Trong bộ phim tài liệu Nothing Lasts Forever (2022), chuyên gia trang sức và tác giả người Mỹ Aja Raden từng nhận xét rằng lịch sử kinh doanh kim cương là "một lời dối trá chồng lên một lời dối trá". Nhận định gây tranh cãi này không chỉ hướng đến cách ngành công nghiệp kim cương được xây dựng, mà còn đặt ra câu hỏi lớn: liệu giá trị của kim cương thực sự đến từ sự khan hiếm, hay chủ yếu được tạo dựng bởi marketing?
 |
| Poster củabộ phim tài liệu Nothing Lasts Forever (2022) trên Netflix |
Bộ phim tập trung vào sự trỗi dậy của kim cương nhân tạo và những thách thức mà loại đá quý này đang đặt ra cho thị trường kim cương tự nhiên. Lần hiếm hoi, De Beers - doanh nghiệp từng thống trị ngành kim cương toàn cầu - xuất hiện để bảo vệ quan điểm của mình trước những chỉ trích.
Ít người biết rằng trước cuối thế kỷ XIX, kim cương chưa từng là biểu tượng phổ biến của tình yêu hay hôn nhân. Bước ngoặt chỉ thực sự đến khi De Beers triển khai chiến dịch quảng cáo với khẩu hiệu nổi tiếng "A Diamond Is Forever" (Kim cương là vĩnh cửu).
Thông điệp này dần gắn chiếc nhẫn kim cương với lời cầu hôn, hôn nhân và sự gắn bó trọn đời, tạo nên một chuẩn mực văn hóa được hàng triệu người chấp nhận.
Theo nhiều nhà nghiên cứu về marketing, thành công lớn nhất của ngành kim cương không nằm ở việc bán đá quý, mà ở việc bán ý nghĩa, cảm xúc và địa vị xã hội.
Thực tế, kim cương không hiếm như nhiều người vẫn nghĩ. Nguồn cung tự nhiên khá lớn, trong nhiều giai đoạn còn được các tập đoàn khai thác kiểm soát chặt chẽ nhằm tránh dư cung và duy trì giá bán ở mức cao.
 |
| Viên kim cương nặng hơn 100 carat. Ảnh: Mining |
Sự phát triển của công nghệ tổng hợp đã tạo ra một bước ngoặt mới.
Ngày nay, kim cương có thể được nuôi cấy trong phòng thí nghiệm chỉ sau vài tuần. Về cấu trúc tinh thể, thành phần hóa học, độ cứng và tính chất vật lý, kim cương nhân tạo gần như giống hoàn toàn kim cương tự nhiên. Bằng mắt thường, người tiêu dùng gần như không thể phân biệt hai loại.
Điều này khiến khái niệm "hiếm có" vốn là nền tảng định giá kim cương tự nhiên bị đặt dấu hỏi.
Không ít doanh nghiệp đã phát triển các thiết bị kiểm định và hệ thống chứng nhận nhằm xác định nguồn gốc của từng viên kim cương. Song, theo bộ phim, cuộc cạnh tranh này cũng mở ra thêm một thị trường mới xoay quanh việc xác thực và chứng nhận giá trị.
Đáng chú ý, nhiều doanh nghiệp từng phản đối kim cương nhân tạo, trong đó có cả De Beers, sau đó cũng tham gia sản xuất và kinh doanh loại sản phẩm này.
Lịch sử ngành kim cương cũng gắn với nhiều vấn đề gây tranh luận.
Trong nhiều thập kỷ, thế giới từng chứng kiến những "kim cương máu" tại một số quốc gia châu Phi, nơi nguồn tài nguyên này bị khai thác để tài trợ cho các cuộc xung đột vũ trang.
Bên cạnh đó là những vụ gian lận tài chính lớn trong ngành kinh doanh đá quý, khiến niềm tin của người tiêu dùng nhiều lần bị ảnh hưởng.
Các nhà phê bình cho rằng người mua cá nhân thường phải trả mức giá rất cao cho một sản phẩm mà giá trị bán lại trên thị trường thứ cấp thấp hơn đáng kể. Trong khi đó, những người bảo vệ ngành kim cương cho rằng giá trị của món trang sức không chỉ nằm ở vật chất, mà còn ở yếu tố cảm xúc, tính biểu tượng và thiết kế thủ công.
 |
| Viên kim cương trên nền than đen. Ảnh: Byjeng/Shutterstock. |
Điều thú vị là kim cương lại đang cho thấy tiềm năng rất lớn trong lĩnh vực công nghệ.
Nhờ độ cứng vượt trội, khả năng chịu nhiệt cao và tản nhiệt hiệu quả hơn silicon, kim cương tổng hợp được nhiều nhóm nghiên cứu đánh giá là vật liệu triển vọng cho thế hệ linh kiện điện tử và bán dẫn tương lai.
Trong khi thị trường trang sức kim cương chỉ đạt khoảng vài chục tỷ USD mỗi năm, ngành công nghiệp bán dẫn có quy mô lớn gấp nhiều lần và vẫn tiếp tục tăng trưởng mạnh.
Nếu các nghiên cứu hiện nay thành công, kim cương trong tương lai có thể được biết đến nhiều hơn với vai trò là vật liệu cho chip điện tử, thiết bị công suất cao hay công nghệ lượng tử, thay vì chỉ là biểu tượng của tình yêu và hôn nhân.
Gọi kim cương là "cú lừa lớn nhất lịch sử ngành xa xỉ" là một quan điểm gây tranh cãi hơn là một kết luận.
Nếu xét ở góc độ giá trị sử dụng thuần túy, nhiều chuyên gia cho rằng giá bán của kim cương trang sức đã được nâng lên đáng kể nhờ marketing, khả năng kiểm soát nguồn cung và sức mạnh của các biểu tượng văn hóa.
Tuy nhiên, cũng giống như nghệ thuật, đồng hồ cơ hay túi xách cao cấp, giá trị của kim cương không chỉ được quyết định bởi chi phí sản xuất mà còn bởi cảm xúc, tính biểu tượng, sự khan hiếm được công nhận và mức độ sẵn sàng chi trả của người mua.
Có lẽ vì vậy, điều đang thay đổi không phải bản thân kim cương, mà là cách con người nhìn nhận giá trị của nó trong một thời đại mà kim cương có thể được tạo ra trong phòng thí nghiệm chỉ sau vài tuần.
