 |
| Nghề điêu khắc Nhân Hiền có lịch sử từ khoảng thế kỷ XVII, từng có nhiều nghệ nhân được cử vào kinh thành Huế tham gia xây dựng cung đình, lăng tẩm. |
Tại xã Thường Tín, làng Nhân Hiền từ lâu được biết đến với nghề điêu khắc gỗ thủ công. Qua nhiều thế hệ, những người thợ nơi đây vẫn bền bỉ gìn giữ kỹ thuật truyền thống, đồng thời đổi mới để đáp ứng nhu cầu thị trường. Mỗi sản phẩm không chỉ thể hiện tay nghề mà còn chứa đựng giá trị văn hóa và tâm huyết của người làm nghề.
Giữ nghề qua từng đường đục, nét chạm
Về Nhân Hiền những ngày này, tiếng đục, tiếng gõ hòa cùng mùi gỗ mới tạo nên âm thanh quen thuộc của một làng nghề lâu đời. Từ những khối gỗ thô, qua bàn tay người thợ, các pho tượng, phù điêu và sản phẩm mỹ nghệ dần thành hình.
Nghệ nhân Nguyễn Văn Trúc, Chủ tịch Hội làng nghề điêu khắc Nhân Hiền, cho biết nghề điêu khắc ở địa phương được truyền từ thế hệ này sang thế hệ khác và có lịch sử từ khoảng thế kỷ XVII. Trong quá khứ, nhiều nghệ nhân của làng từng được cử vào kinh thành Huế tham gia xây dựng cung đình, lăng tẩm.
 |
| Sản phẩm điêu khắc Nhân Hiền được đưa đến nhiều địa phương, phục vụ xây dựng, trùng tu đền, chùa và chế tác tượng Phật, La Hán, Hộ Pháp. |
Theo ông Trúc, sản phẩm của làng vừa có những mẫu truyền thống, vừa được chế tác theo yêu cầu của khách hàng. Người thợ không chỉ cần làm đúng hình mẫu mà còn phải biết xử lý đường nét, tỷ lệ và thần thái để tạo nên giá trị nghệ thuật cho tác phẩm.
Nghề điêu khắc cũng không chỉ dành cho nam giới. Tại các xưởng, những người phụ nữ với sự tỉ mỉ, kiên trì vẫn ngày ngày tham gia vào từng công đoạn. Mỗi sản phẩm vì thế là sự kết hợp giữa kỹ thuật, kinh nghiệm và tâm huyết của người thợ.
Từ Nhân Hiền, nhiều sản phẩm điêu khắc được đưa đến các địa phương để phục vụ xây dựng, trùng tu đền, chùa. Trong đó có các tượng Phật, tượng La Hán, Hộ Pháp và nhiều tác phẩm mỹ nghệ khác.
Nghệ nhân Hoàng Văn Kế, người sinh ra trong gia đình có truyền thống làm nghề, cho biết ông mất gần 10 năm học hỏi từ các bậc cha chú mới có thể thành thạo. Tùy kích thước, yêu cầu kỹ thuật và độ tinh xảo, một tác phẩm có thể mất từ vài ngày đến nhiều tháng để hoàn thiện.
Theo ông Kế, phần khó nhất không chỉ là tạo hình mà còn phải làm nổi bật thần thái và “cái hồn” của tác phẩm. Với tượng Phật, người thợ càng phải chú trọng biểu cảm để tác phẩm tạo được cảm xúc cho người nhìn.
Linh hoạt đổi mới để phát triển
 |
Hiện thôn Nhân Hiền có khoảng 200 gia đình gắn bó với nghề điêu khắc. Sản phẩm đa dạng về kích thước, từ những bức phù điêu nhỏ đến các pho tượng cao khoảng 5m. Nghề truyền thống cũng tạo việc làm cho nhiều lao động trong và ngoài địa phương.
Cùng với điêu khắc gỗ, người dân Nhân Hiền đã mở rộng sang điêu khắc đá nhằm đáp ứng nhu cầu mới của thị trường. Đây là sự chuyển đổi về chất liệu nhưng vẫn đòi hỏi người thợ phải giữ được kỹ thuật thủ công và sự tinh tế trong từng chi tiết.
Nghệ nhân Nguyễn Minh Phú cho rằng điêu khắc đá đòi hỏi sự khéo léo, kiên trì và khả năng sáng tạo. Mỗi tác phẩm cần có dấu ấn riêng, khó có thể sản xuất theo kiểu đại trà. Người thợ phải thực hiện nhiều công đoạn, chạm khắc tỉ mỉ từng chi tiết.
Với ông Phú, làm nghề không chỉ là tiếp nối công việc của cha ông mà còn là cách gửi gắm tình cảm với quê hương và niềm tự hào về những giá trị truyền thống qua từng tác phẩm.
Sự phát triển của làng nghề vì thế không chỉ phụ thuộc vào những người thợ trực tiếp sản xuất mà còn cần những nghệ nhân làm nhiệm vụ truyền nghề, giữ kỹ thuật và định hướng sáng tạo cho thế hệ sau.
Đưa sản phẩm làng nghề đến gần thị trường
Để nghề điêu khắc tiếp tục phát triển, vấn đề đặt ra là nâng cao giá trị sản phẩm, mở rộng thị trường và xây dựng thương hiệu. Đây cũng là hướng mà chính quyền địa phương đang quan tâm.
Phó Chủ tịch UBND xã Thường Tín Nguyễn Văn Tản cho biết, làng nghề Nhân Hiền đóng góp tích cực vào phát triển kinh tế địa phương. Xã phối hợp với các nghệ nhân quảng bá sản phẩm thông qua trưng bày, triển lãm và livestream bán hàng, qua đó mở rộng khả năng tiếp cận khách hàng.
Bên cạnh quảng bá, địa phương khuyến khích các hộ sản xuất ứng dụng khoa học, kỹ thuật vào sản xuất, đồng thời chú trọng bảo vệ môi trường, an toàn vệ sinh lao động và phòng, chống cháy nổ.
Trong bối cảnh nhu cầu thị trường liên tục thay đổi, việc giữ nghề vì thế không chỉ là duy trì những kỹ thuật đã có mà còn phải tìm cách thích ứng. Từ gỗ sang đá, từ tiêu thụ truyền thống đến quảng bá trực tuyến, những thay đổi này đang mở thêm hướng đi cho làng nghề.
Sau hàng trăm năm, tiếng đục, tiếng gõ ở Nhân Hiền vẫn vang lên mỗi ngày. Đằng sau những đường chạm là câu chuyện về một nghề được trao truyền qua nhiều thế hệ, nơi giá trị kinh tế song hành với việc gìn giữ kỹ thuật, ký ức và bản sắc văn hóa của làng quê Hà Nội.
