Thời gian qua, tại Thanh Hóa rộ lên tình trạng người dân vào rừng khai thác, vận chuyển, buôn bán cây muội hồng (Syzygium myrtifolium), một loài thuộc họ Sim đang được giới sinh vật cảnh săn lùng để làm bonsai, trang trí phòng trà, spa. Mặc dù lực lượng kiểm lâm, công an đã vào cuộc, phát hiện và xử lý nhiều vụ việc, song thực tế cho thấy hoạt động này vẫn diễn ra dai dẳng, thậm chí có dấu hiệu lan rộng.
 |
| Cây muội hồng (Syzygium myrtifolium), một loài thuộc họ Sim đang được giới sinh vật cảnh săn lùng để làm bonsai, trang trí phòng trà, spa. - (Ảnh: Kiểm lâm Thanh Hóa cung cấp) |
Trước đó, ngày 10/11/2025, Tạp chí Việt Nam hương sắc đã đăng tải bài viết “Cơn sốt muội hồng và lời cảnh tỉnh về khai thác cây rừng làm cảnh”. Tuy nhiên, cùng với sự nổi tiếng nhanh chóng, “cơn sốt muội hồng” không những không hạ nhiệt mà còn kéo theo nhiều hệ lụy khó lường. Giá của một cây muội hồng bonsai có thể dao động từ vài trăm nghìn đến hàng chục triệu, thậm chí hàng trăm triệu đồng đối với những cây có tuổi đời cao, dáng thế đặc biệt. Lợi nhuận lớn đã khiến không ít người bất chấp quy định, đổ xô vào rừng tự nhiên để săn tìm.
Những khu vực núi đá vôi tại Ninh Bình, Hòa Bình (cũ) và Thanh Hóa, nơi muội hồng sinh trưởng hàng trăm năm trở thành “điểm nóng”. Theo những thợ rừng, để lấy được một cây đẹp, họ phải buộc dây thừng leo xuống vách đá cheo leo, cắt rễ, đào gốc rồi vận chuyển bằng sức người. Không ít trường hợp đã gặp tai nạn, thậm chí thiệt mạng trong hành trình “săn cây”. Phía sau vẻ đẹp của mỗi chậu muội hồng bonsai là những vách đá bị khoét sâu, những hốc đất trơ trọi, nơi hệ sinh thái bị tổn thương và khó có khả năng phục hồi.
Một yếu tố khác góp phần làm gia tăng tình trạng này là sự bùng nổ của mạng xã hội và các hội nhóm cây cảnh trực tuyến. Nhiều hình ảnh cây “vừa đánh từ rừng về” được rao bán công khai với giá cao ngất ngưởng. Những “phôi rừng” tức cây vừa bị khai thác lại được xem như hàng hiếm. Không ít người chơi cây, dù yêu thiên nhiên, vẫn vô tình tiếp tay cho việc tàn phá rừng khi mua bán và trưng bày các cây không rõ nguồn gốc.
Trước thực trạng đó, Chi cục Kiểm lâm Thanh Hóa đã ban hành nhiều văn bản yêu cầu tăng cường công tác bảo vệ rừng, ngăn chặn khai thác cây rừng làm cảnh. Theo cơ quan này, dù công tác quản lý thời gian qua cơ bản ổn định, nhưng đã xuất hiện tình trạng một số đối tượng lợi dụng sơ hở để khai thác, thu gom muội hồng trái phép. Các đơn vị được yêu cầu phối hợp chặt chẽ với chính quyền địa phương, tăng cường tuần tra, lập chốt tại các khu vực trọng điểm nhằm ngăn chặn từ sớm các hành vi xâm hại tài nguyên rừng.
 |
| Ông Nguyễn Tiến Dũng, Ủy viên Ban chấp hành Hội Sinh vật cảnh Việt Nam, Chủ nhiệm Câu lạc bộ Sinh vật cảnh Thường Tín. |
Từ góc nhìn của giới sinh vật cảnh, nhiều nghệ nhân cũng đã lên tiếng trước hiện tượng này. Ông Nguyễn Tiến Dũng, Ủy viên Ban chấp hành Hội Sinh vật cảnh Việt Nam, Chủ nhiệm Câu lạc bộ Sinh vật cảnh Thường Tín cho biết: “Cây muội hồng có thể sống lâu trong nhà nếu có ánh sáng tự nhiên, tạo nên không gian thưởng trà và decor tinh tế. Dù vậy, cây này chưa từng được chế tác qua bàn tay nghệ nhân thành các tác phẩm kiểu như cây xanh nghệ thuật, cây bonsai cổ điển, đối với tôi, hiện cây này vẫn chỉ là cây trang trí thông thường.”
Ông cũng nhấn mạnh: “Việc khai thác muội hồng không chỉ nguy hiểm mà còn phá hủy cảnh quan tự nhiên. Các vách đá cheo leo bị đào bới, cây bị cưa xẻ để lấy bằng được cây về làm cảnh, gây tổn hại sinh thái và đe dọa tính mạng người khai thác. Nhiều địa phương như Ninh Bình, Thanh Hóa đã phải cấm khai thác loại cây này để bảo vệ an toàn và nguồn tài nguyên thiên nhiên.”
Trong khi đó, ông Đỗ Duy Quân, Phó Chủ nhiệm Câu lạc bộ Nghệ nhân Sinh vật cảnh Nam Định, thẳng thắn chia sẻ: “Ở khu vực tôi từ trước đến nay hoàn toàn không có loại cây này, cũng không kinh doanh hay chơi dòng cây này bao giờ. Gần đây, một số người khai thác rồi thổi giá trị lên, chứ thực ra trong giới sinh vật cảnh, cái tên ‘muội hồng’ gần như không có vị trí hay tiếng tăm gì cả.”
Ông cho rằng: “Với người làm cây cảnh lâu năm, giá trị thật của cây nằm ở truyền thống và thời gian. Những cây xanh cổ, tùng, si, duối… được nuôi dưỡng qua nhiều đời, thân già, sần sùi, dáng thế hài hòa — qua bàn tay nghệ nhân tạo dáng và thổi hồn vào các tác phẩm đó mới có giá trị cao trong nghệ thuật và văn hóa. Còn những cây mới khai thác, đặt tên lạ, thì chỉ là trào lưu nhất thời, chưa được cộng đồng nghệ nhân thừa nhận, cũng hoàn toàn không thấy được trưng bày tại các cuộc triển lãm.” Đồng thời khuyến cáo người chơi cần tìm hiểu kỹ nguồn gốc và giá trị thực trước khi quyết định mua.
Theo các chuyên gia lâm nghiệp, muội hồng thực chất chỉ là dạng cây bụi thân gỗ, thuộc nhóm lâm sản phụ, không phải loài quý hiếm. Tuy nhiên, việc bị “thổi giá” đã kích thích làn sóng khai thác ồ ạt, gây suy giảm quần thể tự nhiên, phá vỡ cấu trúc sinh thái rừng đá vôi và ảnh hưởng đến đa dạng sinh học. Hoạt động khai thác trong điều kiện địa hình hiểm trở còn tiềm ẩn nguy cơ tai nạn cao, đồng thời gây phức tạp về an ninh trật tự tại các khu vực giáp ranh.
 |
| Những cây Muội hồng đã bị lực lượng kiểm lâm Thanh Hóa thu giữ. - (Ảnh: Kiểm lâm Thanh Hóa cung cấp) |
Một vấn đề mới nổi lên là công tác bảo quản tang vật sau thu giữ. Ngày 25/4, lực lượng kiểm lâm Thanh Hóa đã thu giữ 122 cây muội hồng tại một hộ dân ở xã Hồ Vương. Tuy nhiên, sau khi bàn giao cho Vườn Quốc gia Bến En chăm sóc, chỉ có 40 cây còn sống, 82 cây đã chết, không thể phục hồi.
Trao đổi với Tạp chí Việt Nam hương sắc, ông Trịnh Đăng Tình – Phó trưởng phòng Bảo vệ rừng và xử lý vi phạm (Chi cục Kiểm lâm Thanh Hóa) cho biết: “Liên quan đến phương án bảo tồn tang vật là cây Mội hồng sau xử phạt vi phạm hành chính, thời gian qua Chi cục Kiểm lâm Thanh Hóa đã ban hành nhiều văn bản chỉ đạo, đồng thời trực tiếp xử lý nhiều vụ việc vi phạm trong khai thác, vận chuyển loài cây này.
Đây là dòng cây cảnh thuộc họ Sim, được người chơi ưa chuộng, nhưng cũng chính vì vậy mà tình trạng khai thác trái phép diễn ra khá phức tạp. Sau khi có quyết định tịch thu tang vật, Chi cục Kiểm lâm tỉnh đã chủ động định hướng và báo cáo Sở Nông nghiệp và Môi trường, trong đó ưu tiên phương án đưa cây về các khu vực có chức năng bảo tồn, đảm bảo điều kiện chăm sóc phù hợp nhằm nâng cao khả năng phục hồi của cây.
Quy trình xử lý và bảo tồn tang vật được thực hiện theo các bước chặt chẽ. Trước hết, sau khi hoàn tất xử lý vụ việc, các Hạt Kiểm lâm sẽ có văn bản báo cáo, đề xuất chuyển tang vật về các khu bảo tồn thiên nhiên và vườn quốc gia trên địa bàn theo định hướng của Sở Nông nghiệp và Môi trường. Tiếp đó, các đơn vị tiếp nhận sẽ ban hành văn bản đồng ý tiếp nhận. Trên cơ sở đó, các Hạt Kiểm lâm lập phương án xử lý tài sản đã xác lập quyền sở hữu toàn dân, trình Sở Nông nghiệp và Môi trường phê duyệt.
Sau khi phương án được thông qua, tang vật sẽ được bàn giao chính thức cho các đơn vị bảo tồn để tiếp tục chăm sóc, phục hồi. Về thông tin một số cây Mội hồng bị chết sau khi thu giữ mà báo chí phản ánh, cần nhìn nhận khách quan đặc tính sinh học của loài cây này. Mội hồng sinh trưởng tự nhiên trên các vùng núi đá, nơi có điều kiện sống rất khắc nghiệt. Khi bị khai thác trái phép, cây thường bị đào bới, tổn thương bộ rễ và suy kiệt sức sống. Quá trình vận chuyển lén lút, kéo dài nhiều ngày, lại không đảm bảo kỹ thuật bảo quản càng làm gia tăng nguy cơ cây bị mất nước nghiêm trọng.
Ngay cả khi được đưa về chăm sóc trong điều kiện tốt, việc dâm ủ và phục hồi cây Mội hồng đòi hỏi kỹ thuật cao nhưng tỷ lệ sống vẫn không thể đạt tuyệt đối. Thực tế, ngay trong điều kiện lý tưởng, tỷ lệ sống của cây khi được đưa từ môi trường tự nhiên về cũng chỉ đạt không đến 50%.
Để nâng cao khả năng sống sót, Chi cục đã chỉ đạo các Hạt Kiểm lâm tạm thời chuyển cây về các đơn vị có chuyên môn, như: Vườn Quốc gia Xuân Liên, Bến En, Ban QL Khu BTTN Pù Hu, Pù Luông trên địa bàn. Tại đây, cây được chăm sóc trong điều kiện phù hợp với đặc tính sinh thái như làm giàn che, dâm trong cát và duy trì độ ẩm ổn định…, qua đó góp phần cải thiện tỷ lệ phục hồi.
Tuy nhiên, cũng cần khẳng định rằng, do đặc thù bị khai thác từ môi trường núi đá, vận chuyển đường dài và không được bảo quản đúng kỹ thuật từ ban đầu, việc một số cây không thể phục hồi là điều khó tránh khỏi. Điều này đòi hỏi sự phối hợp chặt chẽ hơn nữa giữa các lực lượng chức năng trong công tác kiểm soát, ngăn chặn khai thác trái phép ngay từ gốc, qua đó giảm thiểu thiệt hại đối với nguồn tài nguyên sinh vật cảnh quý giá...”
 |
| Những cây Muội hồng đã bị lực lượng kiểm lâm Thanh Hóa thu giữ. - (Ảnh: Kiểm lâm Thanh Hóa cung cấp) |
Từ góc độ kỹ thuật, nghệ nhân Nguyễn Tiến Dũng cũng chỉ ra rằng nguyên nhân chính khiến cây khó sống là do “sốc môi trường”. Ông cho biết: “Thực tế nhiều cây Mội hồng đang sinh trưởng rất tốt ngoài tự nhiên nhưng khi bị tác động, đặc biệt là khi bứng chuyển về chăm sóc, lại có tỷ lệ sống thấp. Nguyên nhân cốt lõi nằm ở việc cây phải chịu một cú ‘sốc môi trường’ rất lớn khi bị tách khỏi hệ sinh thái vốn có.”
Ông phân tích: “Trong giai đoạn đầu, khi cây chưa kịp hình thành rễ mới để tự hút nước, việc quan trọng nhất là phải giữ ẩm liên tục. Đồng thời, cần che nắng gần như tuyệt đối để giảm thoát hơi nước và tránh sốc nhiệt. Một môi trường mát, ẩm, ổn định sẽ giúp cây có thời gian ‘hồi sức’.”
Bên cạnh đó, ông nhấn mạnh vai trò của chế phẩm sinh học trong việc kích thích ra rễ và phục hồi khả năng hấp thụ dinh dưỡng, nhưng lưu ý phải sử dụng đúng liều lượng và theo hướng dẫn. “Tóm lại, theo kinh nghiệm thực tế, việc phục hồi cây Mội hồng sau khi rời môi trường tự nhiên không quá phức tạp nếu nắm đúng nguyên lý cốt lõi: giữ ẩm tốt, hạn chế ánh sáng trực tiếp và hỗ trợ tái tạo hệ rễ,” ông nói.
 |
| Chi cục Kiểm lâm tỉnh Thanh Hóa khuyến cáo cây muội hồng không thuộc nhóm quý hiếm; việc khai thác không chỉ vi phạm pháp luật mà còn tiềm ẩn nguy cơ mất an toàn tính mạng. - (Ảnh: Kiểm lâm Thanh Hóa cung cấp) |
Nhìn tổng thể, câu chuyện muội hồng không chỉ dừng lại ở việc xử lý vi phạm hay bảo quản tang vật sau thu giữ, mà còn đặt ra bài toán lớn hơn về quản lý tài nguyên và nhận thức xã hội. Nếu nhu cầu thị trường không được kiểm soát, nếu người chơi vẫn tiếp tục chạy theo trào lưu, thì những nỗ lực bảo vệ rừng sẽ luôn trong tình trạng bị động.
Muội hồng, từ một loài cây rừng bình thường, đã trở thành tâm điểm của một cơn sốt nhất thời. Nhưng phía sau những chậu cây đẹp là những cánh rừng bị tổn thương, là những rủi ro về tính mạng con người và là áp lực ngày càng lớn đối với lực lượng bảo vệ rừng. Bài toán đặt ra không chỉ là ngăn chặn khai thác, mà còn là thay đổi nhận thức để không còn những giá trị nhất thời phải đánh đổi bằng tài nguyên thiên nhiên lâu dài.
