Phóng sinh bằng lòng từ bi, thực hành bằng trí tuệ

Sáng ngày 16/8 tại chùa Khai Nguyên, xã Đoài Phương, buổi lễ “Phóng sinh theo tinh thần Phật giáo góp phần bảo vệ đa dạng sinh học” do Cục Lâm nghiệp và Kiểm lâm (Bộ Nông nghiệp và Môi trường), Cục Cảnh sát phòng, chống tội phạm về môi trường - Bộ Công an (C05) và Trung ương Giáo hội Phật giáo Việt Nam phối hợp tổ chức, nhằm tuyên truyền, nâng cao nhận thức về phóng sinh đúng cách, gắn với bảo vệ đa dạng sinh học trong giai đoạn 2026–2028.

Đại điện các đơn vị phối hợp tổ chức buổi lễ "Phóng sinh theo tinh thần Phật giáo góp phần bảo vệ đa dạng sinh học".

Tham dự sự kiện có Hòa Thượng Thích Thanh Điện, Phó Chủ tịch Hội đồng trị sự , Phó thường trực Ban hướng dẫn Phật tử Trung ương; Hòa thượng Thích Thanh Huân, Ủy viên Thư ký Hội đồng Trị sự, Phó Văn phòng I Trung ương GHPGVN; Thượng tọa Thích Đạo Thịnh, Ủy viên Hội đồng Trị sự, Phó ban Hướng dẫn Phật tử Trung ương, Trưởng ban Thông tin - Truyền thông GHPGVN TP.Hà Nội, trụ trì chùa Khai Nguyên; ông Trần Quang Bảo, Cục trưởng Cục Lâm Nghiệp và Kiểm Lâm (Bộ Nông nghiệp và Môi trường); Thiếu tướng Hà Xuân Duy, Phó Cục trưởng C05; cùng các vị lãnh đạo phòng ban chuyên môn; ông Đỗ Hữu Thế, Giám đốc Vườn Quốc gia Ba Vì; ông Nguyễn Văn Chính, Giám đốc vườn Quốc gia Cúc Phương; các nhà quản lý và 4.000 khóa sinh chùa Khai Nguyên.

Thượng tọa Thích Đạo Thịnh chủ trì lễ chú nguyện phóng sinh ở sân chùa Khai Nguyên

Sự kiện không chỉ mang ý nghĩa thực hành một hạnh nguyện trong đời sống Phật giáo, mà còn gửi đi thông điệp về trách nhiệm của mỗi người trong bảo vệ môi trường, bảo tồn đa dạng sinh học và tôn trọng sự sống.

Trước 4.000 thanh thiếu niên đang tham dự khóa tu tại chùa Khai Nguyên, Thượng tọa Thích Đạo Thịnh, trụ trì chùa Khai Nguyên, đã chủ trì lễ chú nguyện phóng sinh - niệm Phật cho các loài cá trước khi thả về tự nhiên ở hồ Đồng Mô. Hình ảnh những sinh mạng được trở về với môi trường tự nhiên mang theo ý nghĩa của lòng từ bi, đồng thời đặt ra một vấn đề sâu sắc: làm thế nào để việc phóng sinh thực sự là hành động cứu sinh, chứ không vô tình tạo thêm áp lực đối với thiên nhiên và các loài sinh vật bản địa.

Theo Thiếu tướng Hà Xuân Duy, Phó Cục trưởng C05, Việt Nam là một trong 16 quốc gia có mức độ đa dạng sinh học cao nhất thế giới về các hệ sinh thái, loài sinh vật và nguồn gen đặc hữu, quý, hiếm. Trong 51.000 loài động, thực vật nước ta đang sở hữu, có nhiều loài đặc hữu quý giá mang tầm quốc tế. Đây là nguồn tài nguyên thiên nhiên có giá trị to lớn, không chỉ đối với Việt Nam mà còn đối với cộng đồng quốc tế trong nỗ lực bảo tồn đa dạng sinh học.

Tuy nhiên, nguồn tài nguyên giàu có ấy đang đứng trước nhiều nguy cơ suy giảm nghiêm trọng, chủ yếu do tác động của con người. Trong đó, theo Thiếu tướng Hà Xuân Duy, hành vi phóng sinh sai cách cũng đang tiếp tay cho vòng quay “bắt - bán - thả”, đồng thời có nguy cơ làm phát tán các loài ngoại lai xâm hại. Một hành động xuất phát từ mong muốn cứu sinh, nếu thiếu hiểu biết và không được thực hiện đúng cách, có thể tạo ra những hệ quả hoàn toàn trái ngược với ý nghĩa ban đầu.

Quang cảnh buổi lễ "Phóng sinh theo tinh thần Phật giáo góp phần bảo vệ đa dạng sinh học".

Trong khi đó, pháp luật hiện nay nghiêm cấm săn bắt, mua bán, vận chuyển, nuôi nhốt trái phép động vật hoang dã. Vì vậy, phóng sinh không thể tách rời trách nhiệm tuân thủ pháp luật, nhất là khi liên quan đến những loài động vật hoang dã nguy cấp, quý, hiếm.

Theo Thiếu tướng Hà Xuân Duy, phóng sinh trong tinh thần Phật giáo là hành động cứu một sinh mạng, là nuôi dưỡng lòng từ bi. Nhưng từ bi nếu thiếu trí tuệ sẽ vô tình tiếp tay cho vi phạm. Lòng tốt nếu đặt sai chỗ sẽ vô tình trở thành tai họa. “Phóng sinh sai cách có thể bị xử lý hành chính hoặc hình sự nếu liên quan đến các loài nguy cấp, quý hiếm”, ông Duy nói.

Cảnh báo này cho thấy ranh giới giữa một hành động thiện lành và một hành vi gây tác động tiêu cực đến thiên nhiên đôi khi nằm ở chính sự hiểu biết của người thực hiện. Lòng thương yêu sự sống là điều đáng trân trọng, nhưng nếu không đi cùng kiến thức về sinh thái, pháp luật và môi trường sống của từng loài, việc phóng sinh có thể làm phát sinh những hệ lụy không mong muốn.

Theo Thiếu tướng Hà Xuân Duy dẫn chứng, phóng sinh bằng cách thả các loài ngoại lai xâm hại như rùa tai đỏ, cá dọn bể ra sông hồ là chúng ta đang gián tiếp tiêu diệt các sinh vật bản địa, phá hủy chuỗi thức ăn tự nhiên. Những loài ngoại lai khi được đưa vào môi trường không phù hợp có thể cạnh tranh nguồn thức ăn, nơi cư trú với các loài bản địa, làm thay đổi cân bằng sinh thái và gây ra những tác động lâu dài.

Một vấn đề khác cũng được Thiếu tướng Hà Xuân Duy chỉ ra là việc nhiều người đặt trước số lượng lớn chim và các loài thủy sản để phóng sinh. Việc làm tưởng như thể hiện tâm nguyện cứu giúp muôn loài nhưng trên thực tế có thể trở thành nguồn cầu thúc đẩy hoạt động bẫy bắt, mua bán động vật. Khi nhu cầu phóng sinh tăng lên, nếu không có nguồn cung hợp pháp và phù hợp, thị trường có thể tiếp tục duy trì hoạt động khai thác động vật từ tự nhiên.

Hơn nữa, “chim vừa thả ra từ cửa trước, người bẫy đã trực chờ gom lưới ở cửa sau”. Nhiều sinh vật chưa kịp tìm thấy tự do đã bỏ mạng vì kiệt sức và thương tích. Một hành động tưởng chừng thiện lành nhưng nếu không đúng cách có thể vô tình đẩy cả một hệ sinh thái vào nguy cơ xấu.

Đại diện Cục Lâm nghiệp và Kiểm lâm chia sẻ về những nguyên tắc phóng sinh đúng cách và đúng quy định pháp luật tại buổi lễ "Phóng sinh theo tinh thần Phật giáo góp phần bảo vệ đa dạng sinh học".

Đại diện Cục Lâm nghiệp và Kiểm lâm chia sẻ về những nguyên tắc phóng sinh đúng cách và đúng quy định pháp luật tại buổi lễ "Phóng sinh theo tinh thần Phật giáo góp phần bảo vệ đa dạng sinh học".

Câu chuyện ấy đặt ra yêu cầu phải nhìn nhận phóng sinh không chỉ ở khoảnh khắc một con vật được thả về tự nhiên, mà trong toàn bộ chuỗi hành động trước và sau đó. Nếu để phục vụ một nghi lễ phóng sinh mà các loài chim, cá hay động vật khác bị săn bắt, vận chuyển, nhốt giữ trong điều kiện không bảo đảm, thì ý nghĩa cứu sinh ban đầu đã bị đảo ngược. Khi đó, việc “thả” có thể không còn đồng nghĩa với “giải thoát”.

Vậy, phóng sinh đúng cách là chỉ thả loài bản địa khỏe mạnh, phù hợp môi trường, không thả túi nilon. Những nguyên tắc tưởng như đơn giản này lại có ý nghĩa thiết thực đối với việc bảo vệ hệ sinh thái. Một sinh vật chỉ thực sự được cứu khi nó có khả năng thích nghi, sinh tồn và không gây tác động bất lợi đến môi trường tiếp nhận.

Cùng với đó, Thiếu tướng Hà Xuân Duy kêu gọi tuyệt đối không tiêu thụ, sử dụng các sản phẩm từ động vật hoang dã trái phép. Đây không chỉ là yêu cầu của pháp luật mà còn là trách nhiệm của mỗi cá nhân trong việc cắt đứt nhu cầu tiêu thụ, qua đó góp phần hạn chế săn bắt và khai thác tận diệt động vật hoang dã từ tự nhiên.

Từ góc nhìn Phật giáo, Hòa thượng Thích Thanh Điện, Phó Chủ tịch Hội đồng Trị sự Trung ương Giáo hội Phật giáo Việt Nam, cho rằng cần đưa việc phóng sinh trở về với tinh thần căn bản của lời Phật dạy, đó là bất sát, hộ sinh, trưởng dưỡng từ tâm và tôn trọng sự sống.

Theo Hòa thượng, phóng sinh không chỉ đơn giản là thả một sinh vật trở về tự nhiên mà là một cách sống biết tôn trọng sự sống. Gốc của phóng sinh là bất sát, hạnh của phóng sinh là từ bi, tuệ của phóng sinh là hộ sinh đúng cách. Bởi vậy, chúng ta không được vì phóng sinh mà lại vô tình tạo nên vòng luẩn quẩn “bắt, bán, mua, thả, rồi lại bắt”.

Quan niệm ấy đưa việc phóng sinh trở về với giá trị cốt lõi của lòng từ bi. Từ bi không chỉ là thương một sinh vật đang bị giam giữ mà còn là hiểu được điều gì thực sự tốt cho sinh mạng ấy. Nếu một con vật được thả ra nhưng không thể tồn tại trong môi trường mới, hoặc việc mua con vật để phóng sinh lại tạo động lực cho hoạt động săn bắt, thì hành động ấy chưa thể được xem là hộ sinh đúng nghĩa.

Phóng sinh vì thế cần được nhìn nhận như một cách sống, một phương thức ứng xử với thiên nhiên và muôn loài. Khi con người biết tôn trọng sự sống, không sát hại, không tiêu thụ động vật hoang dã trái phép, không tiếp tay cho việc bắt giữ và mua bán trái phép, thì tinh thần phóng sinh mới có thể được lan tỏa từ một nghi lễ thành một hành động thường nhật.

Hòa thượng Thích Thanh Điện đề nghị phóng sinh phải hài hòa giữa Chính pháp, Pháp luật và Khoa học. Đây cũng là điểm gặp gỡ quan trọng giữa tinh thần Phật giáo và yêu cầu bảo tồn đa dạng sinh học hiện nay. Chính pháp hướng con người đến lòng từ bi, bất sát và hộ sinh; pháp luật đặt ra những nguyên tắc để bảo vệ các loài và hệ sinh thái; còn khoa học giúp con người hiểu rõ đặc tính của từng loài, môi trường sống và những tác động có thể xảy ra khi đưa một sinh vật trở lại tự nhiên.

Khi ba yếu tố ấy được kết hợp, phóng sinh sẽ không chỉ là một hành động mang tính biểu tượng mà trở thành một thực hành có trách nhiệm. Đó là cách để lòng từ bi được soi sáng bởi trí tuệ, để thiện tâm không vô tình tạo ra những hệ quả trái với mong muốn ban đầu.

“Chúng tôi mong muốn mỗi ngôi chùa là một nơi gieo trồng lòng từ bi và ý thức bảo vệ sự sống. Mỗi phật tử là một hạt nhân lan tỏa tinh thần hộ sinh, yêu thương muôn loài và sống hài hòa với thiên nhiên”, Hòa thượng Thích Thanh Điện chia sẻ.

Thông điệp ấy đặc biệt có ý nghĩa đối với thế hệ trẻ, những người đang có mặt tại khóa tu ở chùa Khai Nguyên. Từ một buổi lễ phóng sinh, các em không chỉ được tiếp cận với một thực hành trong đời sống Phật giáo, mà còn có thể hiểu sâu hơn về mối quan hệ giữa con người với thiên nhiên. Yêu thương muôn loài không chỉ thể hiện bằng việc cứu một con vật, mà còn bằng cách bảo vệ môi trường sống của chúng, không săn bắt, không tiêu thụ trái phép và không làm tổn hại đến cân bằng tự nhiên.

Trong bối cảnh đa dạng sinh học đang đứng trước nhiều sức ép, việc kết nối tinh thần từ bi với ý thức bảo tồn thiên nhiên càng trở nên cần thiết. Phóng sinh nếu được thực hành bằng hiểu biết sẽ góp phần lan tỏa một lối sống nhân ái, có trách nhiệm; ngược lại, nếu thực hiện thiếu trí tuệ, hành động này có thể vô tình duy trì hoạt động bắt, bán, mua và thả, gây thêm áp lực lên các loài hoang dã và hệ sinh thái.

Bởi vậy, giá trị của phóng sinh không nằm ở số lượng sinh vật được thả, mà ở cách con người ứng xử với sự sống trước, trong và sau hành động ấy. Lòng từ bi là điểm khởi đầu, nhưng trí tuệ mới giúp lòng từ bi đi đúng hướng. Khi mỗi người biết lựa chọn đúng loài, đúng môi trường, tuân thủ pháp luật và không tiếp tay cho hoạt động săn bắt, mua bán động vật hoang dã trái phép, phóng sinh mới thực sự trở thành hành động hộ sinh.

Từ lòng từ bi đến trách nhiệm bảo vệ thiên nhiên là một hành trình không tách rời. Phóng sinh bằng lòng từ bi, thực hành bằng trí tuệ không chỉ là một cách thực hành tinh thần Phật giáo, mà còn là lời nhắc nhở mỗi người về trách nhiệm gìn giữ sự sống, bảo vệ đa dạng sinh học và sống hài hòa với thiên nhiên.