do Đảng Cộng sản Việt Nam lãnh đạo; là cơ sở chính trị của chính quyền nhân dân; nơi thể hiện ý chí, nguyện vọng, tập hợp khối đại đoàn kết toàn dân, phát huy quyền làm chủ của Nhân dân; đồng thời là nơi hiệp thương, phối hợp và thống nhất hành động giữa các thành viên.

Điều lệ nêu rõ, ngày 18 tháng 11 hàng năm là Ngày truyền thống của Mặt trận Tổ quốc Việt Nam và là Ngày hội đại đoàn kết toàn dân tộc.

Từ cơ sở đó, Điều lệ tiếp tục xác định những nhiệm vụ trọng tâm của Mặt trận, trong đó có tập hợp, xây dựng và phát huy sức mạnh đại đoàn kết toàn dân tộc; thực hiện dân chủ, tăng cường đồng thuận xã hội, khơi dậy khát vọng phát triển và tư duy đổi mới; đại diện, bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp, chính đáng của Nhân dân; thực hiện giám sát và phản biện xã hội; tham gia xây dựng Đảng, Nhà nước; triển khai hoạt động đối ngoại nhân dân, góp phần xây dựng và bảo vệ Tổ quốc.

Thành viên của Mặt trận được xác định trên tinh thần rộng mở, tự nguyện. Việc gia nhập Mặt trận Tổ quốc Việt Nam được thực hiện trên cơ sở tán thành Điều lệ, các quy định cụ thể của Mặt trận Tổ quốc Việt Nam và được Ủy ban Mặt trận Tổ quốc Việt Nam cùng cấp xem xét, công nhận. Quan hệ giữa các thành viên là quan hệ hợp tác bình đẳng, đoàn kết, tôn trọng lẫn nhau, hiệp thương dân chủ, phối hợp và thống nhất hành động.

Qua đó, vai trò tập hợp của Mặt trận không chỉ thể hiện ở quy mô, thành phần tham gia rộng rãi mà còn ở khả năng kết nối các tổ chức, cá nhân, các giai cấp, tầng lớp, dân tộc, tôn giáo và người Việt Nam ở nước ngoài cùng hướng tới mục tiêu chung, tạo nên sức mạnh tổng hợp của khối đại đoàn kết toàn dân tộc.

Đại biểu tham dự tiến hành biểu quyết tại Đại hội

Tổ chức theo hướng rõ cấp, rõ trách nhiệm

Điều lệ quy định Mặt trận Tổ quốc Việt Nam tổ chức và hoạt động trong khuôn khổ Hiến pháp, pháp luật và Điều lệ Mặt trận Tổ quốc Việt Nam; thực hiện nguyên tắc tự nguyện, hiệp thương dân chủ, phối hợp và thống nhất hành động. Trong quá trình phối hợp, các tổ chức thành viên tuân theo Điều lệ của Mặt trận Tổ quốc Việt Nam, đồng thời vẫn giữ tính độc lập của tổ chức mình.

Hệ thống Mặt trận Tổ quốc Việt Nam được tổ chức theo cấp hành chính. Ở Trung ương có Ủy ban Trung ương Mặt trận Tổ quốc Việt Nam, Đoàn Chủ tịch và Ban Thường trực Ủy ban Trung ương Mặt trận Tổ quốc Việt Nam. Ở địa phương có Ủy ban Mặt trận Tổ quốc Việt Nam cấp tỉnh, cấp xã; dưới cấp xã có Ban Công tác Mặt trận ở khu dân cư.

Điều lệ cũng xác định Đại hội đại biểu Mặt trận Tổ quốc Việt Nam mỗi cấp là cơ quan hiệp thương cao nhất của Mặt trận Tổ quốc Việt Nam cấp đó, được tổ chức 5 năm một lần. Số lượng, cơ cấu thành phần đại biểu dự Đại hội đại biểu toàn quốc Mặt trận Tổ quốc Việt Nam do Hội nghị Ủy ban Trung ương Mặt trận Tổ quốc Việt Nam hiệp thương thỏa thuận.

Đại hội có nhiệm vụ thảo luận, thông qua báo cáo nhiệm kỳ, chương trình hành động nhiệm kỳ mới; thực hiện hiệp thương dân chủ cử Ủy ban Mặt trận Tổ quốc Việt Nam cùng cấp và thông qua Nghị quyết Đại hội. Đối với Đại hội đại biểu toàn quốc, nhiệm vụ còn bao gồm sửa đổi, bổ sung Điều lệ Mặt trận Tổ quốc Việt Nam.

Giữa hai kỳ Đại hội, Ủy ban Mặt trận Tổ quốc Việt Nam ở mỗi cấp là cơ quan chấp hành. Điều lệ quy định cụ thể cơ cấu, nhiệm vụ, quyền hạn và chế độ làm việc của Ủy ban Trung ương, Đoàn Chủ tịch, Ban Thường trực Trung ương cũng như Ủy ban và Ban Thường trực Mặt trận Tổ quốc Việt Nam ở cấp tỉnh, cấp xã.

Việc phân định rõ chức năng của từng cơ quan, từng cấp góp phần bảo đảm hoạt động của hệ thống Mặt trận được thực hiện thống nhất, thông suốt, đồng thời đề cao trách nhiệm của từng cơ quan trong tổ chức triển khai chương trình phối hợp và thống nhất hành động, thực hiện giám sát, phản biện xã hội, tập hợp ý kiến của Nhân dân và phối hợp với các cơ quan, tổ chức có liên quan.

Điều lệ đồng thời chú trọng công tác tổ chức, cán bộ, bồi dưỡng, nâng cao năng lực, phẩm chất, nghiệp vụ cho đội ngũ cán bộ Mặt trận; phát huy vai trò của các Hội đồng tư vấn, Ban tư vấn, Tổ tư vấn, chuyên gia và cộng tác viên nhằm hỗ trợ Mặt trận Tổ quốc Việt Nam thực hiện ngày càng hiệu quả nhiệm vụ được giao.

Đại biểu tham dự tiến hành biểu quyết tại Đại hội

Đưa hoạt động của Mặt trận gần hơn với Nhân dân

Một nội dung nổi bật trong Điều lệ là việc xác định cụ thể nhiệm vụ của Mặt trận ở cơ sở, từ cấp xã đến khu dân cư, nơi trực tiếp gắn bó với đời sống hằng ngày của Nhân dân.

Theo Điều lệ, Ban Thường trực Ủy ban Mặt trận Tổ quốc Việt Nam cấp xã có trách nhiệm tổ chức thực hiện nghị quyết, chương trình phối hợp và thống nhất hành động; bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp, chính đáng của Nhân dân; thường xuyên tập hợp ý kiến, kiến nghị của cử tri và Nhân dân để phản ánh, kiến nghị với cấp ủy Đảng, chính quyền cùng cấp và Mặt trận cấp trên.

Cùng với đó, Mặt trận cấp xã tham gia xây dựng Đảng, chính quyền; thực hiện giám sát và phản biện xã hội; tổ chức các cuộc vận động, các phong trào thi đua yêu nước trong Nhân dân; thực hiện pháp luật về dân chủ ở cơ sở; tham gia giải quyết khiếu nại, tố cáo tại địa phương; chỉ đạo, hướng dẫn hoạt động của Ban Công tác Mặt trận, Ban Thanh tra nhân dân và Ban Giám sát đầu tư của cộng đồng.

Ở khu dân cư, Ban Công tác Mặt trận được thành lập tại thôn, làng, ấp, bản, buôn, phum, sóc, tổ dân phố, khu phố, khối phố và các đơn vị tương đương. Thành phần Ban Công tác Mặt trận có đại diện chi ủy, đại diện các chi hội đoàn thể, một số Ủy viên Ủy ban Mặt trận Tổ quốc Việt Nam cấp xã cư trú tại khu dân cư và những người tiêu biểu trong các tầng lớp Nhân dân, các dân tộc, tôn giáo.

Ban Công tác Mặt trận trực tiếp tuyên truyền, vận động Nhân dân thực hiện chủ trương của Đảng, chính sách, pháp luật của Nhà nước và chương trình hành động của Mặt trận; thu thập, phản ánh ý kiến, kiến nghị của cử tri và Nhân dân; động viên Nhân dân giám sát hoạt động của cơ quan nhà nước, đại biểu dân cử, cán bộ, công chức, viên chức; phối hợp thực hiện pháp luật về dân chủ ở cơ sở và hoạt động tự quản trong cộng đồng dân cư.

Những quy định này tiếp tục khẳng định vị trí quan trọng của Mặt trận ở cơ sở, đặc biệt là Ban Công tác Mặt trận tại khu dân cư, trong việc đưa chủ trương, chính sách đến với Nhân dân; đồng thời lắng nghe, tập hợp và chuyển tải tâm tư, nguyện vọng, kiến nghị từ cơ sở đến các cơ quan có trách nhiệm.

Qua đó, hoạt động của Mặt trận được gắn chặt hơn với cộng đồng dân cư, phát huy vai trò của Nhân dân trong tham gia quản lý xã hội, xây dựng đời sống cộng đồng, giám sát việc thực hiện chủ trương, chính sách và phát huy dân chủ ở cơ sở.

Đại diện, bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp, chính đáng của Nhân dân

Một trong những chức năng quan trọng được Điều lệ tiếp tục nhấn mạnh là vai trò đại diện, bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp, chính đáng của Nhân dân.

Điều lệ quy định Mặt trận Tổ quốc Việt Nam đại diện, bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp, chính đáng của Nhân dân; mở rộng và đa dạng hóa các hình thức tập hợp, đoàn kết nhân dân; động viên Nhân dân thực hiện dân chủ, quyền con người, quyền và nghĩa vụ cơ bản của công dân, thực hiện đường lối, chủ trương của Đảng, chính sách, pháp luật của Nhà nước.

Nhân dân tham gia tổ chức và hoạt động của Mặt trận thông qua các tổ chức thành viên, các cá nhân tiêu biểu là Ủy viên Ủy ban Mặt trận Tổ quốc Việt Nam các cấp và thông qua các hoạt động do Mặt trận phát động, tổ chức.

Đáng chú ý, Điều lệ khẳng định Nhân dân có thể tham gia ý kiến, phản ánh, kiến nghị với Mặt trận về những vấn đề mà Nhân dân quan tâm để Mặt trận tổng hợp, phản ánh, kiến nghị với Đảng, Nhà nước; đồng thời tham gia giám sát và phản biện xã hội theo quy định.

Trách nhiệm tập hợp, phản ánh ý kiến, kiến nghị của cử tri và Nhân dân được quy định xuyên suốt ở nhiều cấp. Ban Thường trực Ủy ban Trung ương Mặt trận Tổ quốc Việt Nam có nhiệm vụ thường xuyên tập hợp ý kiến, kiến nghị của cử tri và Nhân dân để phản ánh, kiến nghị với Đảng, Nhà nước; Mặt trận cấp tỉnh và cấp xã thực hiện nhiệm vụ tương tự đối với cấp ủy, chính quyền và Mặt trận cấp trên.

Cơ chế đó góp phần tăng cường mối liên hệ giữa Mặt trận với Nhân dân, tạo điều kiện để tiếng nói từ cơ sở được tập hợp, chuyển tải đến các cơ quan có thẩm quyền, qua đó phát huy vai trò của Mặt trận trong xây dựng đồng thuận xã hội và tham gia xây dựng Đảng, Nhà nước.

Nâng cao hiệu quả hoạt động của hệ thống Mặt trận trong nhiệm kỳ mới

Bên cạnh việc quy định cụ thể về cơ cấu tổ chức và nhiệm vụ của từng cấp, Điều lệ khóa XI xác định rõ mối quan hệ giữa Ủy ban Mặt trận Tổ quốc Việt Nam các cấp, quan hệ với các tổ chức thành viên, cơ quan nhà nước và Nhân dân.

Quan hệ giữa Mặt trận cấp trên với Mặt trận cấp dưới là quan hệ hướng dẫn, kiểm tra; các cấp Mặt trận có trách nhiệm trao đổi kinh nghiệm, phối hợp và giúp đỡ nhau trong hoạt động. Quan hệ giữa Ủy ban Mặt trận Tổ quốc Việt Nam với cơ quan nhà nước là quan hệ phối hợp để thực hiện nhiệm vụ, quyền hạn theo quy định của Hiến pháp và pháp luật.

Điều lệ cũng quy định về khen thưởng, kỷ luật; xác định rõ nguồn kinh phí hoạt động và tài sản của Ủy ban Mặt trận Tổ quốc Việt Nam các cấp. Việc quản lý, sử dụng kinh phí phải bảo đảm công khai, minh bạch, đúng mục đích, tiết kiệm, hiệu quả và đúng quy định của pháp luật.

Với những quy định cụ thể về tổ chức, phương thức hoạt động, quyền và trách nhiệm của thành viên, nhiệm vụ của từng cấp cũng như mối quan hệ giữa Mặt trận với Nhân dân và các cơ quan trong hệ thống chính trị, Điều lệ Mặt trận Tổ quốc Việt Nam khóa XI là cơ sở để tiếp tục nâng cao chất lượng, hiệu quả hoạt động của hệ thống Mặt trận trong nhiệm kỳ 2026–2031.

Trên nền tảng đó, việc tổ chức thực hiện hiệu quả Điều lệ sẽ góp phần phát huy tốt hơn vai trò nòng cốt chính trị của Mặt trận Tổ quốc Việt Nam trong tập hợp, xây dựng khối đại đoàn kết toàn dân tộc; tăng cường đồng thuận xã hội; phát huy quyền làm chủ của Nhân dân; thực hiện tốt chức năng đại diện, bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp, chính đáng của Nhân dân; đẩy mạnh giám sát, phản biện xã hội và tham gia xây dựng Đảng, Nhà nước, góp phần thực hiện thắng lợi các nhiệm vụ xây dựng và bảo vệ Tổ quốc trong giai đoạn mới.

TOÀN VĂN ĐIỀU LỆ MẶT TRẬN TỔ QUỐC VIỆT NAM KHÓA XI TẠI ĐÂY