Nằm tại xã Phú Nghĩa, thành phố Hà Nội, làng nghề mây tre đan Phú Vinh từ lâu được biết đến là một trong những địa phương tiêu biểu của ngành thủ công mỹ nghệ Việt Nam.
 |
| Các sản phẩm mây tre đan được hoàn thiện tại làng nghề Phú Vinh. Ảnh: Bảo Châu. |
Trải qua hơn 400 năm hình thành và phát triển, làng nghề mây tre đan Phú Vinh không chỉ lưu giữ tinh hoa thủ công truyền thống mà còn chứng kiến nhiều thăng trầm cùng dòng chảy lịch sử và những biến động của nền kinh tế. Từ những giai đoạn thị trường xuất khẩu thu hẹp đến các đợt suy thoái kinh tế toàn cầu, người dân nơi đây vẫn kiên trì bám lấy nghề, gìn giữ và phát huy giá trị của một làng nghề lâu đời.
Năm 2002, Phú Vinh được công nhận là làng nghề truyền thống. Đến nay, mây tre đan vẫn là nghề chủ lực của địa phương, với hàng trăm mẫu mã sản phẩm được xuất khẩu tới nhiều quốc gia và vùng lãnh thổ. Sự phát triển của làng nghề không chỉ góp phần nâng cao đời sống người dân mà còn đưa tên tuổi Phú Vinh trở thành một trong những thương hiệu tiêu biểu của ngành thủ công mỹ nghệ Việt Nam trên thị trường quốc tế.
Theo thống kê của UBND xã Phú Nghĩa, hiện có khoảng 11.347 nhân khẩu sinh sống bằng nghề mây tre đan, với khoảng 90% số hộ trong toàn xã tham gia sản xuất. Nhờ sự phát triển của nghề truyền thống, thu nhập bình quân của người dân địa phương đạt khoảng 70 triệu đồng/người/năm. Hiện nay, các sản phẩm mây tre đan của Phú Vinh đã được xuất khẩu tới 50 quốc gia trên thế giới và có mặt tại nhiều thị trường quốc tế. Với hơn 500 chủng loại sản phẩm khác nhau, làng nghề tiếp tục giữ vị trí là một trong những trung tâm thủ công mỹ nghệ tiêu biểu của Hà Nội và cả nước.
Sinh ra và lớn lên tại Phú Vinh, nghệ nhân Trần Minh Hoài Ngân gắn bó với những sợi mây, nan tre quê hương suốt hơn nửa thế kỷ.
 |
| Nghệ nhân Trần Minh Hoài Ngân với hơn 50 năm gắn bó với nghề, vẫn đam mê giữ lửa truyền thống. Ảnh: Thu Phương. |
Theo ông chia sẻ, để tạo nên một sản phẩm mây tre đan hoàn chỉnh, người thợ phải trải qua nhiều công đoạn công phu, từ việc lựa chọn nguyên liệu, chẻ mây, cắt mây, phơi khô, xử lý nguyên liệu cho đến đan lát đều đòi hỏi sự kiên trì và khéo léo. Trong đó, công đoạn hoàn thiện là bước khó khăn nhất bởi nó đòi hỏi sự tinh tế, tỉ mỉ và khả năng cảm thụ thẩm mỹ của người nghệ nhân, từng chi tiết nhỏ đều cần được tính toán và chỉnh sửa cẩn thận để sản phẩm đạt được hình khối và mẫu mã mong muốn.
Theo nghệ nhân Trần Minh Hoài Ngân, Phú Vinh được xem là “cái nôi” của nghề mây tre đan. Từ mảnh đất này, biết bao thế hệ nghệ nhân đã tỏa đi khắp các vùng miền, thậm chí vươn ra quốc tế để lan tỏa kỹ nghệ thủ công truyền thống.
Hồi tưởng về những dấu mốc vẻ vang, ông xúc động kể về kỳ tích của các nghệ nhân làng nghề khi tự tay đan nên bức chân dung Chủ tịch Hồ Chí Minh hay Chủ tịch Fidel Castro. Với ông, niềm tự hào lớn nhất là được dùng chính đôi bàn tay để kết nối những giá trị văn hóa, lan tỏa sự tài hoa và lòng nhiệt thành của nghệ nhân Việt đến bạn bè quốc tế.
Đằng sau những sản phẩm mây tre đan tinh xảo, những nút thắt đều tay tăm tắp mang niềm tự hào truyền thống là một thực tế kém lung linh hơn nhiều. Giữa những nốt thăng trầm ấy, chị Ngô Thị Liên – một người con của làng nghề Phú Vinh đã gắn bó cùng sợi mây từ thuở nhỏ – đã quyết định trở về quê hương khởi nghiệp ngay sau khi tốt nghiệp ngành Du lịch. Mang theo tư duy thị trường mới mẻ cùng hoài bão lớn, cô gái trẻ kỳ vọng sẽ tìm ra hướng đi đột phá để đưa sản phẩm thủ công tiếp cận sâu rộng hơn với du khách quốc tế.
 |
| Chị Ngô Thị Liên, người con của xứ mây tre Phú Vinh với hơn 20 năm gắn bó cùng nghề thủ công. Ảnh: Thu Phương. |
Tuy nhiên, hành trình nỗ lực vươn mình đó lại đang đối mặt với những thực tế gập ghềnh từ nội tại. Qua góc nhìn của chị, nguồn lực lao động tại địa phương đang rơi vào tình trạng bị già hóa nghiêm trọng khi thế hệ trẻ không còn quá mặn mà với ngành nghề truyền thống.
Bên cạnh đó, bài toán về hạ tầng và nguồn lực tài chính cũng đang giới hạn quy mô phát triển của ngành nghề nói chung và các doanh nghiệp nói riêng. Do không có nguồn tài chính dồi dào, doanh nghiệp không thể đầu tư vào máy móc hay đổi mới công nghệ để quá trình sản xuất được diễn ra hiệu quả và đáp ứng được những tiêu chuẩn khắt khe hơn.
Mặc dù còn nhiều khó khăn, chị Liên vẫn luôn giữ một cái nhìn lạc quan về tiềm năng phát triển của làng nghề: “Đối với mình mong muốn lớn nhất về sản phẩm của làng là được gắn thương hiệu, bản quyền và được mở rộng ra nhiều thị trường quốc tế hơn nữa.” Khi mang so sánh với các sản phẩm khác làm từ nhựa, thủy tinh hay kim loại, chị tự tin mây tre đan sẽ nổi bật với khối lượng nhẹ, thân thiện với môi trường mà vẫn không bị lép vế về độ bền hay sự đa dạng về mẫu mã. Mặt khác, đối với người nước ngoài, những ấn tượng sẽ không chỉ dừng lại ở sự tỉ mỉ và kỳ công mà còn đặc biệt bởi cái “hồn” của văn hóa Việt xuất hiện trong mỗi sợi mây, từng nốt đan của sản phẩm.
Các sản phẩm mây tre đan từ làng nghề Phú Vinh hiện đang đạt được những kết quả tích cực không chỉ tại thị trường nội địa mà ghi dấu ấn đậm nét với bạn bè quốc tế. Qua lăng kính của những du khách nước ngoài, các sản phẩm được ghi nhận bởi tính thẩm mỹ, độ tinh xảo cùng giá trị thủ công truyền thống được gìn giữ qua nhiều thế hệ và nhận được nhiều đánh giá tích cực từ du khách nước ngoài.
Trong lần đầu tiếp xúc với một chiếc giỏ mây tre đan Phú Vinh, anh Edward, du khách đến từ Anh, đã bày tỏ sự ấn tượng trước chất lượng và mức độ hoàn thiện của sản phẩm. Dù chưa biết loại hình thủ công này trước đây, anh vẫn đánh giá chiếc giỏ được đan rất tỉ mỉ, mang vẻ đẹp mộc mạc và chắc chắn. Anh chia sẻ rằng hình dáng và chất liệu của sản phẩm khiến anh liên tưởng đến những chiếc giỏ truyền thống ở Ấn Độ hơn so với các sản phẩm thủ công mà anh từng bắt gặp tại Việt Nam.
Bày tỏ sự yêu thích đối với sản phẩm, vị khách chia sẻ: “Nó được làm rất chắc chắn và khéo léo. Tôi sẽ mua nó để làm một món quà tặng ý nghĩa cho mẹ tôi, một người rất thích sưu tầm đồ thủ công.”
 |
| Anh Edward, du khách người Anh, hào hứng chia sẻ cảm nhận về những sản phẩm thủ công truyền thống của Việt Nam. Ảnh: Thái Hoàng. |
Ở một góc nhìn khác, anh Tom, một người Canada đã sinh sống tại Việt Nam gần 10 năm, lại thể hiện sự ngưỡng mộ rõ nét hơn đối với nghề thủ công truyền thống này. Ngay từ cái nhìn đầu tiên, anh đánh giá sản phẩm được đánh giá rất cao về độ hoàn thiện, với kỹ thuật chế tác tinh xảo, độ hoàn thiện cao cùng sự chính xác trong từng chi tiết, qua đó thể hiện tay nghề điêu luyện và sự đầu tư công phu của những người thợ làng nghề.
 |
| Anh Tom, du khách người Canada, bày tỏ sự ngưỡng mộ trước tay nghề khéo léo của các nghệ nhân làng nghề Phú Vinh. Ảnh: Bảo Châu. |
Dưới góc nhìn của một người đã am hiểu phần nào đời sống bản địa, anh nhận định những sản phẩm mây tre đan Phú Vinh mang đậm dấu ấn và bản sắc văn hóa Việt Nam độc nhất mà khó có nơi nào thay thế được. Anh chia sẻ: “Tôi không nghĩ mình từng nhìn thấy những sản phẩm như thế này ở bất kỳ nơi nào khác. Sản phẩm đẹp nhưng tôi chưa thấy xuất hiện nhiều tại các điểm du lịch.”
Dù xuất phát từ những trải nghiệm khác nhau, cả hai du khách đều cho rằng các sản phẩm mây tre đan Phú Vinh sở hữu tiềm năng lớn để vươn xa trên thị trường quốc tế. Theo họ, trở ngại lớn nhất hiện nay không nằm ở chất lượng sản phẩm mà ở mức độ phổ biến và khả năng tiếp cận khách hàng. Việc tăng cường trưng bày những sản phẩm này tại các khu du lịch, cửa hàng lưu niệm hay các địa điểm thường xuyên đón khách nước ngoài sẽ giúp loại hình thủ công này được biết đến rộng rãi hơn.
 |
| Sản phẩm mây tre đan Phú Vinh thu hút sự quan tâm của nhiều du khách quốc tế tại Tổ hợp “Trăm Nghề Trăm Nghệ.” Ảnh: Bảo Châu. |
Những phản hồi tích cực từ bạn bè quốc tế không chỉ cho thấy sức hấp dẫn của các sản phẩm mây tre đan Phú Vinh mà còn phản ánh những giá trị văn hóa đặc sắc mà làng nghề đang gìn giữ qua nhiều thế hệ.
Giữa nhịp sống hiện đại, khi nhiều nghề thủ công truyền thống đang đối mặt với nguy cơ mai một, sự quan tâm và đón nhận từ công chúng trong và ngoài nước sẽ là động lực để những người thợ Phú Vinh tiếp tục gắn bó với nghề. Qua từng sản phẩm được tạo nên từ những nan tre, sợi mây giản dị, làng nghề Phú Vinh vẫn đang từng ngày gìn giữ và lan tỏa những nét đẹp của văn hóa Việt Nam đến với bạn bè thế giới.
