Chỉ với một lần quét mã trên điện thoại, toàn bộ hành trình từ vườn tới bàn ăn của nông sản Gia Lai đã được hiển thị đầy đủ. Giải pháp số hóa thông tin sản phẩm thông qua mã QR đang từng bước thay đổi cách làm nông truyền thống, mang lại hiệu quả mới cho người dân địa phương nơi đây.
Tại xã Hòa Hội, tỉnh Gia Lai, anh Lưu Anh Vũ – một nông dân từng gắn bó với cây mì và đậu phộng – đã chuyển hướng trồng dừa xiêm và áp dụng công nghệ số trong quản lý, tiêu thụ nông sản. Theo anh Vũ, trồng dừa không đòi hỏi quá nhiều chi phí hay công chăm sóc, trong khi đất trống giai đoạn cây chưa tạo tán lớn còn có thể tận dụng để trồng xen canh đậu phộng, trồng cỏ nuôi bò hoặc thả gà tăng thêm thu nhập.
Từ việc trồng thử nghiệm, đến năm 2024, anh Vũ bắt đầu triển khai mô hình “cây dừa nhà tôi” – mỗi cây dừa được gắn mã QR định danh, kèm thông tin về giống, tuổi cây, giá bán và thời gian trồng. Tùy thuộc vào từng cây, khách hàng có thể “sở hữu” trọn gói với mức giá từ 800.000 đến 1.000.000 đồng/cây/năm. Người mua được hưởng toàn bộ số trái thu hoạch trong năm, ước tính từ 100 – 120 quả.
Khi cây dừa bắt đầu cho trái, người mua sẽ được thông báo. Nếu có nhu cầu, khách có thể tự đến hái và mang về, hoặc lựa chọn hình thức giao tận nhà. Theo anh Vũ, nhờ chăm sóc theo hướng hữu cơ, sản lượng và chất lượng đều được cải thiện. Trước đây, mỗi cây chỉ cho khoảng 80 quả/năm, hiện nay tăng lên 100 – 120 quả, với giá bán lẻ 8.000 đồng/quả – cao hơn mức giá thương lái thu mua.
Không chỉ dừng lại ở mô hình cây dừa, việc ứng dụng mã QR còn được mở rộng với nhiều loại nông sản khác tại Gia Lai như bưởi da xanh, trà Gò Loi, quýt, dưa lưới… Đây là một phần trong chương trình số hóa ngành nông nghiệp tại địa phương, nhằm xây dựng chuỗi giá trị nông sản minh bạch, truy xuất rõ ràng và tăng cường bảo vệ thương hiệu vùng miền.
Tại xã Vạn Đức, ông Nguyễn Văn Phước – hộ trồng bưởi VietGAP – cho biết nhờ gắn mã QR, sản phẩm của gia đình ông tránh được tình trạng bị ép giá: “Bưởi nhà tôi không sử dụng phân hóa học, không dùng thuốc trừ sâu. Khách hàng quét mã sẽ thấy rõ toàn bộ quy trình, từ đó yên tâm mua sản phẩm chất lượng.”
Hợp tác xã (HTX) Nông nghiệp Thanh niên Hoài Ân – đơn vị thu mua và sản xuất nhiều loại nông sản tại địa phương – cũng đang tích cực áp dụng công nghệ số vào quy trình phân phối. Các sản phẩm như ổi, bầu, bí, dưa hấu… đều được canh tác theo hướng hữu cơ, đạt chuẩn VietGAP và có mã QR trước khi lên kệ siêu thị hoặc xuất hiện trên sàn thương mại điện tử.
Từ đầu năm đến nay, HTX này đã tiêu thụ gần 30 tấn bưởi, phần lớn được bán tại các hệ thống siêu thị Co.opmart, cửa hàng nông sản sạch ở Đà Nẵng và nhiều tỉnh phía Bắc.
 |
| Vườn bưởi da xanh đạt tiêu chuẩn VietGAP của nông dân xã Vạn Đức, tỉnh Gia Lai. Ảnh: Dũ Tuấn. |
Đại diện HTX, anh Thái Thành Việt chia sẻ, kể từ tháng 7, đơn vị đã phối hợp với bưu điện địa phương để tập huấn cho nông dân cách đưa nông sản lên sàn thương mại điện tử. Chỉ với một mã QR, người tiêu dùng từ Hà Nội hay TP.HCM đều có thể biết rõ sản phẩm trồng tại đâu, thu hoạch ngày nào, chất lượng ra sao.
Theo anh Việt, minh bạch thông tin là yếu tố quan trọng để xây dựng lòng tin với khách hàng, đặc biệt trong bối cảnh thị trường cạnh tranh và yêu cầu về an toàn thực phẩm ngày càng cao.
Ông Phạm Minh Trung – nông dân trồng bưởi tại xã Hoài Ân – cho rằng mã QR không chỉ giúp gia tăng giá trị sản phẩm mà còn thay đổi cả cách tiêu thụ. Trước đây, khi đến mùa thu hoạch, nông dân thường bị ép giá và chỉ bán được trái to, đẹp. Giờ đây, HTX thu mua toàn bộ sản lượng của vườn, không phân biệt loại 1 hay loại 2, thậm chí giá loại 1 còn cao hơn trước.
Ngoài ra, thành viên HTX còn hỗ trợ bà con trong khâu chăm sóc sau thu hoạch, thậm chí giúp các hộ thiếu nhân công tỉa cành, cắt tỉa bưởi với chi phí hợp lý, chỉ tính theo công lao động phổ thông.
 |
| Chỉ với một mã QR gắn trên quả, người tiêu dùng có thể truy xuất toàn bộ nguồn gốc bưởi da xanh do nông dân Gia Lai trồng. |
Không chỉ có mã QR, người dân Gia Lai còn đang dần làm quen với việc sử dụng nhật ký điện tử, ghi chép dữ liệu sản xuất trên ứng dụng thay vì sổ tay giấy. Mỗi vùng trồng đều được cấp mã số riêng, toàn bộ dữ liệu số hóa để dễ dàng quản lý và phục vụ cho mục tiêu truy xuất nguồn gốc cũng như bảo vệ thương hiệu địa phương.
Theo ông Trung, trồng bưởi tuy không quá khó nhưng đòi hỏi công chăm sóc kỹ lưỡng, nhất là giai đoạn cây ra hoa và kết trái. Khi trái bắt đầu lớn, từng quả đều phải được bọc bằng túi nylon để tránh côn trùng gây hại. Sau đó, túi được tháo ra đúng thời điểm để lớp vỏ bưởi đạt màu đẹp và láng bóng, đảm bảo tiêu chuẩn sạch, không phun thuốc.
Với sự hỗ trợ từ HTX và việc áp dụng công nghệ truy xuất, nông dân không còn phải “buôn gánh bán bưng” như trước. Sản phẩm đến tay người tiêu dùng minh bạch, rõ ràng, tăng tính cạnh tranh và giá trị kinh tế.
Anh Nguyễn Hùng (50 tuổi, phường Quy Nhơn Nam) – một khách hàng thường xuyên mua nông sản online – nhận xét, việc quét mã QR giúp người tiêu dùng nắm được toàn bộ thông tin sản phẩm chỉ trong vài giây. “Thời buổi thật giả lẫn lộn, có mã QR thì an tâm hơn nhiều,” anh Hùng nói.
Việc gắn mã QR giờ đây không còn là điều mới mẻ, nhưng tại Gia Lai, công nghệ đơn giản này đang góp phần tái định hình tư duy làm nông của người dân, từ đó tạo bước chuyển mạnh mẽ trong quá trình xây dựng nông thôn mới.
