Trung Quốc biến loài hoa nhỏ bé thành ngành công nghiệp 2,8 tỷ USD

Từ một loài hoa chỉ nở trong vài giờ, Hoành Châu, Quảng Tây, đã xây dựng cả một hệ sinh thái kinh tế xoay quanh hoa nhài. Năm 2025, ngành công nghiệp này mang về hơn 19 tỷ nhân dân tệ, tương đương khoảng 2,8 tỷ USD.

“Thủ phủ hoa nhài” của thế giới

Đầu giờ chiều, khi nắng miền Nam Trung Quốc vẫn gay gắt, hàng nghìn nông dân ở thành phố Hoành Châu, Quảng Tây, bắt đầu ra đồng thu hoạch hoa nhài.

Nông dân thu hoạch hoa nhài tại một cánh đồng ở Quảng Tây, Trung Quốc. Ảnh: China Daily.

Đây không phải thời điểm người nông dân tránh nắng. Ngược lại, đó là “giờ vàng” của mùa thu hoạch. Nhiệt độ cao giúp hương thơm trong những bông hoa lan tỏa mạnh hơn, quyết định chất lượng nguyên liệu cho những mẻ trà nhài sau đó.

Không xa các cánh đồng là chợ giao dịch hoa nhài Thạch Tỉnh, được xem như một trong những trung tâm của ngành hoa nhài Trung Quốc. Người bán và người mua ngồi thành từng dãy, trước mặt là những chiếc cân điện tử. Giá hoa liên tục được cập nhật, các giao dịch diễn ra nhanh chóng, khiến khu chợ được ví như một “sàn giao dịch” thu nhỏ của ngành hoa nhài.

Theo China Daily, trong mùa thu hoạch, nhiều hộ dân ban ngày ra đồng hái hoa, đến tối lại làm việc tại các nhà máy chế biến trà hoặc những doanh nghiệp liên quan. Nhịp sản xuất gần như không ngừng nghỉ trong suốt mùa vụ.

Từ những khu chợ này, một phần đáng kể nguồn nguyên liệu phục vụ ngành trà nhài được phân phối đến nhiều nơi trên thế giới.

Theo chính quyền Hoành Châu, địa phương hiện cung cấp hơn 80% sản lượng hoa nhài và trà nhài của Trung Quốc, đồng thời chiếm hơn 60% nguồn cung trà nhài toàn cầu. Vùng trồng tập trung rộng khoảng 12.000 ha, được xem là khu vực sản xuất hoa nhài lớn nhất thế giới.

Năm 2025, Hoành Châu thu hoạch hơn 150.000 tấn hoa nhài tươi. Tổng giá trị ngành vượt 19 tỷ nhân dân tệ và tạo việc làm, thu nhập cho hơn 340.000 người.

Những con số này cho thấy quy mô đáng kể của ngành hoa nhài. Tuy nhiên, sản lượng trên cánh đồng mới chỉ là phần đầu của câu chuyện.

Giá trị lớn nhất của bông hoa bắt đầu được tạo ra sau khi nó được hái xuống.

Một bông hoa, nhiều lần tạo ra giá trị

Nếu chỉ bán hoa tươi, hoa nhài khó có thể trở thành ngành kinh tế mũi nhọn. Loài hoa này có vòng đời rất ngắn: nụ được hái vào buổi chiều, nở vào ban đêm và cần nhanh chóng được đưa vào chế biến để giữ lại hương thơm.

Khu vực trồng nhài ở Quảng Tây. Ảnh: China Daily

Chính đặc điểm ấy buộc ngành hoa nhài Hoành Châu phải xây dựng một chuỗi giá trị đặc biệt. Thay vì chỉ tập trung vào diện tích và sản lượng, địa phương mở rộng giá trị của hoa qua nhiều công đoạn, từ thu mua, phân loại, chế biến đến phát triển sản phẩm và xây dựng thương hiệu.

Sau khi được thu hoạch, hoa nhài nhanh chóng được chuyển đến các cơ sở chế biến. Tại đây, hoa được phân loại và đưa vào công đoạn ướp hương trà – bước được xem là linh hồn của trà nhài.

Theo phương pháp truyền thống, trà xanh được ướp cùng hoa nhài đã nở để hấp thụ hương thơm tự nhiên. Sau đó, hoa được tách ra và quy trình tiếp tục được lặp lại.

Những dòng trà cao cấp có thể trải qua 5-9 lần ướp hương. Quy trình kéo dài làm tăng chi phí sản xuất nhưng đồng thời tạo ra giá trị cao hơn nhiều so với việc bán hoa tươi.

Tuy nhiên, trà chỉ là một phần trong hệ sinh thái đang được xây dựng quanh loài hoa này.

Từ hoa nhài đến hệ sinh thái “1+9”

Theo *China Daily*, Hoành Châu đang phát triển mô hình “1+9”, trong đó hoa nhài được kết nối với 9 lĩnh vực gồm trà, cây cảnh, thực phẩm, du lịch, hàng tiêu dùng, dịch vụ ăn uống, y dược, thể thao và các sản phẩm văn hóa.

Thay vì chỉ xem hoa nhài là một loại nông sản, địa phương đang biến nó thành trung tâm của một hệ sinh thái kinh tế.

Hiện Hoành Châu có hơn 170 doanh nghiệp hoạt động trong lĩnh vực chế biến trà và hoa nhài. Các doanh nghiệp này hình thành chuỗi sản xuất tương đối hoàn chỉnh, từ vùng nguyên liệu đến sản phẩm cuối cùng.

Những bông hoa nhài nhỏ bé góp phần tạo nên ngành công nghiệp trị giá hàng tỷ USD tại Trung Quốc. Ảnh: China Daily.

Bên cạnh trà nhài truyền thống, hoa còn được sử dụng để sản xuất tinh dầu, hương liệu, mỹ phẩm, thực phẩm, quà tặng và nhiều sản phẩm tiêu dùng khác.

Nhờ đó, một bông hoa không chỉ được bán một lần sau khi thu hoạch. Giá trị của nó được kéo dài qua nhiều công đoạn chế biến và nhiều lĩnh vực khác nhau.

Đây chính là điểm khác biệt quan trọng trong mô hình kinh tế hoa nhài của Hoành Châu: giá trị không nằm ở nguyên liệu thô mà nằm trong chuỗi sản phẩm được tạo ra từ nguyên liệu ấy.

Công nghệ giúp nâng cấp ngành hoa truyền thống

Sau khi xây dựng được chuỗi chế biến, ngành hoa nhài Hoành Châu tiếp tục bước vào giai đoạn hiện đại hóa với sự hỗ trợ của công nghệ.

Theo China Daily, nhiều vùng trồng đã sử dụng hệ thống dự báo thời tiết thông minh, kết hợp dữ liệu khí tượng và trí tuệ nhân tạo để dự đoán lượng mưa, nhiệt độ, độ ẩm và thời điểm hoa nở.

Những thông tin này được truyền đến người trồng, giúp họ chủ động hơn trong việc lựa chọn thời điểm thu hoạch, hạn chế rủi ro thời tiết và nâng cao chất lượng nguyên liệu.

Trong các nhà máy, dây chuyền tự động, robot vận chuyển và hệ thống truy xuất nguồn gốc bằng mã QR cũng ngày càng được áp dụng rộng rãi.

Công nghệ giúp ngành hoa nhài giải quyết một trong những bài toán khó nhất của nông nghiệp: "làm thế nào để biến một sản phẩm có vòng đời ngắn thành một chuỗi sản xuất ổn định, quy mô lớn và có khả năng truy xuất nguồn gốc".

Làn sóng đồ uống mới mở rộng đầu ra

Một động lực tăng trưởng khác đến từ sự bùng nổ của thị trường đồ uống.

Nếu trước đây trà nhài chủ yếu gắn với văn hóa trà truyền thống, ngày nay hương hoa nhài xuất hiện ngày càng nhiều trong trà sữa, trà trái cây, cà phê và các loại đồ uống pha sẵn.

Nhu cầu từ các chuỗi đồ uống lớn như Chagee, Heytea hay Mixue đã mở rộng đáng kể thị trường cho vùng nguyên liệu. Đồng thời, nhu cầu mới cũng thúc đẩy các doanh nghiệp đầu tư vào chế biến sâu và phát triển sản phẩm.

Cùng với công nghiệp chế biến, Hoành Châu còn khai thác giá trị văn hóa của hoa nhài thông qua các lễ hội, tuyến du lịch trải nghiệm, trung tâm giao dịch và các hoạt động quảng bá thương hiệu.

Từ một loài hoa địa phương, hoa nhài dần trở thành biểu tượng kinh tế và văn hóa của thành phố.

Bài học từ một bông hoa nhỏ

Hoa nhài chỉ nở trong thời gian ngắn. Một bông hoa tươi có thể không mang lại giá trị kinh tế quá lớn nếu chỉ được bán như một sản phẩm nông nghiệp thông thường.

Hoa nhài làm nên cơn sốt ẩm thực ở Trung Quốc. Ảnh: China Daily

Nhưng khi được đặt trong một chuỗi giá trị hoàn chỉnh – từ vùng nguyên liệu, chợ giao dịch, chế biến, xây dựng thương hiệu đến công nghệ, du lịch và các ngành công nghiệp tiêu dùng – giá trị của nó có thể tăng lên nhiều lần.

Câu chuyện của Hoành Châu cho thấy một sản phẩm nông nghiệp không nhất thiết phải có quy mô lớn ngay từ đầu để trở thành ngành kinh tế lớn. Điều quan trọng là khả năng "kéo dài vòng đời sản phẩm, mở rộng công dụng và tạo ra nhiều tầng giá trị từ cùng một nguyên liệu".

Từ một bông hoa chỉ nở trong vài giờ, Trung Quốc đã xây dựng nên ngành công nghiệp có giá trị hàng tỷ USD.

Và ở Hoành Châu, mỗi bông hoa nhài không chỉ được bán một lần. Nó được bán qua nhiều công đoạn, nhiều sản phẩm và nhiều ngành nghề khác nhau – cho đến khi giá trị cuối cùng vượt xa giá trị ban đầu của một bông hoa nhỏ bé.