Trong những mùa Tết gần đây, thị trường hoa cảnh Việt Nam đang chứng kiến sự chuyển động rõ nét theo hướng đa dạng hóa, tinh tế hóa và chú trọng hơn đến giá trị sinh học - thẩm mỹ của từng sản phẩm. Bên cạnh những loài hoa truyền thống đã in sâu trong ký ức Tết Việt, sự xuất hiện của những giống cây cảnh mới, có nguồn gốc từ các vùng sinh thái khác nhau, đang mở ra những lựa chọn phong phú cho người chơi hoa và không gian đón xuân hiện đại. Trong dòng chảy đó, hoa Đào đông đỏ nổi lên như một hiện tượng đáng chú ý, vừa mới lạ, vừa hàm chứa nhiều lớp giá trị về khoa học cây trồng, văn hóa và kinh tế hoa cảnh.
 |
| Đào đông đỏ vốn được biết đến với vẻ đẹp đặc trưng của những chùm quả đỏ bền màu, tồn tại lâu trên cành sau khi rụng lá. - (Ảnh: Khổng Chi) |
Xuất phát từ các vùng ôn đới Bắc bán cầu, nơi có mùa đông lạnh rõ rệt, Đào đông đỏ vốn được biết đến với vẻ đẹp đặc trưng của những chùm quả đỏ bền màu, tồn tại lâu trên cành sau khi rụng lá. Khi được du nhập vào Việt Nam, loài cây này không chỉ mang theo sắc đỏ ấm áp của mùa xuân mà còn đặt ra nhiều câu hỏi khoa học và thực tiễn: làm thế nào một loài cây ưa lạnh có thể thích nghi với điều kiện khí hậu nhiệt đới gió mùa, đâu là những vùng sinh thái phù hợp, và vì sao Đào đông đỏ lại nhanh chóng chiếm được cảm tình của người chơi hoa Tết?
Nhằm làm rõ những vấn đề đó, Tạp chí Việt Nam hương sắc đã có cuộc trao đổi chuyên sâu với PGS.TS. Đặng Văn Đông - Phó Viện trưởng Viện Nghiên cứu Rau quả, Uỷ viên Ban Thường vụ, Trưởng ban Hoa và Cây cảnh Hội Sinh vật cảnh Việt Nam. Với nhiều năm nghiên cứu trong lĩnh vực cây ăn quả, cây hoa cảnh và trực tiếp theo dõi quá trình du nhập, thuần hóa các giống cây mới, PGS.TS. Đặng Văn Đông mang đến góc nhìn khoa học chặt chẽ nhưng gần gũi, giúp độc giả hiểu rõ hơn bản chất sinh học, yêu cầu sinh thái cũng như tiềm năng phát triển của Đào đông đỏ trong điều kiện Việt Nam.
Cuộc trao đổi không chỉ dừng lại ở câu chuyện nguồn gốc và đặc điểm sinh trưởng của một loài cây ôn đới, mà còn mở rộng sang xu hướng hình thành một phân khúc hoa Tết mới – nơi giá trị thẩm mỹ gắn liền với kỹ thuật canh tác, sự am hiểu sinh lý cây và tinh thần thưởng hoa tinh tế. Thông qua những phân tích và khuyến nghị cụ thể, bài viết kỳ vọng sẽ góp thêm cơ sở khoa học và thực tiễn để Đào đông đỏ không chỉ là “hiện tượng” nhất thời, mà từng bước trở thành một lựa chọn bền vững trong không gian Tết Việt, đồng thời tạo thêm hướng đi cho các nhà vườn trong quá trình đa dạng hóa sản phẩm hoa cảnh phục vụ thị trường. Dưới đây là nội dung trao đổi của PGS.TS. Đặng Văn Đông:
PV: Thưa PGS.TS. Đặng Văn Đông, hoa Đào đông đỏ có nguồn gốc từ đâu và quá trình du nhập, thích nghi của loài cây này tại Việt Nam diễn ra như thế nào, đặc biệt trong bối cảnh hoa được ưa chuộng vào dịp Tết Nguyên đán những năm gần đây?
 |
| Hoa Đào đông đỏ (thường được gọi trong thương mại là đào đông, đông đào) có nguồn gốc từ khu vực ôn đới Bắc bán cầu, chủ yếu ở Đông Á và Bắc Mỹ. - (Ảnh sửu tầm) |
PGS.TS. Đặng Văn Đông: Hoa Đào đông đỏ (thường được gọi trong thương mại là đào đông, đông đào) có nguồn gốc từ khu vực ôn đới Bắc bán cầu, chủ yếu ở Đông Á và Bắc Mỹ. Trong tự nhiên, cây sinh trưởng tốt ở vùng có mùa đông lạnh rõ rệt; đặc trưng nổi bật là quả đỏ tươi bền màu, tồn tại lâu trên cành sau khi rụng lá, tạo giá trị thẩm mỹ cao trong mùa đông - đầu xuân.
Tại Việt Nam, Đào đông đỏ được du nhập muộn, ban đầu qua kênh giống cảnh nhập khẩu và trao đổi vật liệu trồng. Quá trình thích nghi diễn ra thuận lợi ở các vùng khí hậu mát – lạnh như Sa Pa, một số khu vực cao của Lào Cai, Lâm Đồng, nơi có biên độ nhiệt ngày - đêm và thời gian lạnh đủ dài để cây phân hóa mầm, đậu quả và lên màu đỏ ổn định. Qua thực tiễn sản xuất vài năm gần đây, các nhà vườn đã từng bước hoàn thiện quy trình thuần hóa, lựa chọn giống và điều chỉnh thời vụ, giúp cây phù hợp hơn với điều kiện sinh thái trong nước.
Việc Đào đông đỏ được ưa chuộng mạnh vào dịp Tết Nguyên đán xuất phát từ ba yếu tố: (i) màu đỏ đậm mang ý nghĩa may mắn – cát tường theo quan niệm Á Đông; (ii) độ bền trang trí cao, ít rụng, giữ dáng lâu; và (iii) xu hướng đa dạng hóa hoa Tết, tìm kiếm sản phẩm mới lạ, tinh tế. Nhờ đó, Đào đông đỏ đang dần hình thành một phân khúc hoa cảnh Tết mới, có tiềm năng phát triển nếu tiếp tục được nghiên cứu, chuẩn hóa giống và kỹ thuật canh tác phù hợp với từng vùng sinh thái.
PV: Từ góc độ khoa học cây trồng, PGS.TS đánh giá như thế nào về đặc điểm sinh trưởng, khả năng chịu lạnh và những yếu tố tự nhiên quyết định việc Đào đông có thể ra hoa, kết quả đẹp, đồng đều và giữ màu đỏ bền trong mùa xuân?
PGS.TS. Đặng Văn Đông: Từ góc độ khoa học cây trồng, Đào đông đỏ là loài cây thân gỗ nhỏ, sinh trưởng chậm đến trung bình, có chu kỳ sinh trưởng gắn chặt với điều kiện khí hậu lạnh mùa đông. Đặc điểm sinh học nổi bật của loài này là ra hoa vào cuối xuân – đầu hè, sau đó kết quả và quả phát triển chậm trong suốt mùa sinh trưởng, đến cuối thu – đầu đông quả mới chuyển sang màu đỏ đặc trưng và giữ rất bền trên cành.
Về khả năng chịu lạnh, Đào đông đỏ thuộc nhóm cây ưa lạnh rõ rệt, cần một khoảng nhiệt độ thấp tích lũy (chilling requirement) nhất định để phân hóa mầm hoa và bảo đảm tỷ lệ đậu quả cao. Những vùng có mùa đông mát đến lạnh, nhiệt độ xuống thấp ổn định, biên độ nhiệt ngày–đêm lớn sẽ giúp cây sinh trưởng cân đối, quả đồng đều và lên màu đẹp. Nếu thiếu lạnh, cây có thể sinh trưởng dinh dưỡng mạnh nhưng ra hoa kém, đậu quả thấp hoặc màu quả nhạt.
Để Đào đông đỏ ra quả đẹp, đồng đều và giữ màu đỏ bền trong mùa xuân, có ba nhóm yếu tố tự nhiên mang tính quyết định:
Nhiệt độ mát lạnh giai đoạn cuối thu – đầu đông giúp tích lũy sắc tố anthocyanin, tạo màu đỏ đậm và bền.
Ánh sáng tán xạ, không quá gắt, giúp quả phát triển đều, hạn chế hiện tượng rám hoặc sẫm màu không đồng nhất.
Cây ưa đất ẩm nhưng không chịu úng. Độ ẩm đất ổn định trong suốt thời kỳ nuôi quả giúp quả to, chắc, cuống khỏe và hạn chế rụng sớm.
Biến động ẩm độ lớn có thể làm quả nhỏ, màu không đồng đều.
Đất tơi xốp, giàu hữu cơ, thoát nước tốt, pH hơi chua đến trung tính là điều kiện lý tưởng để bộ rễ hoạt động hiệu quả.
Những vùng sinh thái gần với điều kiện ôn đới tự nhiên sẽ giúp cây giữ quả lâu trên cành, màu đỏ bền suốt thời gian trưng bày Tết.
Có thể khẳng định, Đào đông đỏ là loài cây phản ứng rất rõ với điều kiện tự nhiên, đặc biệt là yếu tố lạnh. Việc hiểu đúng đặc điểm sinh trưởng và sinh thái của cây là cơ sở quan trọng để bố trí vùng trồng phù hợp và áp dụng các biện pháp kỹ thuật nhằm nâng cao giá trị thẩm mỹ của sản phẩm hoa, quả trong dịp Tết Nguyên đán.
 |
| Theo ghi nhận của phóng viên, năm nay thị trường Hà Nội xuất hiện nhiều cây đào đông đỏ hàng nguyên cây cả thân lẫn quả, thay vì các cành khô hoặc cành giả như những năm trước. Theo một số tiểu thương kinh doanh loại hoa này cho biết, dòng cây đào đông này được nhập khẩu từ Hà Lan. |
PV: Để người dân và các nhà vườn trồng Đào đông đỏ phục vụ trang trí Tết đạt hiệu quả cao, PGS.TS có thể chia sẻ những lưu ý quan trọng về kỹ thuật trồng, chăm sóc, dinh dưỡng và điều kiện môi trường nhằm đảm bảo cây khỏe, quả đẹp và bền dáng trong quá trình trưng bày
PGS.TS. Đặng Văn Đông: Để trồng Đào đông đỏ phục vụ trang trí Tết đạt hiệu quả cao, cần tiếp cận đồng bộ từ khâu giống – trồng – chăm sóc – dinh dưỡng – điều kiện môi trường, đặc biệt chú trọng giai đoạn nuôi quả và chuẩn bị trước khi đưa cây vào trưng bày.
Bố trí trồng ở vùng có mùa đông lạnh tương đối rõ, trồng sớm để cây có đủ thời gian sinh trưởng, phân hóa mầm và nuôi quả.
Với cây trồng chậu: giá thể phối trộn đất phù sa/đất mùn + phân hữu cơ hoai + vật liệu thoáng (trấu hun, xơ dừa) để bộ rễ khỏe và ổn định lâu dài.
Hạn chế cắt tỉa mạnh giai đoạn cuối nuôi quả để tránh rụng quả sinh lý.
Giai đoạn nuôi quả: giảm đạm, tăng kali để quả chắc, màu đỏ bền.
Tưới nước vừa đủ, giữ ẩm ổn định; tránh úng và tránh khô hạn đột ngột.
5. Điều kiện môi trường và sâu bệnh: Đào đông đỏ ưa khí hậu mát, ánh sáng vừa phải; cần hạn chế nắng gắt trực tiếp khi cây đã mang quả.
Theo dõi sâu bệnh hại rễ, nấm đất và côn trùng chích hút; ưu tiên biện pháp sinh học để đảm bảo an toàn khi trưng bày trong không gian sinh hoạt.
6. Chuẩn bị trước khi trưng bày Tết: Trước khi xuất vườn 2 - 3 tuần, điều chỉnh nước tưới và ánh sáng để cây ổn định sinh lý, hạn chế sốc môi trường.
Khi đưa vào trưng bày: đặt nơi thoáng mát, tránh gió lùa và ánh nắng trực tiếp; tưới phun nhẹ giữ ẩm, không tưới đẫm.
PV: PGS.TS có lời khuyên gì với độc giả Tạp chí Việt Nam hương sắc trước khi mua loại hoa này chơi trong dịp tết Nguyên đán?
PGS.TS. Đặng Văn Đông: Với độc giả Tạp chí Việt Nam hương sắc, khi lựa chọn Đào đông đỏ để chơi trong dịp Tết Nguyên đán, tôi xin chia sẻ một số lưu ý thực tế và dễ áp dụng như sau:
Thứ nhất, lựa chọn cây hoặc cành có chất lượng sinh học tốt. Nên chọn cây có quả phân bố đều trên cành, màu đỏ tươi tự nhiên, cuống chắc, ít rụng khi rung nhẹ. Tránh chọn cây có quả quá bóng, đỏ sẫm bất thường hoặc lá, cành có dấu hiệu héo – đó có thể là biểu hiện xử lý hóa chất hoặc cây đã suy sinh lý.
Thứ hai, ưu tiên dáng cây cân đối, hài hòa. Đào đông đỏ đẹp ở bố cục tổng thể: cành vươn mềm, quả đan xen tự nhiên, không quá dày ở một phía. Với cây trồng chậu, nên chọn cây có bầu rễ chắc, đất không bị nén chặt hay úng nước.
Thứ ba, quan tâm đến nguồn gốc và thời điểm mua.Nên mua tại nhà vườn, cơ sở uy tín, đặc biệt là những vùng đã trồng và thuần hóa thành công. Không nên mua quá sớm để tránh quả bị khô cuống hoặc rụng trước Tết; thời điểm phù hợp thường là 1–2 tuần trước Tết Nguyên đán.
Thứ tư, lưu ý cách chăm sóc trong quá trình trưng bày.Khi mang về nhà, đặt cây nơi thoáng mát, tránh nắng trực tiếp và gió lùa, không để sát nguồn nhiệt. Tưới nước vừa phải, giữ ẩm nhẹ cho đất hoặc gốc cành; không tưới đẫm. Với cành cắm bình, nên thay nước sạch định kỳ để giữ quả tươi lâu.
Cuối cùng, tiếp cận Đào đông đỏ với tinh thần thưởng hoa tinh tế.
Đào đông đỏ không chỉ là một sản phẩm trang trí mới lạ mà còn mang ý nghĩa no đủ, may mắn và bền bỉ. Chọn và chơi hoa đúng cách sẽ giúp không gian Tết thêm trang nhã, hiện đại, đồng thời góp phần ủng hộ những nhà vườn trong nước đang nỗ lực đa dạng hóa hoa cảnh phục vụ thị trường Tết.
Đặc điểm, ý nghĩa và những mệnh hợp Đào đông theo phong thủyĐặc điểm của cây Đào đông• Tên thường gọi: Cây Đào đông, Cây Đào đông đỏ • Tên khoa học: Winter Berry • Nguồn gốc: Cây đào đông có nguồn gốc từ Đông Á, chủ yếu ở Trung Quốc, Nhật Bản, Hàn Quốc, và Việt Nam. Cây này được trồng phổ biến ở các quốc gia Đông Á, đặc biệt trong các dịp Tết Nguyên Đán và có ý nghĩa trong văn hóa dân gian. • Đặc điểm hình thái: + Hoa đào đông có màu đỏ sậm, tròn xoe như quả nhìn rất đẹp. Màu đỏ đem lại sự thịnh vượng và hạnh phúc, ấm cúng đến mọi nhà. + Thân đào đông đỏ màu nâu, mảnh khảnh, càng làm tôn lên vẻ đẹp của những bông hoa tròn trịa màu đỏ, giúp cành hoa snag trọng quý phái hơn rất nhiều. + Kích thước đào đông: Cây nhỏ cao tầm 50-60cm, cây lớn cao tầm 1m2-1m4. Ý nghĩa của Đào đông đỏ trong ngày Tết• Mang lại may mắn và tài lộc: Trong tín ngưỡng dân gian, hoa đào được xem là biểu tượng của sự may mắn, tài lộc và thịnh vượng. Đào đông được trưng bày trong nhà vào dịp Tết với mong muốn mang lại một năm mới đầy hạnh phúc, thành công và phát tài. • Biểu tượng của sự sinh sôi, phát triển: Đào đông nở vào đầu mùa xuân, là thời điểm của sự khởi đầu mới, tượng trưng cho sự tái sinh, sự sống mới và sự phát triển. Vì thế, đào Đông thường được coi là cây của mùa xuân, biểu trưng cho sự phồn thịnh, sinh sôi phát triển. • Tượng trưng cho sự kiên cường, bền bỉ: Cây đào đông đỏ có thể chịu đựng được cái lạnh khắc nghiệt của mùa đông mà vẫn ra hoa đẹp. Điều này tượng trưng cho sự kiên cường, bền bỉ vượt qua khó khăn, thử thách để đón nhận thành mong đợi. Những mệnh hợp Đào đông theo phong thủy• Mệnh Mộc: Vì cây đào thuộc hành Mộc, người mệnh Mộc sẽ được tăng cường tài lộc và sự phát triển. • Mệnh Hỏa: Mộc sinh Hỏa, cây đào giúp kích thích năng lượng sáng tạo và sự nhiệt huyết. • Mệnh Thổ: Mộc nuôi dưỡng Thổ, giúp mang lại sự ổn định và phát triển bền vững. Tuy nhiên, trồng cây là theo tâm của mỗi người, chỉ cần tâm thanh tịnh, sống đúng với đạo lí làm người thì cây nào cũng đều hợp với gia đình và gia chủ. |
