Hội thi chim đấu hót - phong trào và những rủi ro pháp lý tiềm ẩn

Những năm gần đây, hoạt động tổ chức các hội thi chim đấu hót như chim Chào mào, Họa mi, Cu gáy… phát triển mạnh tại nhiều địa phương trên cả nước. Trên các nền tảng mạng xã hội, nhiều hội nhóm và câu lạc bộ chơi chim đấu hót hoạt động tự phát thường xuyên đăng tải, chia sẻ thông tin về các cuộc thi chim Chào mào đấu hót quy mô lớn, mang danh nghĩa “siêu cúp”, được tổ chức theo khu vực hoặc liên vùng. Tuy nhiên, bên cạnh sự phát triển sôi động, dư luận cũng bày tỏ sự quan tâm trước những biểu hiện bất thường, có dấu hiệu biến tướng trong hoạt động tổ chức các cuộc thi này.

Công tác truyền thông cho các cuộc thi được triển khai rầm rộ, thu hút sự quan tâm lớn từ cộng đồng chơi chim cảnh. Ban tổ chức áp dụng mức phí đăng ký tham gia khá cao, có trường hợp lên tới hàng chục triệu đồng cho mỗi lồng chim dự thi. Tổng giá trị giải thưởng cũng được công bố ở mức rất lớn. Một số cuộc thi trao giải đặc biệt bằng ô tô điện kèm cúp vàng trị giá hàng trăm triệu đồng. Bên cạnh giải cao nhất, còn có hàng chục giải thưởng khác như xe máy, xe điện và nhiều phần quà giá trị, với mức thưởng dao động từ 50 đến 180 triệu đồng.

Các cuộc thi này đã tạo ra sự hiếu kỳ, chú ý của người dân. Dư luận xã hội đang đặt ra những câu hỏi về tính chính danh của đơn vị tổ chức, mục đích, ý nghĩa cuộc thi, tính công khai, minh bạch, phù hợp của các quy định về thể lệ cuộc thi, cơ cấu, giá trị giải thưởng các cuộc thi chim đấu hót…

Hướng về đồng bào miền Bắc chịu thiệt hại nặng nề do bão số 10 và 11, CLB Chào mào Bình Dương tổ chức Hội thi Chào mào mở rộng năm 2025, gây quỹ thiện nguyện lan tỏa tinh thần “lá lành đùm lá rách”.

Để quản lý, hướng dẫn hoạt động này, Hội sinh vật cảnh Việt Nam đã có văn bản số 106/CV-HSVC ngày 12/11/2024 về việc chấn chỉnh hoạt động thi chim đấu hót (gửi đến các tổ chức hội sinh vật cảnh và cấp ủy, chính quyền địa phương).

Hội SVCVN xác định hoạt động tổ chức các cuộc triển lãm, hội thi SVC, trong đó có thi chim đấu hót là hình thức sinh hoạt chuyên đề, sân chơi của các tổ chức hội, hội viên, nhóm những người yêu thích SVC và chim cảnh. Mục đích, ý nghĩa của hoạt động là để giao lưu, chia sẻ kinh nghiệm, kỹ thuật nuôi dưỡng, chăm sóc chim cảnh, bảo tồn, phát huy các nét đẹp, giá trị bản sắc văn hóa truyền thống...

Hội SVCVN khẳng định việc tổ chức các cuộc thi chim đấu hót phải được báo cáo và được cấp chính quyền, cơ quan quản lý nhà nước tại địa phương tổ chức sự kiện đồng ý; phải chính danh về đơn vị tổ chức, có quy chế, quy định rõ ràng về địa điểm, quy mô, mức thu phí và cơ cấu, giá trị giải thưởng… Mọi hoạt động của cuộc thi đều phải tuân thủ các quy định của pháp luật và không vi phạm truyền thống văn hóa, phong tục, tập quán, đạo đức xã hội; không được lợi dụng, biến tướng tổ chức các cuộc thi để trục lợi, cá cược, thu lợi bất chính.

Qua theo dõi, vẫn còn một số địa phương chưa thực sự quan tâm, chưa làm tròn trách nhiệm phối hợp giữa Hội với cấp chính quyền, cơ quan quản lý nhà nước để thực hiện vai trò quản lý, hướng dẫn, kiểm tra thực hiện các quy định về tổ chức các cuộc thi chim đấu hót. Dư luận xã hội đang bày tỏ sự lo lắng, nghi ngại về tính chất, hình thức tổ chức các cuộc thi chim đấu hót, cơ chế thu, quản lý, sử dụng phí tham gia, giá trị giải thưởng, những tác động, ảnh hưởng đến tình hình kinh tế, an ninh trật tự xã hội trên địa bàn...

Ông Nguyễn Mạnh Quỳnh - Phó Chủ tịch, kiêm Tổng Thư ký Hội Sinh vật cảnh Việt Nam trao đổi với Tạp chí Việt Nam hương sắc về các cuộc thi chim đấu hót, chủ yếu là chim chào mào và chim họa mi.

Xung quanh vấn đề này, trao đổi với Tạp chí Việt Nam hương sắc, ông Nguyễn Mạnh Quỳnh - Phó Chủ tịch, kiêm Tổng Thư ký Hội Sinh vật cảnh Việt Nam cho biết: "Thời gian gần đây, tại một số địa phương ở miền Bắc, miền Trung đang xuất hiện các cuộc thi chim đấu hót (chủ yếu là chim Chào mào, Họa mi) với quy mô ngày càng lớn, quảng cáo, truyền thông rầm rộ, công bố giá trị giải thưởng lên đến hàng tỷ đồng; việc thu phí tham gia cao và thiếu minh bạch; có những dấu hiệu không bình thường trong tổ chức, trao giải… Đánh giá về hiện tượng này, tôi cho rằng cần nhìn nhận một cách khách quan, toàn diện ở các góc độ thực tế và pháp lý đối với một hoạt động mang tính xã hội- nghề nghiệp và văn hóa."

Thứ nhất, hoạt động trưng bày, hội thi sinh vật cảnh nói chung, thi chim cảnh, chim đấu hót nói riêng là các hình thức sinh hoạt chuyên đề, là sân chơi, diễn đàn của các tổ chức hội, hội viên, những người yêu thích sinh vật cảnh, chim cảnh. Mục đích tổ chức hoạt động này là để giao lưu, chia sẻ kinh nghiệm, kỹ thuật nuôi dưỡng, chăm sóc sinh vật cảnh, chim cảnh, bảo tồn, phát huy các giá trị bản sắc văn hóa truyền thống, qua đó phát triển tổ chức hội và phong trào sinh vật cảnh.

Một số tổ chức hội, câu lạc bộ chim cảnh và chim Chào mào đã và đang tổ chức các cuộc thi một cách chính danh, tuân thủ đúng các quy định về tổ chức, hoạt động, có báo cáo và được các cấp chính quyền, cơ quan quản lý cho phép, gắn với các sự kiện văn hóa, xã hội của địa phương. Đáng chú ý là các quy định, quy chế cuộc thi, định mức, nguồn kinh phí huy huy động cho việc tổ chức cuộc thi, trao giải ... đều được công khai minh bạch. Nhiều cuộc thi còn lồng ghép các hoạt động từ thiện, dành một phần kinh phí hỗ trợ đối tượng yếu thế, hộ nghèo, gia đinh chính sách xã hội, qua đó lan tỏa giá trị nhân văn trong cộng đồng.

Thứ hai, trong số các cuộc thi chim đấu hót, cần nhận biết, phân biệt được đâu là những cuộ thi, hình thức tổ chức thi chim đấu hót có những biểu hiện lệch lạc, biến tướng, sai mục đích, đang tạo nên những phản ứng trong dư luận xã hội.

Trước hết, đó là những cuộc thi không chính danh, không do một tổ chức hội SVC nào đứng ra lập kế hoạch, tổ chức sự kiện; mà do các tổ chức, doanh nghiệp, cá nhân, nhóm hội tự đứng ra tổ chức (tự đặt ra tên nhóm, câu lạc bộ, :trường chim”…), không xin phép các cấp chính quyền, cơ quan quản lý nhà nước về tổ chức hội thi chim đấu hót.

Về dấu hiệu nhận biết, thông thường các nhóm tổ chức sự kiện này là: mạo danh, hoặc mượn danh các tổ chức hội, cấp chính quyền để tạo niềm tin, khiến người tham gia nhầm tưởng là các cuộc thi được cấp phép, chính danh. Đơn vị tổ chức cuộc thi sẽ thực hiện các hình thức truyền thông sự kiện hoành tráng, phô trương để thu hút nhiều người tham gia; công bố các giải thưởng có giá trị rất lớn (xe máy, ô tô có giá trị lớn), tổ chức thu phí nhưng không công khai mức thu phí đầu lồng chim tham dự (mức thu rất cao, từ vài triệu đến hàng chục triệu đồng/ lồng) và các chi phí tổ chức sự kiện… Những dấu hiệu này chắc chắn nhằm mục đích không thuần túy là cuộc thi vui, rất dễ biến tướng thành trục lợi, nảy sinh hoạt động cá độ, cờ bạc, vi phạm pháp luật. Việc mượn danh các tổ chức, cơ quan chủ trì, đồng tổ chức còn làm ảnh hưởng, mất uy tín của các đơn vị này; ảnh hưởng đến những giá trị văn hóa cao đẹp của thú chơi sinh vật cảnh.

Trước tình trạng trên, lãnh đạo Hội Sinh vật cảnh Việt Nam đã thường xuyên quan tâm chỉ đạo kịp thời. Đã ban hành các văn bản hướng dẫn các cấp hội sinh vật cảnh tăng cường quản lý, kiểm soát các hoạt động triển lãm, hội thi; trấn chỉnh các cuộc thi chim đấu hót có biểu hiện không minh bạch, biến tướng.

Đối với các tổ chức hội thành viên, đơn vị trực thuộc có nguyện vọng tổ chức các cuộc thi chim đấu hót, Hội đều yêu cầu phải xây dựng kế hoạch chi tiết, lãnh đạo hội xem xét, chấp thuận chủ trương và hướng dẫn hoàn tất các thủ tục báo cáo, xin phép cơ quan, cấp chính quyền trước khi triển khai thực hiện. Những cuộc thi này thể lệ phải rõ ràng, thu chi minh bạch, mức phí tham gia từ 500.000 - 700.000 đồng/lồng, giá trị giải thưởng không quá 60 -70 triệu đồng; mỗi sự kiện đều dành một phần kinh phí để thực hiện hoạt động từ thiện, hỗ trợ cộng đồng.

Đối với các cuộc thi có những biểu hiện không bình thường, quan điểm chỉ đạo của Hội là tổ chức hội, hội viên tại địa phương phải kịp thời phát hiện, thông báo, phối hợp với cấp ủy, chính quyền địa phương để kiểm tra, hướng dẫn thực hiện đầy đủ quy trình, điều kiện tổ chức sự kiện. Nếu vi phạm, không đủ điều kiện thì có kiến nghị với cấp chính quyền, cơ quan quản lý tạm dừng, hoặc đình chỉ, không cấp phép sự kiện.

Về căn cứ pháp lý để chỉ đạo, hướng dẫn, kiểm tra, trấn chỉnh các cuộc thi không chính danh, không được cấp phép đều đã được quy định trong hệ thống các văn bản pháp luật hiện hành, từ Bộ luật Dân sự đến các quy định của Chính phủ, các bộ, ngành Trung ương về triển lãm, hội thi, tổ chức các sự kiện văn hóa, thể thao.

Tổ chức, cá nhân đứng ra tổ chức các cuộc thi phải chịu trách nhiệm trước pháp luật về toàn bộ các vấn đề, nội dung liên quan đến cuộc thi. Hành vi lợi dụng các cuộc thi và thú chơi sinh vật cảnh để trục lợi, vi phạm các quy định về đạo đức, văn hóa hoặc có dấu hiệu tổ chức, tiếp tay cho hoạt động cá cược, cờ bạc đều phải chịu trách nhiệm, bị xử lý theo quy định về dân sự, hình sự.

Hội thi chim Chào Mào đấu hót miền Bắc được tổ chức thường niên hàng năm. Đây là một sân chơi hấp dẫn không chỉ dành cho những người đam mê chim chào mào mà còn là dịp để tôn vinh vẻ đẹp của những chú chim, khả năng huấn luyện tài ba và sự sáng tạo trong nghệ thuật nuôi chim của các nghệ nhân.

Nêu những vấn đề trên không phải để hạn chế, cấm đoán việc tổ chức các cuộc thi chim đấu hót, mà để hướng dẫn, tăng thêm sự hiểu biết về trình tự tổ chức các cuộc thi và yêu cầu, ý thức tuân thủ pháp luật, gìn giữ và phát huy các giá trị văn hóa truyền thống, thực hiện mục tiêu phát triển phong trào sinh vật cảnh toàn diện, hiệu quả và lành mạnh.

Hội SVCVN cũng lưu ý, khuyến cáo tới các tổ chức hội, hội viên và người chơi chim cảnh cần tỉnh táo, xem xét, tìm hiểu kỹ về đơn vị tổ chức và các vấn đề liên quan đến sự kiện, cuộc thi. Không nên tham gia theo “hiệu ứng đám đông”, vì mục tiêu danh tiếng, đoạt các giải thưởng lớn mà bỏ qua các rủi ro, hệ lụy; không tham gia hoặc tiếp tay cho hoạt động trục lợi, cá độ. Khi phát hiện dấu hiệu vi phạm, cần kịp thời báo cáo cho tổ chức hội và cơ quan chức năng.

Hội Sinh vật cảnh Việt Nam luôn quan tâm, đồng hành cùng các cấp hội và cấp ủy, chính quyền địa phương để tăng cường phối hợp quản lý, hướng dẫn, kịp thời phát hiện, xử lý các phát sinh, bảo đảm các hoạt động sinh vật cảnh nói chung và các cuộc thi chim đấu hót nói riêng thực hiện đúng quy định, góp phần xây dựng văn hóa cộng đồng và văn hóa trong hoạt động sinh vật cảnh lành mạnh.

Bà Đỗ Thị Khánh Hương, Giám đốc Trung tâm Văn hóa thành phố Hải Phòng phát biểu khai mạc Hội thi Chào Mào đấu hót liên tỉnh lần thứ 7 năm 2024. - (Ảnh: Hồng Nhung)

Trao đổi với Tạp chí Việt Nam hương sắc, Luật sư Lê Đức Minh - Văn phòng luật sư Đức Tùng và Cộng sự cho biết:

“Tội đánh bạc được quy định tại Điều 321 Bộ luật Hình sự là hành vi đánh bạc dưới bất kỳ hình thức nào với mục đích được thua bằng tiền hoặc hiện vật trị giá từ 5.000.000 đồng trở lên; hoặc dưới 5.000.000 đồng nhưng người thực hiện đã bị xử phạt vi phạm hành chính về hành vi này hoặc hành vi quy định tại Điều 322, hoặc đã bị kết án về tội này hoặc tội quy định tại Điều 322 của Bộ luật Hình sự, chưa được xóa án tích mà còn vi phạm. Quy định này cũng áp dụng đối với trường hợp hoạt động đã được cơ quan nhà nước có thẩm quyền cho phép nhưng việc thực hiện không đúng nội dung, điều kiện ghi trong giấy phép.

Tội tổ chức đánh bạc hoặc gá bạc được quy định tại Điều 322 Bộ luật Hình sự, là hành vi rủ rê, lôi kéo người khác tham gia đánh bạc; tổ chức cho người khác đánh bạc; hoặc cho thuê, cho mượn địa điểm, phương tiện thuộc quyền sở hữu hoặc quản lý của mình (như nhà ở, phòng làm việc, cơ sở kinh doanh, tàu, thuyền, xe ô tô…) để làm nơi đánh bạc trái phép. Đây là hành vi do người có năng lực trách nhiệm hình sự thực hiện một cách cố ý, xâm phạm đến trật tự công cộng.

Bên cạnh đó, Điều 28 Nghị định 144/2021/NĐ-CP ngày 31/12/2021 quy định cụ thể các hành vi đánh bạc trái phép. Đồng thời, pháp luật Việt Nam cũng đã cho phép một số hình thức cá cược hợp pháp, như cá cược bóng đá và một số loại hình khác theo Nghị định 06/2017/NĐ-CP (được sửa đổi, bổ sung bởi Nghị định 151/2018/NĐ-CP).

Mặc dù Điều 28 Nghị định 144/2021/NĐ-CP đã liệt kê các hành vi cụ thể, trên thực tế vẫn có nhiều hình thức phát sinh với mục đích được thua bằng tiền hoặc hiện vật có thể bị xử lý hành chính hoặc truy cứu trách nhiệm hình sự về tội đánh bạc hoặc tổ chức đánh bạc. Ngay cả đối với các hình thức đã được cấp phép, nếu thực hiện không đúng quy định pháp luật hoặc sai nội dung giấy phép, vẫn bị xử lý tùy theo tính chất, mức độ vi phạm.

Gần đây, nhiều cuộc thi chim chào mào được tổ chức theo cơ chế “đóng góp của người chơi để tạo quỹ giải thưởng”, thậm chí giá trị giải thưởng lên tới hàng trăm triệu đồng hoặc hơn. Dưới góc độ pháp lý, vấn đề này được nhìn nhận:

Theo Nghị quyết số 01/2010/NQ-HĐTP ngày 22/10/2010 của Hội đồng Thẩm phán Tòa án nhân dân tối cao, pháp luật đã hướng dẫn cụ thể các trường hợp “được cơ quan nhà nước có thẩm quyền cho phép nhưng thực hiện không đúng quy định trong giấy phép”. Ví dụ, hoạt động đua ngựa có thể được phép tổ chức, nhưng hành vi cá cược (cá độ) chỉ hợp pháp đối với một số chủ thể và trong những điều kiện nhất định theo Nghị định 06/2017/NĐ-CP (được sửa đổi, bổ sung bởi Nghị định 151/2018/NĐ-CP). Ngoài các trường hợp này, việc cá cược vẫn bị xem là hành vi đánh bạc.

Đối với các cuộc thi chim nói chung, nếu được cơ quan nhà nước có thẩm quyền cấp phép tổ chức và cho phép việc “đóng góp của người chơi để tạo quỹ giải thưởng” thì không bị coi là hành vi đánh bạc. Tuy nhiên, nếu phát sinh hành vi cá cược giữa Ban tổ chức với người tham gia hoặc giữa các cá nhân với nhau, nhằm mục đích được thua bằng tiền hoặc hiện vật trị giá từ 5.000.000 đồng trở lên, thì có thể bị xem xét xử lý về tội đánh bạc hoặc tội tổ chức đánh bạc.

Ranh giới giữa một cuộc thi hợp pháp và một hoạt động có dấu hiệu vi phạm nằm ở nội dung giấy phép được cấp. Mọi hành vi thực hiện ngoài phạm vi giấy phép, nếu gắn với mục đích được thua bằng tiền hoặc hiện vật và đáp ứng các dấu hiệu cấu thành theo Điều 321 và Điều 322 Bộ luật Hình sự, đều có thể bị xử lý hình sự.

Thi chim cảnh, đặc biệt là các cuộc thi tiếng hót, vốn được tổ chức nhằm nhiều mục đích tích cực như giao lưu, chia sẻ kinh nghiệm; đánh giá và tôn vinh giá trị của chim; duy trì nét văn hóa truyền thống; và thúc đẩy phong trào nuôi chim cảnh. Tuy nhiên, bên cạnh đó cũng tiềm ẩn những hệ lụy như săn bắt, nuôi nhốt trái phép từ tự nhiên; mua bán trái phép; vi phạm quy định về bảo tồn động vật hoang dã; hoặc phát sinh các hành vi cá cược trái phép.

Để các hoạt động thi chim chào mào giữ được giá trị văn hóa mà không vi phạm pháp luật, cần lưu ý: đối với đơn vị tổ chức, phải đáp ứng đầy đủ quy định pháp luật và được cấp phép tổ chức cuộc thi; đối với việc nuôi chim chào mào – là loài động vật rừng thông thường – tổ chức, cá nhân phải tuân thủ quy định tại Điều 24 Thông tư số 85/2025/TT-BNNMT và bảo đảm hồ sơ theo quy định tại Thông tư số 26/2025/TT-BNNMT; đồng thời, người tham gia cần tự điều chỉnh hành vi, không thực hiện bất kỳ hình thức nào nhằm mục đích được thua bằng tiền hoặc hiện vật.”

Trong bối cảnh phong trào sinh vật cảnh ngày càng phát triển mạnh mẽ, các hội thi chim cảnh tiếp tục là điểm hẹn văn hóa của cộng đồng người yêu chim. Tuy nhiên, để những sân chơi này thực sự giữ được bản chất tốt đẹp, việc tuân thủ pháp luật, nâng cao nhận thức và tăng cường quản lý là yêu cầu không thể thiếu. Chỉ khi đó, thú chơi chim cảnh mới có thể phát triển bền vững, hài hòa giữa giá trị văn hóa truyền thống và yêu cầu của đời sống hiện đại.