Nằm nơi hợp lưu của ba dòng sông lớn gồm sông Hồng, sông Lô và sông Đà, vùng đất Tổ Phú Thọ từ lâu đã nổi tiếng với nền văn hóa ẩm thực sông nước phong phú. Tại những khúc sông nước chảy xiết, sâu thẳm qua ngã ba Hạc, cá chiên – loài đặc sản đứng đầu bảng “tứ đại mỹ vị” và thuộc danh sách “ngũ quý hà thủy” nổi tiếng tiến vua khi xưa vẫn luôn được đánh giá là một trong những sản vật sông ngòi đắt giá và quý hiếm bậc nhất.
 |
| Anh Bùi Hồng Đức (Thanh Thủy, Phú Thọ) bên con cá chiên sông Đà nặng gần 50 kg chờ khách mua. |
Cá chiên thuộc họ cá nheo, nổi bật với vẻ ngoài có phần dữ tợn: thân hình lớn, da trơn bóng không vảy, đầu bẹt, miệng rộng cùng hàm răng sắc nhọn. Tùy thuộc vào môi trường sống ở các vực nước sâu hay khe đá ngầm, da cá thường có màu vàng óng như nghệ hoặc ánh xanh rêu. Đây là loài ăn tạp nhưng rất tinh khôn, chủ yếu săn mồi vào ban đêm và xuất hiện nhiều trong mùa nước lũ đục ngầu phù sa. Chính việc thường xuyên chống chịu với dòng nước xiết đã tạo nên cấu trúc cơ bắp và chất lượng thịt đặc biệt săn chắc cho loài cá này.
Điểm đắt giá nhất của cá chiên nằm ở chất lượng thương phẩm độc đáo. Thịt cá có màu vàng ruộm tự nhiên, ngọt đậm, thớ thịt săn như gà đồi và hoàn toàn không có xương dăm hay mùi tanh. Đặc biệt, lớp da cá rất dày, khi chế biến chín cho độ giòn sần sật, béo ngậy nhưng không gây ngán nhờ chứa nhiều lớp sụn collagen. Do độ hiếm và giá trị kinh tế cao, giới sành ăn còn ưu ái gọi cá chiên là "sóc vàng". Một con cá chiên trưởng thành thường đạt trọng lượng từ vài kg, thậm chí có những cá thể sông Đà khủng nặng tới gần 50 kg được thương lái săn lùng với giá đắt đỏ.
 |
| Cá chiên sông Đà nặng 4,5 kg với màu da đặc trưng do ngư dân Phú Thọ đánh bắt bằng lưới. |
Trong ẩm thực vùng Đất Tổ, cá chiên được chế biến thành hàng chục món ăn đa dạng. Đơn giản nhất là cá chiên nướng muối ớt trên than hoa để giữ trọn độ ngọt tự nhiên và lớp da xém vàng thơm phức. Cầu kỳ hơn có lẩu đầu cá chiên nấu mẻ chua thanh, lòng cá chiên xào dưa giòn sần sật, hay gỏi cá chiên ăn sống cùng các loại gia vị đặc trưng. Dù trải qua thời gian, loài cá vương giả của lưu vực sông Hồng, sông Lô và sông Đà vẫn giữ nguyên giá trị đỉnh cao, trở thành điểm nhấn ẩm thực đặc sắc níu chân du khách khi ghé thăm vùng đất cội nguồn.
