Nghệ nhân Hội SVC Việt Nam lên tiếng về “cơn sốt muội hồng”

Cây muội hồng (tên khoa học Syzygium myrtifolium, thuộc họ Sim) đang trở thành hiện tượng trong giới sinh vật cảnh. - (Ảnh: Tuấn Anh)

Cây muội hồng, hay còn được gọi là hồng muội, xuất hiện từ những vách núi đá cheo leo ở khu vực Tam Điệp, Ninh Bình, nơi mà người dân địa phương từ lâu đã quen thuộc với tên gọi Cúc hồn Phúc Tí.

Theo Nghệ nhân Nguyễn Tiến Dũng (thường gọi là Dũng CoCa), Ủy viên BCH Hội Sinh vật cảnh Việt Nam, Chủ nhiệm CLB Sinh vật cảnh Thường Tín: "cây muội hồng sở hữu những ưu điểm đặc biệt khiến nhiều người yêu cây cảnh tìm kiếm. Thân cây chắc, cành khẳng khiu, lá thưa và hình dáng tinh tế, đặc biệt lá mới mọc có màu hồng rồi chuyển sang xanh, tạo nên vẻ đẹp độc đáo, phù hợp trang trí trong bàn trà, phòng khách hay bất kỳ không gian trong nhà nào. Nhờ sức sống mãnh liệt của cây, những nhánh cành cuối mềm mại có thể treo nhẹ lồng chim nhỏ mà không làm tổn hại đến thân cây, mang lại cảm giác hài hòa, nhẹ nhàng và thanh thoát."

Nghệ nhân Nguyễn Tiến Dũng (thường gọi là Dũng CoCa), Ủy viên BCH Hội Sinh vật cảnh Việt Nam, Chủ nhiệm CLB Sinh vật cảnh Thường Tín (áo đen) chia sẻ về cách khai thác cây duối tự nhiên về làm cảnh.

Trước đây, cây muội hồng chỉ được chơi như những cây rừng bình thường, chưa được coi là tác phẩm nghệ thuật đặc sắc. Tuy nhiên, vài năm gần đây, với phong trào chơi bàn trà, cây này được ưa chuộng nhờ sự nhẹ nhàng, tinh tế và khả năng thích nghi với môi trường trong nhà. Nghệ nhân Dũng CoCa cho biết: "cây muội hồng có thể sống lâu trong nhà nếu có ánh sáng tự nhiên, tạo nên không gian thưởng trà và decor tinh tế. Dù vậy, cây này chưa từng được chế tác qua bàn tay nghệ nhân thành các tác phẩm kiểu như cây xanh nghệ thuật, cây bonsai cổ điển, đối với tôi, hiện cây này vẫn chỉ là cây trang trí thông thường."

Nhưng một hệ quả đáng lo ngại của cơn sốt muội hồng là tình trạng khai thác tận diệt tại các vách núi đá. Nghệ nhân Dũng CoCa chia sẻ: "việc khai thác muội hồng không chỉ nguy hiểm mà còn phá hủy cảnh quan tự nhiên. Các vách đá cheo leo bị đào bới, cây bị cưa xẻ để lấy bằng được cây về làm cảnh, gây tổn hại sinh thái và đe dọa tính mạng người khai thác. Nhiều địa phương như Ninh Bình, Thanh Hóa đã phải cấm khai thác loại cây này để bảo vệ an toàn và nguồn tài nguyên thiên nhiên."

Không chỉ nguy hiểm trong khai thác, việc tạo phôi muội hồng cũng mất rất nhiều thời gian. Do đây là loại cây gỗ cứng, phát triển rất chậm, sống ở trên các vách đá cheo leo, hàng trăm năm mới đạt kích thước lớn. Thậm chí, những cây đường kính 10 - 15 cm để có thể trang trí phòng trà cũng mất nhiều năm. Nghệ nhân Dũng CoCa nhấn mạnh: "vẻ đẹp của muội hồng nằm ở tự nhiên, từ gốc đến ngọn và khả năng uốn nắn cành đu đưa, tạo ra vẻ duyên dáng, trữ tình, chứ không phải ở những cây khai thác nhanh hay gắn mác mới."

Những lời cảnh báo của Nghệ nhân Dũng Coca trở thành thông điệp quan trọng dành cho cộng đồng yêu cây cảnh: không nên chạy theo sốt trào lưu, không nên bỏ ra hàng trăm triệu đồng chỉ để mua cây khai thác tự nhiên, tránh tạo ra khan hiếm giả và thị trường cây cảnh không lành mạnh. Các cơn sốt cây trước đây, như "lộc vừng, thiên tuế, thiết mộc lan, bạch trà, lan var...", đã mang tới hậu quả nặng nề khi trào lưu qua đi, để lại giá lạnh và thất vọng cho người chơi. Thay vào đó, Nghệ nhân Dũng Coca khuyến khích tập trung vào cây truyền thống đã thuần, dễ nuôi trồng, có thể đáp ứng nhu cầu chơi cây bền vững và lan tỏa đến nhiều gia đình.

Nghệ nhân Đỗ Duy Quân, Phó Chủ nhiệm Câu lạc bộ Nghệ nhân Sinh vật cảnh Nam Định chia sẻ, tác phẩm khi qua bàn tay nghệ nhân tạo dáng và thổi hồn vào các tác phẩm đó mới có giá trị cao trong nghệ thuật và văn hóa. - (Ảnh: egogreen)

Cùng quan điểm, Nghệ nhân Đỗ Duy Quân, Phó Chủ nhiệm Câu lạc bộ Nghệ nhân Sinh vật cảnh Nam Định, cho biết: “Ở khu vực tôi từ trước đến nay hoàn toàn không có loại cây này, cũng không kinh doanh hay chơi dòng cây này bao giờ. Gần đây, một số người khai thác rồi thổi giá trị lên, chứ thực ra trong giới sinh vật cảnh, cái tên ‘muội hồng’ gần như không có vị trí hay tiếng tăm gì cả.

Với người làm cây cảnh lâu năm, giá trị thật của cây nằm ở truyền thống và thời gian. Những cây xanh cổ, tùng, si, duối… được nuôi dưỡng qua nhiều đời, thân già, sần sùi, dáng thế hài hòa — Qua bàn tay nghệ nhân tạo dáng và thổi hồn vào các tác phẩm đó mới có giá trị cao trong nghệ thuật và văn hóa. Còn những cây mới khai thác, đặt tên lạ, thì chỉ là trào lưu nhất thời, chưa được cộng đồng nghệ nhân thừa nhận, cũng hoàn toàn không thấy được trưng bày tại các cuộc triển lãm.

Nghệ nhân Đỗ Duy Quân có lời khuyên dành cho những người mới chơi cần cân nhắc kỹ trước khi mua. Cần tìm hiểu rõ nguồn gốc, giá trị thực, và xem dòng cây đó có được giới chơi cây trong nước công nhận hay không. Một cây cảnh có giá trị thật phải được thời gian và bàn tay nghệ nhân thử thách, chứ không thể chỉ là sản phẩm khai thác rồi gắn mác mới lạ để bán.”

Nghệ nhân Lê Đức Ân tại Ninh Bình cũng nhìn nhận rằng, “Cây muội hồng được biết đến từ lâu và đã được khai thác. Điểm đặc biệt của nó là có thể sống khá lâu trong môi trường trong nhà, như phòng khách hay ban công cớm nắng vẫn phát triển được. Tuy nhiên, đây chỉ là một loại cây bình thường, da thân đen như cây thị. Giá trị thực tế của loại cây này trên thị trường không cao, bởi nó không phải là cây truyền thống của người Việt. Cây truyền thống của Việt Nam, đặc biệt là ở miền Bắc, phải kể đến những loại cây xanh, cây si, cây linh sam, cây nở hoa dịp Tết, cây đào, cây quất — những loài gắn liền với văn hóa và phong tục của người Việt. Ở miền Nam thì có cây mai vàng, cây linh sam, đều là những giống cây thuần Việt, mang nét đặc trưng riêng của vùng miền.

Còn cây này, xét về hình thái và sức sống thì cũng tương tự cây duối ở miền Bắc, nghĩa là sống được trong điều kiện trong nhà dài ngày. Nhưng về độ quý hiếm thì không có, bởi đã dễ trồng thì không thể gọi là quý hiếm được. Nó là cây cảnh thông thường, dăm lá và dáng thế không thể sánh với cây duối hay cây xanh – những cây cảnh truyền thống đã khẳng định vị thế trong nghệ thuật sinh vật cảnh Việt Nam.”

Trong một diễn biến có liên quan, ngày 07/11/2025, Chi cục Kiểm lâm tỉnh Thanh Hóa đã ban hành Văn bản số 1701/CCKL-BVR&XLVP, tăng cường bảo vệ rừng và ngăn chặn tình trạng khai thác cây rừng làm cây cảnh, đặc biệt là muội hồng.

Văn bản nêu rõ dù công tác quản lý rừng cơ bản ổn định, nhưng một số đối tượng lợi dụng sơ hở để khai thác, thu gom cây muội hồng trái phép. Theo đó, các đơn vị trực thuộc và địa phương phải phối hợp chặt chẽ giữa kiểm lâm, công an và chính quyền, lập chốt tuần tra tại các khu vực phân bố cây, giám sát từ sớm, xử lý nghiêm các cơ sở kinh doanh vi phạm và đẩy mạnh tuyên truyền vận động người dân không tham gia khai thác trái phép. Việc bảo tồn muội hồng không chỉ là quản lý tài nguyên mà còn là bảo vệ cân bằng sinh thái và giữ gìn bản sắc thiên nhiên đặc hữu của vùng núi đá.

Cơn sốt muội hồng đang làm bùng lên các vấn đề nhức nhối: nguy cơ tận diệt thiên nhiên, phá hủy cảnh quan, gây lãng phí tiền bạc và nguồn lực, thậm chí tạo ra khan hiếm giả, làm méo mó thị trường cây cảnh. Hơn nữa, việc săn tìm cây để bán trên mạng xã hội khiến cộng đồng yêu cây cảnh chạy theo trào lưu ảo, đánh mất tinh thần thưởng ngoạn chân chính, làm suy giảm niềm tin vào giá trị thật của cây cảnh Việt Nam.

Các nghệ nhân đều có chung ý kiến, muội hồng chỉ thực sự đẹp khi được giữ nguyên vẻ tự nhiên, với cành đu đưa mềm mại, mang vẻ duyên dáng, lãng mạn. Không nên khai thác hàng loạt, tạo ra cơn sốt ảo hay mua bán với giá trên trời. Thay vào đó, cần tập trung vào cây truyền thống, dễ nuôi trồng, tạo điều kiện phát triển bền vững, đáp ứng nhu cầu chơi cây của đông đảo người dân, đồng thời bảo vệ thiên nhiên và cân bằng sinh thái. Giá trị thực sự của cây cảnh không nằm ở số tiền bỏ ra hay sự mới lạ, mà ở thời gian, bàn tay nghệ nhân và sự gắn bó lâu dài với thiên nhiên.

Những cảnh báo từ các nghệ nhân và cơ quan quản lý là lời nhắc nhở quan trọng: chơi cây cảnh cần có trách nhiệm, tôn trọng tự nhiên, không chạy theo trào lưu sốt ảo. Muội hồng có thể là cây trang trí đẹp trong phòng trà hay bàn khách, nhưng giá trị văn hóa và nghệ thuật chỉ được thừa nhận khi cây được chăm sóc, tạo dáng đúng cách, và xuất hiện trong khuôn khổ sinh vật cảnh Việt Nam. Bảo tồn muội hồng không chỉ là bảo vệ một loài cây, mà còn là giữ gìn giá trị văn hóa, bản sắc thiên nhiên và tinh thần chơi cây cảnh chân chính của người Việt. Chỉ khi đó, người yêu cây cảnh mới thưởng ngoạn được vẻ đẹp tinh tế, vừa thỏa mãn thú chơi tao nhã, vừa góp phần bảo vệ thiên nhiên và duy trì giá trị văn hóa sinh vật cảnh Việt Nam cho các thế hệ mai sau.