Bỏ phố về bản, 8x Tày đưa bò H’Mông thành dòng thịt bò cao cấp triệu đồng/kg

Từ thất bại ở xứ người đến mối duyên với giống bò quê nhà

Sinh năm 1981, anh Thượng Thái Cát, người dân tộc Tày ở vùng cao Bản Mịch (xã Thuận Hòa, tỉnh Tuyên Quang) – tốt nghiệp ngành Tài chính rồi vào Đồng Nai lập nghiệp. Anh từng gây dựng thành công mô hình liên kết nuôi chim bồ câu với quy mô hơn 2.500 cặp. Tuy nhiên, khi đại dịch Covid-19 ập đến làm chăn nuôi đình trệ, anh quyết định trở về quê hương.

Mô hình chăn nuôi bò H’Mông của anh Thượng Thái Cát. (Ảnh: HTX Cát Lý).

Tại đây, anh nhận thấy giống bò H’Mông vốn được người dân địa phương nuôi qua nhiều thế hệ chủ yếu để cày kéo hoặc bán nhỏ lẻ khi cần tiền. Dù chất lượng thịt ngon nổi tiếng, nhưng việc chăn nuôi manh mún khiến nguồn cung không ổn định cho các thị trường lớn. Vận dụng kinh nghiệm liên kết từ thời làm việc ở Đồng Nai, anh Cát quyết định tổ chức lại sản xuất, kết nối các hộ dân để tìm đầu ra bài bản cho giống bò bản địa.

Hành trình vượt khó và bước ngoặt từ "vân mỡ"

Năm 2019, anh Cát bắt tay xây dựng chuồng trại. Một năm sau, mô hình liên kết đầu tiên ra đời gồm 7 hộ dân với khoảng 200 con bò (trong đó có 50 con bò H’Mông). Việc thay đổi thói quen chăn nuôi truyền thống gặp không ít khó khăn do người dân còn hoài nghi, trong khi nguồn vốn của anh lại hạn chế.

Thử thách lớn nhất xuất hiện khi anh đưa thịt bò vào thị trường TP.HCM. Do chưa biết phân loại theo độ tuổi và chất lượng thịt, anh phải bán giá thấp và chịu lỗ nặng. Thất bại này giúp anh rút ra bài học đắt giá: Muốn bán giá cao ở thị trường lớn, sản phẩm phải có tiêu chuẩn chất lượng rõ ràng và ổn định.

Bước ngoặt đến vào năm 2023. Khi mổ một con bò H’Mông khoảng 4 tuổi, anh Cát bất ngờ phát hiện những vân mỡ xen kẽ giữa thớ thịt – đặc điểm tương tự các dòng bò cao cấp trên thế giới. Nhận thấy tiềm năng lớn, anh chủ động kết nối với các nhà khoa học và chuyên gia chăn nuôi. Nhóm nghiên cứu đã thử nghiệm trên 36 con bò từ 6–12 tháng tuổi, ứng dụng các phương pháp như siêu âm, xét nghiệm máu để sàng lọc những cá thể có gen cho thịt vân mỡ.

"Thịt bò H’Mông có thớ mịn, vị ngọt, độ dai vừa phải. Riêng phần thịt có vân mỡ rất thích hợp cho các món ăn cao cấp. Tuy nhiên, để thương mại hóa, bắt buộc phải phân loại chuẩn xác chứ không thể coi mọi con bò cùng giống đều cho chất lượng như nhau." Anh Thượng Thái Cát

Khai phá thị trường cao cấp và bài toán xây dựng niềm tin

Cơ hội thương mại cao cấp mở ra khi một khách hàng ở Hà Nội (từng sống tại Nhật Bản) tìm thấy thông tin trên mạng xã hội và đặt mua 10 kg thịt bò H’Mông vân mỡ với giá 1,2 triệu đồng/kg. Đơn hàng đầu tiên trị giá 12 triệu đồng đã chứng minh giá trị thực sự của sản phẩm. Người khách này sau đó không chỉ tái đặt hàng mà còn góp ý cách chế biến và giới thiệu cho bạn bè.

Đến nay, Hợp tác xã (HTX) Cát Lý do anh Cát làm giám đốc đã phát triển thành mô hình nuôi bò H'Mông lớn nhất Việt Nam, kết nối gần 4.000 con bò của hơn 1.000 hộ dân. HTX hỗ trợ bà con từ khâu chọn giống, kỹ thuật chăm sóc đến xác định thời điểm xuất bán. Đối với các hộ thiếu vốn, HTX giao bò đến nuôi và chia sẻ phần giá trị tăng thêm theo thỏa thuận.

Giá thu mua bò hơi: 85.000 – 100.000 đồng/kg (cao hơn thị trường tự do 5–10%).

Quản lý nguồn gốc: Mỗi con bò được đeo thẻ tai có mã nhận diện để theo dõi tuổi, sức khỏe, lịch tiêm phòng.

Chế độ nuôi: Bò nuôi khoảng 36 tháng, ăn hoàn toàn cỏ tự nhiên địa phương, không dùng thức ăn công nghiệp.

Thách thức quy mô và mục tiêu vươn tầm quốc tế

Món thịt bò chế biến từ bò H'Mông.

Mặc dù đầu ra khả quan, HTX Cát Lý đang đối mặt với bài toán cân đối nguồn cung. Hiện mỗi ngày HTX tiêu thụ khoảng 2 con bò, nhưng lượng thịt có vân mỡ chỉ đạt khoảng 1 con/tuần (mỗi con thu được từ 3–9 kg thịt vân mỡ).

Giá bán thịt vân mỡ: ~1.200.000 đồng/kg.

Giá bán các phần thịt khác: 450.000 – 700.000 đồng/kg.

Nhiều nhà hàng, đối tác lớn muốn ký hợp đồng dài hạn nhưng anh Cát chưa dám nhận do thiếu vốn, nhân lực và hệ thống giết mổ, bảo quản lạnh đạt chuẩn. Anh cũng lo ngại rủi ro sản phẩm bị làm giả, ảnh hưởng đến thương hiệu bò H’Mông.

Trước mắt, HTX tập trung tái đầu tư, chuẩn hóa quy trình chăn nuôi theo độ tuổi và hoàn thiện khâu chế biến. Mục tiêu đến năm 2027 là quản lý 10.000 con bò, thu hút nhà đầu tư chiến lược, mở chuỗi nhà hàng tại Hà Nội, TP.HCM và hướng tới xuất khẩu.

Đánh giá từ chuyên gia

Theo đại diện Cục Chăn nuôi và Thú y (Bộ Nông nghiệp và Phát triển Nông thôn), các chuyên gia quốc tế đánh giá bò H’Mông có tầm vóc, thể trạng và tiềm năng di truyền rất tốt, thậm chí có điểm xuất phát cao hơn giống bò Hanwoo nổi tiếng của Hàn Quốc.

Hiện nay, Việt Nam đang triển khai các nhiệm vụ khoa học - công nghệ nhằm ứng dụng kỹ thuật hiện đại vào chọn tạo giống bò thịt chất lượng cao, xây dựng hệ thống phân hạng thịt chuẩn hóa (tương tự mô hình Wagyu của Nhật Bản hay Hanwoo của Hàn Quốc), chuyển dịch từ chăn nuôi dựa vào kinh nghiệm sang quy trình chuẩn hóa từ giống, dinh dưỡng đến kỹ thuật.