Siêu cúp chim Chào mào nở rộ: Giá trị văn hóa đứng trước áp lực thương mại hóa

Những ngày gần đây, trên các nền tảng mạng xã hội, cộng đồng người chơi chim cảnh liên tục chia sẻ thông tin về các hội thi chim chào mào “siêu cúp” được tổ chức tại nhiều địa phương. Đáng chú ý là hội thi tại xã Nghĩa Giang, tỉnh Quảng Ngãi và hội thi “Tiếng hát chim Chào mào Siêu cúp Ninh Sơn - Khánh Hòa”, dự kiến diễn ra vào ngày 01/06 tới.

Không chỉ là những sân chơi giao lưu thông thường, các hội thi này nhanh chóng trở thành tâm điểm chú ý khi thu hút hàng trăm nghệ nhân từ khắp các tỉnh thành trên cả nước tham gia, tạo nên một bức tranh sôi động hiếm thấy trong phong trào sinh vật cảnh.

Cuộc thi chim chào mào Siêu cúp Quảng Ngãi gây chú ý khi công bố tổng giá trị giải thưởng gần 1,4 tỷ đồng, khiến mạng xã hội không khỏi xôn xao. - (Ảnh: Facebook BTC)

Sức hút của các hội thi không chỉ đến từ quy mô tổ chức mà còn nằm ở cơ cấu giải thưởng được đánh giá là “chưa từng có tiền lệ”. Tại Quảng Ngãi, ban tổ chức công bố giải thưởng gồm 2 ô tô và 38 xe máy các loại. Trong khi đó, tại Ninh Sơn - Khánh Hòa, cơ cấu giải thưởng cũng gây ấn tượng mạnh với 1 ô tô VinFast VF3 kèm cúp trị giá 260 triệu đồng; giải nhì là 01 ô tô VinFast VF3 (không kèm pin) trị giá 230 triệu đồng; 2 giải ba là xe SH kèm cúp với tổng trị giá 200 triệu đồng.

Ngoài ra, còn hàng chục giải thưởng khác là xe máy, xe điện với giá trị dao động từ 70 đến 180 triệu đồng. Tổng giá trị giải thưởng lên tới hàng tỷ đồng đã khiến các hội thi trở thành điểm hẹn lớn của giới nghệ nhân, đồng thời làm dấy lên nhiều tranh luận trong dư luận.

Bên cạnh việc trao thưởng, các ban tổ chức cũng cho biết đã và đang triển khai nhiều hoạt động mang ý nghĩa xã hội, như hỗ trợ địa phương các phần quà phục vụ công tác an sinh. Điểm đáng chú ý là toàn bộ kinh phí tổ chức được huy động từ các câu lạc bộ và người tham gia, được công khai minh bạch, trong khi chính quyền địa phương chủ yếu hỗ trợ về địa điểm.

Mô hình này thể hiện rõ tính xã hội hóa trong tổ chức sự kiện, góp phần giảm áp lực ngân sách, đồng thời tạo điều kiện để các hội thi được tổ chức với quy mô lớn và chuyên nghiệp hơn. Không dừng lại ở yếu tố giải trí, nhiều hội thi còn hướng tới việc lồng ghép các hoạt động thiện nguyện, qua đó lan tỏa giá trị nhân văn trong cộng đồng.

Tuy nhiên, khi các hội thi còn chưa chính thức diễn ra, nhiều ý kiến trái chiều đã xuất hiện. Một số quan điểm cho rằng việc so kè về giá trị giải thưởng, hiện tượng thổi giá chim hay nguy cơ xuất hiện các hoạt động cá cược bên lề có thể làm lệch đi ý nghĩa ban đầu của thú chơi chim cảnh vốn được xem là một thú chơi tao nhã, giàu tính nghệ thuật. Những lo ngại này không phải không có cơ sở khi trong thực tế, thị trường chim cảnh đang tồn tại nhiều bất cập, đặc biệt là vấn đề nguồn gốc động vật.

Tại Quảng Ngãi, trong dịp lễ 30/4 và 01/5/2026, lực lượng Cảnh sát kinh tế Công an tỉnh đã phối hợp chặt chẽ với các đơn vị kiểm lâm đồng loạt ra quân kiểm tra, phát hiện và xử lý nhiều cơ sở nuôi nhốt động vật hoang dã không rõ nguồn gốc. Cụ thể, tại địa chỉ số 304 đường Trần Phú, phường Kon Tum, cơ sở do ông N.T.S làm chủ bị phát hiện đang nuôi nhốt trái phép 89 cá thể động vật rừng, trong đó có 87 cá thể chim thuộc 8 loài khác nhau, bao gồm 19 cá thể thuộc danh mục loài nguy cấp, quý, hiếm nhóm IIB, cùng 2 cá thể Rồng Nam Mỹ thuộc Phụ lục CITES IIB. Tại thời điểm kiểm tra, chủ cơ sở không xuất trình được hồ sơ pháp lý chứng minh nguồn gốc hợp pháp của số động vật này.

Trong dịp lễ 30/4 và 01/5/2026, lực lượng Cảnh sát kinh tế Công an tỉnh đã phối hợp chặt chẽ với các đơn vị kiểm lâm đồng loạt ra quân kiểm tra, phát hiện và xử lý nhiều cơ sở nuôi nhốt động vật hoang dã không rõ nguồn gốc. - (Ảnh: CA Quảng Ngãi)

Tiếp tục đợt cao điểm, lực lượng chức năng kiểm tra một cơ sở khác tại phường Trương Quang Trọng và phát hiện 30 trong tổng số 103 cá thể chim chào mào đang nuôi nhốt không có giấy tờ hợp lệ, vi phạm nghiêm trọng quy định về quản lý lâm sản. Toàn bộ số cá thể vi phạm đã bị lập biên bản, tạm giữ để xử lý theo quy định của pháp luật. Không chỉ tại Quảng Ngãi, tại Hưng Yên, lực lượng chức năng cũng phát hiện hàng trăm cá thể chim hoang dã bị nuôi nhốt, kinh doanh trái phép tại các cửa hàng trên địa bàn. Cụ thể, 95 cá thể chim tại cơ sở của ông Phạm Đình Hùng và 22 cá thể tại cơ sở của ông Vũ Mạnh Tuấn đều không có giấy tờ chứng minh nguồn gốc hợp pháp.

Những con số như 95 cá thể, 22 cá thể hay 89 cá thể không đơn thuần là dữ liệu kiểm tra. Chúng phản ánh một thực tế đáng suy ngẫm: chim rừng đang bị đưa vào thị trường một cách âm thầm, thiếu kiểm soát. Trong bối cảnh các hội thi chim cảnh ngày càng phát triển mạnh mẽ, vấn đề nguồn gốc hợp pháp của chim dự thi càng trở nên quan trọng, không chỉ ở góc độ pháp lý mà còn liên quan trực tiếp đến công tác bảo tồn đa dạng sinh học.

Trao đổi với Tạp chí Việt Nam hương sắc, ông Bùi Thanh Phú - Chủ nhiệm Câu lạc bộ chim Chào mào Nghĩa Kỳ (Quảng Ngãi) cho biết: “Công tác tổ chức hội thi chim cảnh tại địa phương luôn được Ban Tổ chức đặc biệt chú trọng theo hướng minh bạch, đúng quy định và đề cao giá trị văn hóa, nhân văn. Ngay từ khi phát động, toàn bộ thông tin về điều lệ, cơ cấu giải thưởng đều được công khai rõ ràng trên các kênh truyền thông như trang cá nhân và các hội nhóm mạng xã hội để người chơi nắm bắt đầy đủ.

Về kinh phí, nguồn thu từ lệ phí dự thi được sử dụng đúng mục đích cho các hoạt động như chi trả tổ trọng tài, chuẩn bị cúp, cờ lưu niệm và các chi phí vận hành, trong khi các giải thưởng dành cho nghệ nhân đều là hiện vật, phù hợp với tinh thần giao lưu, học hỏi.

Theo ông Phú, hội thi năm nay thu hút sự tham gia rộng khắp của các nghệ nhân trên cả nước, tạo nên một sân chơi có quy mô và sức lan tỏa đáng kể. Tổng cộng có khoảng 104 lồng chim tham gia dự thi, trong đó riêng địa bàn sở tại đóng góp khoảng 10 lồng. Thành phần tham dự rất đa dạng, với nghệ nhân đến từ nhiều tỉnh, mỗi địa phương có từ 1 đến 2 đại diện. Đáng chú ý, có những người chơi đã không quản ngại quãng đường xa hàng nghìn cây số để đưa chim về tham gia giao lưu, thể hiện rõ niềm đam mê và sự gắn kết trong cộng đồng người chơi chim cảnh.

Không dừng lại ở một sân chơi nghệ thuật, hội thi còn gắn với trách nhiệm xã hội thông qua các hoạt động thiện nguyện. Ban Tổ chức đã phối hợp cùng Hội Sinh vật cảnh tỉnh và chính quyền địa phương triển khai chương trình gây quỹ nhằm hỗ trợ khoảng 50 suất quà cho trẻ em có hoàn cảnh khó khăn và người già neo đơn trên địa bàn xã Nghĩa Giang. Các phần quà tập trung vào sách vở, đồ dùng học tập, góp phần tiếp sức cho học sinh nghèo tiếp tục đến trường.

Trước những băn khoăn về xu hướng “thương mại hóa” trong các hội thi chim cảnh, ông Phú khẳng định, giá trị cốt lõi của hoạt động này vẫn là nghệ thuật và niềm đam mê. Việc nuôi dưỡng, huấn luyện một chú chim hay đòi hỏi rất nhiều thời gian, công sức và tâm huyết của người chơi. Hội thi là dịp để những người cùng chung sở thích từ nhiều tỉnh thành, có khi vượt hàng nghìn cây số, hội tụ về giao lưu, chia sẻ kinh nghiệm.

Đây là nét đẹp văn hóa, không đặt nặng chuyện thắng thua mà đề cao sự kết nối cộng đồng. Đồng thời, sự kiện cũng góp phần quảng bá hình ảnh địa phương, thúc đẩy dịch vụ lưu trú, ẩm thực và du lịch phát triển.

Về mặt pháp lý và bảo tồn, hội thi được tổ chức trên cơ sở có sự cho phép của Hội Sinh vật cảnh tỉnh Quảng Ngãi và chính quyền địa phương. Ban Tổ chức yêu cầu tất cả chim dự thi phải có nguồn gốc rõ ràng, có giấy tờ theo quy định của ngành Kiểm lâm. Phần lớn các cá thể tham gia đều là chim được nuôi dưỡng lâu năm, có con lên đến hàng chục năm tuổi, được chăm sóc kỹ lưỡng và tuân thủ đầy đủ các quy định về chăn nuôi động vật cảnh. Điều này không chỉ đảm bảo tính hợp pháp mà còn góp phần nâng cao ý thức bảo tồn, phát triển bền vững thú chơi sinh vật cảnh trong cộng đồng.”

Hội thi mang tên “Tiếng hót chim chào mào - siêu cúp Ninh Sơn, Khánh Hòa”. Theo kế hoạch, hội thi dự kiến diễn ra vào sáng 01/06/2026 tại nhà thi đấu đa năng thuộc Trung tâm Dịch vụ sự nghiệp công xã Ninh Sơn, với quy mô khoảng 300 lồng chim tham dự. - (Ảnh: Facebook BTC)

Ở một góc nhìn quản lý nhà nước, trao đổi với báo chí, ngày 23/4, ông Trần Văn Sinh - Phó Chủ tịch UBND xã Ninh Sơn (tỉnh Khánh Hòa) cho biết địa phương đã chấp thuận cho tổ chức hội thi mang tên “Tiếng hót chim chào mào - siêu cúp Ninh Sơn, Khánh Hòa”. Theo kế hoạch, hội thi dự kiến diễn ra vào sáng 01/06/2026 tại nhà thi đấu đa năng thuộc Trung tâm Dịch vụ sự nghiệp công xã Ninh Sơn, với quy mô khoảng 300 lồng chim tham dự. Sự kiện do Câu lạc bộ Sinh vật cảnh 85 NT phối hợp cùng một câu lạc bộ chim cảnh tổ chức, hứa hẹn thu hút đông đảo nghệ nhân trong và ngoài tỉnh.

Tuy nhiên, liên quan đến tính pháp lý của hội thi này, Tạp chí Việt Nam hương sắc đã trao đổi với ông Phan Minh Kính - Chủ tịch Hội Sinh vật cảnh tỉnh Khánh Hòa. Dù thông tin về hội thi đang thu hút sự quan tâm lớn trong giới chơi chim cảnh, đặc biệt với cơ cấu giải thưởng lên tới khoảng 1,8 tỷ đồng, nhưng đến thời điểm hiện tại, ông Phan Minh Kính cho biết, Hội chưa nhận được bất kỳ hồ sơ hay văn bản xin phép nào từ phía đơn vị tổ chức. “Chúng tôi không nắm được nội dung cụ thể cũng như kế hoạch tổ chức của hội thi này. Theo quy định, các đơn vị khi muốn tổ chức một giải đấu quy mô đều phải thực hiện đầy đủ thủ tục thông qua cơ quan chuyên môn, nhưng ở đây thì chưa có,” ông Kính nhấn mạnh.

Ông Phan Minh Kính - Chủ tịch Hội Sinh vật cảnh tỉnh Khánh Hòa

Theo ông Kính, quy trình tổ chức một hội thi chim cảnh phải trải qua nhiều bước chặt chẽ. Trước hết, đơn vị tổ chức cần gửi văn bản xin phép đến Trưởng bộ môn chim cảnh để thẩm định các điều kiện về chuyên môn, thể lệ, công tác tổ chức cũng như các yếu tố đảm bảo an toàn. Sau khi được thẩm định, hồ sơ mới được trình lên Hội Sinh vật cảnh tỉnh để ban hành văn bản chấp thuận chính thức. Đây là bước bắt buộc nhằm đảm bảo hội thi diễn ra đúng định hướng văn hóa, nghệ thuật, đồng thời tuân thủ các quy định của pháp luật.

Từ thực tế trên có thể thấy, sự phát triển mạnh mẽ của các hội thi chim cảnh đang mở ra nhiều cơ hội để kết nối cộng đồng, lan tỏa giá trị văn hóa truyền thống và đóng góp cho đời sống xã hội. Tuy nhiên, đi kèm với đó là những thách thức không nhỏ về quản lý, pháp lý và bảo tồn. Khi giải thưởng ngày càng lớn, quy mô ngày càng mở rộng, yêu cầu về minh bạch, tuân thủ pháp luật và giữ gìn bản sắc văn hóa càng trở nên cấp thiết hơn bao giờ hết.

Sân chơi chim cảnh, suy cho cùng, không chỉ là nơi để phân định thắng thua, mà còn là không gian để nuôi dưỡng đam mê, kết nối con người và gìn giữ những giá trị tinh thần lâu đời. Để sân chơi ấy phát triển bền vững, rất cần sự chung tay của người chơi, ban tổ chức và cơ quan quản lý, nhằm đảm bảo mọi hoạt động diễn ra đúng chuẩn mực, đúng pháp luật và đúng với tinh thần văn hóa mà thú chơi này vốn có.