Nằm ở khu vực nay thuộc phường Vĩnh Hưng (Hà Nội), làng Thanh Trì từ lâu được biết đến như cái nôi của nghề làm bánh cuốn – một thức quà thanh nhã, gắn với đời sống người Tràng An. Không cầu kỳ nguyên liệu, nhưng món ăn lại đòi hỏi sự tỉ mỉ, khéo léo trong từng công đoạn, từ chọn gạo đến kỹ thuật tráng bánh.
Trải qua nhiều biến động, nghề làm bánh cuốn vẫn được duy trì bền bỉ trong từng nếp nhà. Với người dân nơi đây, đó không chỉ là kế sinh nhai mà còn là một phần ký ức văn hóa được truyền nối qua nhiều thế hệ.
 |
| Bánh cuốn Thanh Trì của Hà Nội với hương vị tự nhiên được lưu truyền bao đời nay, trở thành một phần không thể thiếu trong cuộc sống của người dân Thủ đô. |
Bánh cuốn Thanh Trì có hai loại chính: bánh cuốn lá (không nhân, chỉ có mỡ hành) và bánh cuốn nhân thịt. Điểm chung là lớp bánh mỏng, mềm, gần như trong suốt, giữ được vị gạo tẻ nguyên bản.
Để có được mẻ bánh đạt chuẩn, người làm phải chọn loại gạo ngon, ngâm vừa đủ thời gian rồi xay thành bột nước mịn. Khâu pha bột mang tính quyết định: bột loãng quá bánh dễ nát, đặc quá bánh sẽ dày và kém mềm.
Công đoạn tráng bánh là phần thể hiện rõ nhất tay nghề. Người thợ dùng muôi múc bột, láng đều trên lớp vải căng miệng nồi nước sôi, đậy vung chờ bánh chín rồi nhanh tay dùng thanh tre mỏng nhấc bánh ra. Chỉ một sai lệch nhỏ về nhiệt hoặc độ dày cũng có thể làm hỏng cả mẻ bánh.
Bánh sau khi tráng được cắt, cuốn gọn, ăn kèm chả quế, rau thơm và bát nước chấm pha đủ vị. Điểm nhấn là hương cà cuống thoang thoảng – thứ gia vị tạo nên dấu ấn riêng của món ăn Hà Nội.
Hiện nay, làng Thanh Trì có khoảng 100 hộ làm bánh cuốn. Dù nhiều công đoạn đã được hỗ trợ bằng máy móc, phần lớn các gia đình vẫn giữ phương pháp thủ công để bảo đảm chất lượng và hương vị truyền thống.
Bánh cuốn không chỉ phục vụ nhu cầu trong vùng mà còn được cung cấp cho các cửa hàng, quán ăn trong nội thành. Nhiều gia đình có hai, ba thế hệ theo nghề, coi đây là công việc gắn bó trọn đời.
Theo truyền thuyết dân gian, nghề làm bánh cuốn được hoàng tử An Quốc – con vua Hùng thứ 18 – truyền dạy cho người dân địa phương. Để tưởng nhớ công lao của tổ nghề, hằng năm vào ngày 2/3 Âm lịch, làng tổ chức lễ hội với điểm nhấn là cuộc thi tráng bánh giữa các thôn.
Không chỉ là dịp sinh hoạt văn hóa, lễ hội còn là cách để cộng đồng gìn giữ kỹ thuật cổ truyền và tìm kiếm lớp thợ kế cận.
Năm 2025, nghề làm bánh cuốn Thanh Trì được Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch đưa vào Danh mục Di sản văn hóa phi vật thể quốc gia. Đến tháng 3/2026, Hà Nội tổ chức lễ công bố, đánh dấu bước tiến trong quá trình bảo tồn và quảng bá giá trị làng nghề.
Việc được ghi danh mở ra cơ hội để làng nghề tiếp cận các chương trình bảo tồn bài bản hơn, từ quy trình sản xuất đến không gian văn hóa. Đồng thời, đây cũng là nền tảng để phát triển du lịch trải nghiệm, đưa du khách đến gần hơn với đời sống làng nghề.
Tuy vậy, bài toán đặt ra không chỉ là giữ nguyên công thức truyền thống mà còn phải thích ứng với thị trường. Việc kết hợp giữa bảo tồn và đổi mới – từ bao bì, hình thức đến cách quảng bá – được xem là hướng đi cần thiết để bánh cuốn Thanh Trì tiếp tục hiện diện trong đời sống đô thị hiện đại.
Giữa nhịp sống Hà Nội ngày càng đổi thay, những lớp bánh mỏng tang, thơm mùi gạo mới vẫn lặng lẽ giữ lại một phần ký ức ẩm thực. Với người Thanh Trì, đó không chỉ là món ăn, mà là nghề, là di sản – và là niềm tự hào được gìn giữ qua nhiều thế hệ.
