Những điều cần biết về hồ sơ nguồn gốc và lưu thông cây cảnh theo quy định hiện hành

Trong những năm gần đây, phong trào sinh vật cảnh phát triển mạnh mẽ trên cả nước, không chỉ góp phần nâng cao giá trị kinh tế mà còn gìn giữ những giá trị văn hóa, sinh thái và nghệ thuật truyền thống. Cùng với sự mở rộng của thị trường cây cảnh, ngày càng nhiều cá nhân, nhà vườn và doanh nghiệp quan tâm đến các quy định pháp luật liên quan đến nguồn gốc cây cảnh, hồ sơ vận chuyển, kinh doanh, triển lãm, xuất nhập khẩu cũng như việc quản lý các loài thực vật quý hiếm, thuộc danh mục bảo tồn và Phụ lục CITES.

Nhằm góp phần tuyên truyền, phổ biến pháp luật và giải đáp những vấn đề thực tiễn đang được cộng đồng sinh vật cảnh quan tâm, ngày 10/6/2026, Sở Nông nghiệp và Môi trường Hà Nội đã ban hành Văn bản số 7867/SNNMT-PTNT về việc chia sẻ thông tin, dữ liệu phục vụ truyền thông phổ biến pháp luật về sinh vật cảnh theo quy định hiện hành. Đây là văn bản phản hồi đề nghị phối hợp của Tạp chí Việt Nam hương sắc tại Công văn số 18/CV-TCVNHS ngày 04/5/2026 về việc chia sẻ thông tin, dữ liệu phục vụ công tác truyền thông, phổ biến các quy định pháp luật liên quan đến lĩnh vực sinh vật cảnh.

Thông qua hệ thống câu hỏi - đáp cụ thể, văn bản đã làm rõ nhiều nội dung quan trọng liên quan đến cây cảnh như xác nhận nguồn gốc hợp pháp, bảng kê lâm sản, thủ tục vận chuyển, nhập khẩu, đăng ký cơ sở trồng các loài thuộc danh mục nguy cấp, quý, hiếm và việc ứng dụng truy xuất nguồn gốc trong hoạt động sản xuất, kinh doanh. Những hướng dẫn này không chỉ giúp người dân, nhà vườn và các tổ chức hoạt động trong lĩnh vực sinh vật cảnh nâng cao hiểu biết pháp luật, hạn chế rủi ro trong quá trình giao dịch, lưu thông hàng hóa mà còn góp phần xây dựng thị trường sinh vật cảnh minh bạch, chuyên nghiệp và phát triển bền vững.

Sở Nông nghiệp và Môi trường Hà Nội đã ban hành Văn bản số 7867/SNNMT-PTNT về việc chia sẻ thông tin, dữ liệu phục vụ truyền thông phổ biến pháp luật về sinh vật cảnh theo quy định hiện hành. Đây là văn bản phản hồi đề nghị phối hợp của Tạp chí Việt Nam hương sắc tại Công văn số 18/CV-TCVNHS ngày 04/5/2026 về việc chia sẻ thông tin, dữ liệu phục vụ công tác truyền thông, phổ biến các quy định pháp luật liên quan đến lĩnh vực sinh vật cảnh. - (Ảnh: Minh họa)

Qua trao đổi với Sở Nông nghiệp và Môi trường Hà Nội, Tạp chí Việt Nam hương sắc được biết hiện nay không có văn bản quy phạm pháp luật riêng quy định hồ sơ xin xác nhận nguồn gốc cây cảnh có nguồn gốc từ vườn nhà hoặc khai thác trong đất thổ cư của hộ gia đình. Đây là thông tin được nhiều người dân, nhà vườn quan tâm bởi trên thực tế có không ít cây cảnh được trồng, chăm sóc lâu năm trong khuôn viên gia đình hoặc được tạo tác từ nguồn cây có sẵn trên đất ở.

Tuy nhiên, đối với các loài thực vật rừng nguy cấp, quý, hiếm thuộc Phụ lục CITES, việc trồng, cấy và quản lý phải thực hiện theo quy định tại điểm e khoản 1 Điều 6, Điều 25 và Điều 26 Thông tư số 85/2025/TT-BNNMT ngày 31/12/2025 quy định về quản lý loài nguy cấp, quý, hiếm, loài động vật rừng thông thường và thực thi Công ước về buôn bán quốc tế các loài động vật, thực vật hoang dã nguy cấp.

Theo quy định tại điểm e khoản 1 Điều 6 Thông tư số 85/2025/TT-BNNMT, việc khai thác mẫu vật loài động vật, thực vật thuộc Phụ lục CITES được thực hiện như đối với mẫu vật loài nguy cấp, quý, hiếm. Việc nuôi, trồng và xuất khẩu loài nguy cấp, quý, hiếm Nhóm I được thực hiện như đối với loài động vật, thực vật thuộc Phụ lục I CITES; loài nguy cấp, quý, hiếm Nhóm II được thực hiện như đối với loài động vật, thực vật thuộc Phụ lục II và III CITES, trừ các trường hợp được quy định cụ thể trong Thông tư.

Điều 25 của Thông tư số 85/2025/TT-BNNMT quy định cơ sở nuôi, cơ sở trồng các loài thuộc Phụ lục CITES phải được cấp mã số cơ sở nuôi, cơ sở trồng, trừ những trường hợp được miễn đăng ký theo quy định. Trong đó, trường hợp nuôi, trồng loài thuộc Phụ lục I CITES đồng thời thuộc Danh mục loài nguy cấp, quý, hiếm được ưu tiên bảo vệ phục vụ mục đích bảo tồn đa dạng sinh học, nghiên cứu khoa học hoặc du lịch sinh thái được thực hiện theo quy định riêng.

Đáng chú ý, Thông tư quy định trường hợp trồng dưới 30 cá thể thực vật thuộc Phụ lục II hoặc Phụ lục III CITES không vì mục đích thương mại thì không bắt buộc đăng ký mã số cơ sở trồng. Trường hợp trồng nhiều loài khác nhau thì tổng số cá thể của các loài thực vật được trồng không vượt quá 30 cá thể.

Đối với hoạt động nuôi, trồng loài thuộc Phụ lục CITES, tổ chức và cá nhân phải bảo đảm nhiều điều kiện quan trọng. Trước hết là phải có nguồn gốc hợp pháp theo quy định của Bộ trưởng Bộ Nông nghiệp và Môi trường về quản lý lâm sản; xử lý lâm sản, thủy sản là tài sản được xác lập quyền sở hữu toàn dân hoặc có hồ sơ giống cây trồng lâm nghiệp hợp pháp đối với trường hợp trồng thực vật là giống cây trồng lâm nghiệp. Đồng thời, việc nuôi trồng phải bảo đảm an toàn cho con người, tuân thủ các quy định của pháp luật về môi trường và các quy định liên quan.

Hiện nay không có văn bản quy phạm pháp luật riêng quy định hồ sơ xin xác nhận nguồn gốc cây cảnh có nguồn gốc từ vườn nhà hoặc khai thác trong đất thổ cư của hộ gia đình.

Thông tư cũng quy định trường hợp nuôi, trồng loài thuộc Phụ lục CITES không có phân bố tự nhiên tại Việt Nam và lần đầu tiên đăng ký nuôi, trồng tại Việt Nam phải được Cơ quan khoa học CITES Việt Nam xác nhận bằng văn bản về việc nuôi, trồng không làm ảnh hưởng đến sự tồn tại của loài nuôi, trồng và các loài khác có liên quan trong tự nhiên.

Đối với hoạt động khai thác, xuất bán, chuyển giao quyền sở hữu hoặc vận chuyển mẫu vật thuộc Phụ lục CITES của cơ sở nuôi, cơ sở trồng đã được cấp mã số hoặc thuộc trường hợp được miễn đăng ký theo quy định, chủ cơ sở phải cập nhật đầy đủ thông tin vào sổ theo dõi theo Mẫu số 10 Phụ lục II ban hành kèm theo Thông tư và thực hiện các quy định về hồ sơ lâm sản theo quy định hiện hành.

Bên cạnh đó, trách nhiệm của tổ chức, cá nhân nuôi, trồng cũng được quy định cụ thể. Trong thời hạn 3 ngày làm việc kể từ ngày đưa động vật, thực vật về cơ sở nuôi, cơ sở trồng, tổ chức, cá nhân phải gửi thông báo theo Mẫu số 11 Phụ lục II và bản sao hồ sơ nguồn gốc đến cơ quan Kiểm lâm sở tại để theo dõi, quản lý. Đồng thời phải mở sổ theo dõi hoạt động nuôi, trồng và ghi chép đầy đủ, chính xác, kịp thời các thông tin theo quy định.

Một nội dung khác được nhiều người sản xuất và kinh doanh cây cảnh quan tâm là việc xác nhận Bảng kê lâm sản. Theo thông tin do Sở Nông nghiệp và Môi trường Hà Nội cung cấp, đối tượng phải xác nhận Bảng kê lâm sản được quy định tại khoản 3 Điều 5 Thông tư số 26/2025/TT-BNNMT ngày 24/6/2025 của Bộ Nông nghiệp và Môi trường, đã được sửa đổi, bổ sung tại Thông tư số 84/2025/TT-BNNMT ngày 31/12/2025.

Đối với hồ sơ và trình tự xác nhận Bảng kê lâm sản, việc thực hiện được áp dụng theo quy định tại khoản 6 và khoản 7 Điều 5 Thông tư số 26/2025/TT-BNNMT. Đây là căn cứ pháp lý quan trọng để các tổ chức, cá nhân thực hiện đúng quy định trong quá trình quản lý, vận chuyển và lưu thông các loại cây cảnh thuộc đối tượng quản lý của ngành lâm nghiệp.

Có thể thấy, những nội dung trao đổi từ Sở Nông nghiệp và Môi trường Hà Nội đã góp phần làm rõ nhiều vấn đề thực tiễn liên quan đến nguồn gốc hợp pháp, đăng ký cơ sở trồng, trách nhiệm của tổ chức, cá nhân nuôi trồng các loài thuộc Phụ lục CITES cũng như các quy định về xác nhận Bảng kê lâm sản. Việc nắm vững các quy định này không chỉ giúp người dân, nhà vườn và doanh nghiệp hoạt động đúng pháp luật mà còn góp phần xây dựng môi trường sản xuất, kinh doanh sinh vật cảnh minh bạch, chuyên nghiệp và phát triển bền vững.