Tại khu vực Nam Phong cũ, hàng nghìn cây quất Tết thuộc dòng quất đại, cao tới khoảng 3 m, tán rộng, quả sai trĩu, vươn mình xanh mướt trong các khu vườn. Với chiều cao vượt trội, nhiều cây quất được ví cao ngang mái nhà cấp 4, tạo nên khung cảnh đặc trưng mỗi dịp giáp Tết ở làng Vị Khê.
Theo các lão nông ở thôn Vạn Diệp 2, nghề trồng quất cảnh không dành cho người nóng vội. Một cây quất đại phải trải qua ít nhất 4–5 năm chăm sóc mới đủ tiêu chuẩn xuất vườn phục vụ Tết. Khâu quan trọng nhất nằm ở kỹ thuật “truyền âm”, cho phép người trồng điều khiển cây ra hoa, đậu quả đúng thời điểm.
 |
| Quất đại - những cây quất tết cỡ lớn, cao 3m là mặt hàng chủ đạo năm nay của làng trồng cây cảnh Vị Khê, Ninh Bình. |
Từ khoảng tháng 5 âm lịch, các nhà vườn đã tiến hành “đảo quất” nhằm kích thích bộ rễ mới phát triển. Đến những tháng cuối năm, cây được tập trung bón thúc phân đạm và kali để quả căng mọng, lá xanh bóng, đồng thời kích thích bật lộc non đúng dịp giao thừa.
Nhờ sự tỉ mỉ và công phu, nhiều vườn quất ở Vị Khê đã được thương lái đặt cọc trước tới 50% số lượng. Quất cảnh nơi đây không chỉ phục vụ thị trường trong nước mà còn sẵn sàng xuất sang một số thị trường quốc tế như Thái Lan.
Sức sống của làng nghề còn đến từ lực lượng nghệ nhân trẻ. Tại những khu vườn rộng hơn một mẫu, lao động trẻ đang tất bật với công đoạn “khóa dáng” – dùng dây thép cố định cành, giúp cây giữ được thế phong thủy, không bị xô lệch khi quả vào độ nặng.
Bên cạnh quất đại cao ngang mái nhà, Vị Khê còn phát triển các dòng quất bonsai, quất chum phục vụ phân khúc chơi Tết cao cấp. Đặc biệt tại tổ dân phố Thành Công, quất chum được chăm sóc trong không gian chật hẹp, với chế độ dinh dưỡng khắt khe từ đậu tương, cá ngâm và khoáng vi lượng. Người trồng ví việc chăm quất chum như “chăm con mọn”.
Theo người dân địa phương, một cây quất trồng đất thông thường chỉ có giá vài trăm nghìn đồng, nhưng khi đưa lên chum, tạo dáng độc đáo, giá trị có thể tăng gấp nhiều lần. Đến thời điểm này, phần lớn các vườn quất chum đã được thương lái bao tiêu toàn bộ.
Những năm gần đây, nhiều nhà vườn trẻ đã đưa quất Vị Khê lên không gian số. Thông qua việc quay video, chụp ảnh chi tiết và đăng tải trên các nền tảng mạng xã hội, họ có thể chốt đơn với khách hàng ở nhiều địa phương mà không cần gặp mặt trực tiếp.
Với mức giá từ 5 triệu đến hàng chục triệu đồng mỗi cây, vụ quất Tết năm nay được kỳ vọng mang lại nguồn thu hàng trăm triệu đồng cho mỗi hộ sản xuất quy mô lớn.
Trải qua hơn 800 năm kể từ khi Thái úy Tô Trung Tự – đại thần triều Lý – truyền nghề, làng cây cảnh Vị Khê vẫn giữ trọn niềm đam mê với cây cảnh Tết. Những giọt mồ hôi đổ xuống vùng đất ven sông không chỉ vì giá trị kinh tế, mà còn để gìn giữ hồn cốt của một làng nghề gắn bó với Tết cổ truyền Việt Nam.
