Trong giới yêu đá cảnh và nghệ thuật ngoạn thạch Việt Nam, ông Phạm Quốc Thuận là cái tên được nhiều nghệ nhân, nhà sưu tập và người yêu thiên nhiên biết đến. Hơn ba thập kỷ bền bỉ theo đuổi đam mê với khoáng sản, đá quý và đá nghệ thuật, ông không chỉ sưu tầm những tác phẩm độc đáo của thiên nhiên mà còn góp phần kết nối cộng đồng, lan tỏa giá trị nhân văn sâu sắc của nghệ thuật thưởng đá đến với đông đảo người yêu ngoạn thạch trên cả nước.
Điều đặc biệt ở ông không nằm ở số lượng hiện vật hay những giải thưởng đã đạt được, mà nằm ở tình yêu bền bỉ dành cho đá suốt hơn ba thập kỷ. Với ông, mỗi viên đá không chỉ là một tác phẩm nghệ thuật của thiên nhiên mà còn là một phần ký ức, một phần cuộc đời được tích lũy qua năm tháng.
 |
| Nhà sưu tầm Phạm Quốc Thuận (bên trái) giao lưu cùng các chuyên gia, nghệ nhân tại một triển lãm đá cảnh quốc tế. |
Cơ duyên đến với khoáng sản và đá nghệ thuật
Ít ai biết rằng hành trình đến với đá của ông Thuận không bắt đầu từ thú chơi sưu tập mà xuất phát từ công việc thực tế liên quan đến khoáng sản. Cơ duyên đến với đá của ông Thuận bắt đầu từ những biến cố trong cuộc sống. Năm 2007, sau những áp lực kinh tế và những lần làm ăn thua lỗ, ông tình cờ tìm hiểu các tài liệu về đá cảnh trên internet như một cách để tìm lại sự cân bằng cho bản thân. Niềm yêu thích ban đầu dần trở thành đam mê thực sự.
Từ những năm 1988–1990, ông đã tham gia công tác giám sát tại các mỏ đá quý Sapphire ở khu vực Di Linh (Lâm Đồng) cùng nhiều điểm khai thác khoáng sản khác. Đây là giai đoạn giúp ông tiếp xúc trực tiếp với thế giới khoáng vật, hiểu được cấu trúc địa chất, nguồn gốc hình thành và vẻ đẹp tự nhiên của các loại đá quý, đá bán quý trong lòng đất.
Chính những trải nghiệm thực tế ấy đã tạo nền tảng kiến thức vững chắc về khoáng sản và địa chất cho ông sau này.
 |
 |
| Ông Phạm Quốc Thuận nhận giải thưởng tại ASPAC 15. |
Nhiều năm sau, khi internet bắt đầu phát triển tại Việt Nam, ông dành thời gian tìm hiểu sâu hơn về nghệ thuật đá cảnh, đặc biệt là bộ môn Suiseki – nghệ thuật thưởng ngoạn đá tự nhiên mang đậm triết lý phương Đông.
Đến năm 2008, ông được tín nhiệm tham gia quản lý một trong những diễn đàn đá cảnh lớn của Việt Nam. Thông qua hoạt động giao lưu, nghiên cứu và sưu tầm, ông có cơ hội học hỏi, trao đổi kinh nghiệm cùng nhiều chuyên gia, nghệ nhân, nhà nghiên cứu khoáng sản và nhà sưu tập nổi tiếng trong nước như ông Phạm Văn Long, ông Nguyễn Văn Thành cùng nhiều bậc tiền bối có uy tín trong lĩnh vực đá cảnh Việt Nam. Những cuộc gặp gỡ ấy đã giúp ông mở rộng kiến thức, hoàn thiện tư duy thẩm mỹ và nâng cao khả năng nhận biết giá trị nghệ thuật cũng như giá trị khoa học của từng tác phẩm đá.
Người tiên phong trong phong trào đá cảnh Việt Nam
Lịch sử phong trào đá cảnh Việt Nam hiện đại gắn liền với công lao của nhiều thế hệ đi trước. Ông là một trong những người đặt nền móng quan trọng cho sự hình thành của tổ chức những người yêu đá cảnh trên cả nước.
Những ngày đầu, tổ chức được thành lập với tên gọi Hội Đá Cảnh – Tranh Tượng Gỗ Lũa Việt Nam, quy tụ những người yêu thích đá cảnh, tranh đá, tượng nghệ thuật và gỗ lũa từ nhiều địa phương khác nhau.
Trong quá trình phát triển ấy, ông Phạm Quốc Thuận là một trong những người tham gia tích cực vào công tác kết nối cộng đồng, vận động phong trào và xây dựng các hoạt động giao lưu giữa các nhà sưu tập trên phạm vi cả nước. Ông đã cùng nhiều anh em, nghệ nhân và nhà sưu tập góp phần đưa phong trào đá cảnh phát triển mạnh mẽ hơn, tạo nền móng cho sự hình thành và phát triển của Hội Đá Cảnh Việt Nam và các tổ chức chuyên ngành sau này.
 |
Năm 2009 đánh dấu bước ngoặt quan trọng khi ông được tín nhiệm bầu làm Phó Ban bộ môn đá cảnh Suiseki và tham gia tổ chức nhiều cuộc triển lãm quy mô toàn quốc. Tại Festival Văn hóa Đà Lạt, với uy tín và sự nhiệt huyết của mình, ông đã kết nối nhiều nhà sưu tập đến từ Bà Rịa – Vũng Tàu, TP.HCM, Lâm Đồng, Quảng Nam – Đà Nẵng cùng tham gia, tạo nền móng cho những hoạt động giao lưu đá cảnh sau này.
Những hoạt động ấy góp phần quan trọng trong việc quảng bá nghệ thuật đá cảnh Việt Nam và xây dựng cộng đồng người yêu đá ngày càng lớn mạnh.
Dấu ấn tại các triển lãm trong nước và quốc tế
Năm 2010, ông tham gia triển lãm chào mừng Đại lễ 1000 năm Thăng Long – Hà Nội. Trong hàng chục nghìn tác phẩm tham dự, một tác phẩm mã não điêu khắc do nghệ nhân Việt Nam chế tác theo ý tưởng của ông mang tên "Hướng về Thăng Long" đã đạt giải xuất sắc, để lại dấu ấn đặc biệt trong lòng giới chuyên môn.
Những năm tiếp theo, ông liên tục tham gia các triển lãm, hội thi đá cảnh lớn trong nước cũng như quốc tế. Một trong những dấu mốc đáng nhớ là khi tham dự triển lãm quốc tế, nơi bộ sưu tập đá nghệ thuật Việt Nam được bạn bè quốc tế đánh giá cao bởi sự đa dạng, phong phú và mang đậm bản sắc văn hóa dân tộc.
Sau triển lãm, ông vinh dự được cố Chủ tịch Hội Đá cảnh Việt Nam Nguyễn Văn Mỹ biểu dương và ghi nhận những đóng góp tích cực cho phong trào đá cảnh nước nhà.
Đặc biệt, bộ môn Suiseki Việt Nam cũng được các tổ chức nghệ nhân quốc tế công nhận. Tác phẩm "Soi Bóng" trong bộ sưu tập của ông được đánh giá là một tác phẩm hoàn mỹ, mang đầy đủ các giá trị thẩm mỹ, tự nhiên và triết lý của nghệ thuật Suiseki, đồng thời được giới chuyên môn quốc tế ghi nhận và đánh giá cao.
 |
Bộ sưu tập của ký ức và tâm hồn
Hơn 30 năm rong ruổi khắp mọi miền đất nước, từ Bắc chí Nam, ông đã sưu tầm được hàng trăm tác phẩm đá nghệ thuật, đá quý và đá bán quý có giá trị. Trong số đó có nhiều tác phẩm độc bản, được hình thành hoàn toàn tự nhiên qua hàng triệu năm kiến tạo địa chất. Không ít nhà sưu tập từng ngỏ ý mua lại với giá trị rất cao, nhưng ông đều từ chối.
Ông chia sẻ: "Có những viên đá không còn là vật chất nữa mà là ký ức, là một phần cuộc đời của mình."
Hiện nay, ngoài những giải thưởng quốc tế, bộ sưu tập của ông còn sở hữu nhiều tác phẩm đạt giải cao tại các hội thi do Hội Đá Cảnh Việt Nam và các tổ chức chuyên ngành tổ chức.
Tiêu biểu là tác phẩm "Hòa Bình", hình tượng chim bồ câu hoàn toàn tự nhiên được hình thành từ đá bán quý Chalcedony. Tác phẩm này từng đạt giải cao tại Hội thi Đá cảnh toàn quốc năm 2015 nhân dịp kỷ niệm Ngày Giải phóng miền Nam, thống nhất đất nước.
Đến nay, bộ sưu tập của ông vẫn tiếp tục được bổ sung, nghiên cứu và hoàn thiện, trở thành một trong những bộ sưu tập Suiseki tiêu biểu của Việt Nam.
 |
Triết lý trong từng viên đá
Điều khiến ông Thuận gắn bó với đá không phải giá trị vật chất mà là những triết lý nhân văn ẩn chứa bên trong. "Nhìn đá để học cách buông bỏ. Mỗi viên đá là một câu chuyện, một bài học về cuộc sống. Khi con người áp lực hay mệt mỏi, chỉ cần ngồi trước một tác phẩm đá, tĩnh tâm quan sát, sẽ thấy lòng mình lắng lại. Từ đó có thể tìm thấy những giá trị sâu sắc và bình yên cho riêng mình." Theo ông, đá không chỉ là vật trưng bày mà còn là người thầy thầm lặng, giúp con người chiêm nghiệm về nhân sinh, về sự bền bỉ của thời gian và vẻ đẹp của tự nhiên. Khi con người biết lắng lại để quan sát và cảm nhận, đá có thể trở thành người thầy thầm lặng giúp chúng ta học được sự kiên nhẫn, bền bỉ và bình an trong cuộc sống.
Gia đình – điểm tựa của đam mê
Những ngày đầu theo đuổi thú chơi đá, gia đình từng không ít lần lo lắng bởi thời gian và chi phí dành cho đam mê quá lớn. Tuy nhiên theo năm tháng, khi hiểu được những giá trị tinh thần mà đá mang lại, gia đình đã trở thành những người đồng hành quan trọng nhất. Sự cảm thông và động viên của người thân chính là nguồn động lực để ông tiếp tục theo đuổi hành trình gìn giữ những giá trị nghệ thuật mà mình yêu quý.
Vượt qua bệnh tật bằng nghị lực sống
Dù từng trải qua thời gian điều trị bệnh ung thư với nhiều khó khăn, ông vẫn luôn giữ được tinh thần lạc quan. Ông cho rằng chính niềm đam mê với đá, cùng sự động viên của gia đình, bạn bè và cộng đồng yêu đá trên cả nước đã giúp mình có thêm nghị lực để vượt qua thử thách. Đối với ông, mỗi ngày được sống, được ngắm nhìn thiên nhiên và được chia sẻ niềm đam mê với những người cùng sở thích đã là một niềm hạnh phúc lớn lao.
Ước nguyện cuối cùng
Ở tuổi hôm nay, điều ông mong mỏi nhất không phải là những giải thưởng hay sự ghi nhận, mà là mong mọi người biết tìm đến thiên nhiên để cân bằng cuộc sống.
"Tôi tin rằng trong nhịp sống hiện đại đầy áp lực, mệt mỏi, mọi người hãy dành thời gian nhìn ngắm một viên đá, một tác phẩm nghệ thuật của thiên nhiên. Biết đâu trong đó sẽ có một câu chuyện giúp chúng ta hiểu hơn về cuộc đời, học cách buông bỏ và tìm lại sự bình yên cho chính mình." Và đôi khi, một viên đá bình dị của thiên nhiên cũng có thể mang đến những bài học sâu sắc về cuộc đời.
Hơn 30 năm gắn bó với khoáng sản, đá quý và đá nghệ thuật, hành trình của ông Phạm Quốc Thuận không chỉ là hành trình sưu tầm hiện vật mà còn là hành trình gìn giữ những giá trị văn hóa, nghệ thuật và nhân văn của thiên nhiên. Ông không chỉ là người sưu tập đá, mà còn là người giữ hồn đá – người lưu giữ những câu chuyện của thời gian trong từng tác phẩm mà thiên nhiên đã tạo tác qua hàng triệu năm lịch sử của trái đất.
