Mỗi sớm mai, khi mặt sông Hậu còn phủ sương, mùi thơm của nước cốt dừa quyện với hương thốt nốt chín đã lan tỏa khắp làng Chăm Châu Phong, xã Châu Phong, tỉnh An Giang. Đó là lúc những nghệ nhân Chăm lại tất bật bên bếp lửa, tiếp tục công việc làm bánh bò nướng Ha Cô mà họ đã gắn bó cả đời.
Bánh bò nướng Ha Cô là đặc sản truyền thống của cộng đồng người Chăm tại làng Châu Phong - một trong những làng Chăm lớn và còn lưu giữ nhiều nét văn hóa nguyên bản nhất ở vùng Nam Bộ. Trước kia, loại bánh này chỉ xuất hiện trong các dịp lễ hội, đám cưới, hỏi hay lễ cúng tại thánh đường. Ngày nay, Ha Cô đã trở thành món đặc sản được đông đảo du khách tìm đến thưởng thức mỗi khi ghé thăm vùng đất An Giang.
Nguyên liệu làm bánh gồm bột gạo, bột mì, nước cốt dừa, đường và trái thốt nốt chín - những thứ giản dị, gần gũi với đời sống người dân vùng sông nước. Riêng gạo, các nghệ nhân thường chọn loại gạo sóc do đồng bào Khmer trồng tại vùng núi Thất Sơn, giống gạo có độ dẻo và hương thơm đặc trưng, tạo nên chất bột nền lý tưởng cho chiếc bánh.
 |
Quy trình làm bánh tuy không quá phức tạp, nhưng đòi hỏi kinh nghiệm và sự tỉ mỉ ở từng công đoạn. Gạo sau khi ngâm mềm được xay nhuyễn, rồi ủ cùng đường và nước chiết từ thịt trái thốt nốt chín. Thời gian ủ tối thiểu sáu tiếng, đủ để bột lên men tự nhiên, tạo độ phồng và xốp cho bánh. Ủ chưa đủ giờ, bánh sẽ không nở; ủ quá lâu, bánh dễ chua, mất đi vị ngọt thanh vốn có.
Công đoạn nướng càng đòi hỏi sự tập trung. Bột được đổ vào chảo nhỏ đặt trên bếp đất nung với lửa than đều tay. Trong suốt quá trình nướng, bánh tuyệt đối không được lật. Để mặt trên chín đều, nghệ nhân hơ nóng nắp chảo trên bếp củi rồi nhanh tay đậy lại, hơi nóng tích tụ bên trong giúp bánh chín từ từ, tạo nên hình nón nhọn đặc trưng.
Chiếc bánh đạt chuẩn phải vàng ruộm, phồng căng, vỏ ngoài hơi giòn, ruột mềm xốp, tỏa hương thơm đặc trưng của thốt nốt và dừa. Chỉ cần sai một khâu nhỏ trong quá trình đổ hay nướng, bánh sẽ xẹp, méo hoặc mất hình.
 |
Nghệ nhân Rofiah là một trong những người gắn bó lâu năm với nghề làm bánh bò nướng Ha Cô tại làng Chăm Châu Phong. Năm 2022, bà giành Huy chương Vàng tại Lễ hội Bánh dân gian Nam Bộ lần thứ 9, góp phần đưa thương hiệu Ha Cô vươn ra ngoài phạm vi địa phương.
Không chỉ làm bánh để bán, nghệ nhân Rofiah còn đều đặn tham gia các hội thi, hội chợ quảng bá ẩm thực trong và ngoài tỉnh. Với bà, mỗi chiếc bánh là một cách kể câu chuyện về dân tộc mình — về nếp sống, phong tục và bản sắc văn hóa của người Chăm An Giang.
"Tôi mong qua chiếc bánh nhỏ này, nhiều người sẽ hiểu hơn về văn hóa ẩm thực cũng như truyền thống của người Chăm," bà Rofiah chia sẻ.
 |
Cùng với sự phát triển của du lịch văn hóa cộng đồng tại làng Chăm Châu Phong, bánh bò nướng Ha Cô dần trở thành điểm nhấn không thể bỏ qua trong hành trình khám phá An Giang. Trên những con đường làng, hình ảnh những chiếc bánh hình nón vàng óng xếp ngay ngắn trên mẹt tre, tỏa hương thốt nốt đã trở nên quen thuộc với du khách thập phương.
Chị Nguyễn Thảo My, du khách đến từ TP. Hồ Chí Minh, cho biết dù đã nghe kể nhiều về món bánh, nhưng chỉ khi tận mắt chứng kiến nghệ nhân đổ bột, đậy nắp đất nung và chờ chiếc bánh từ từ phồng lên trên than hồng, chị mới thực sự cảm nhận được sức hút của nó. "Đây không chỉ là trải nghiệm ẩm thực, mà còn là cơ hội để hiểu thêm về văn hóa và đời sống của đồng bào Chăm," chị nói.
Trong nhịp sống hiện đại, nhiều giá trị ẩm thực truyền thống đang dần mai một. Nhưng bánh bò nướng Ha Cô vẫn bền bỉ hiện diện — không chỉ nhờ hương vị ngọt thanh, béo dịu khó quên, mà còn nhờ tâm huyết của những nghệ nhân đang lặng lẽ giữ lửa cho nghề xưa bên dòng sông Hậu.
