Trong đời sống văn hóa và tín ngưỡng của người Việt, phóng sinh từ lâu được xem là một hành động mang ý nghĩa nhân văn sâu sắc, thể hiện lòng từ bi, tinh thần hướng thiện và sự tôn trọng đối với sự sống. Vào các dịp lễ Phật đản, Vu Lan, Rằm tháng Giêng hay những ngày lễ trọng của Phật giáo, hình ảnh người dân mua chim, cá và các loài sinh vật để thả về môi trường tự nhiên đã trở nên quen thuộc. Tuy nhiên, bên cạnh những giá trị tích cực, hoạt động phóng sinh trong thực tế cũng đang đặt ra nhiều vấn đề liên quan đến bảo vệ động vật hoang dã, bảo tồn đa dạng sinh học và gìn giữ cân bằng hệ sinh thái.
Nhận thức rõ những thách thức này, ngày 15/6/2026, UBND TP. Hồ Chí Minh đã ban hành Kế hoạch số 290/KH-UBND về việc phối hợp tổ chức tuyên truyền, đấu tranh, xử lý góp phần ngăn chặn các hành vi vi phạm pháp luật liên quan đến bảo vệ các loài động vật hoang dã, bảo vệ nguồn lợi thủy sản và hướng dẫn tăng ni, phật tử thực hành phóng sinh đúng cách góp phần bảo vệ đa dạng sinh học trên địa bàn Thành phố Hồ Chí Minh giai đoạn 2026 – 2028.
 |
| Kế hoạch số 290/KH-UBND về việc phối hợp tổ chức tuyên truyền, đấu tranh, xử lý góp phần ngăn chặn các hành vi vi phạm pháp luật liên quan đến bảo vệ các loài động vật hoang dã, bảo vệ nguồn lợi thủy sản và hướng dẫn tăng ni, phật tử thực hành phóng sinh đúng cách góp phần bảo vệ đa dạng sinh học trên địa bàn Thành phố Hồ Chí Minh giai đoạn 2026 – 2028. - (Ảnh: Minh họa) |
Đây không chỉ là một kế hoạch quản lý nhà nước thông thường mà còn là bước đi thể hiện sự kết hợp hài hòa giữa bảo tồn thiên nhiên, thực thi pháp luật và phát huy những giá trị văn hóa, tôn giáo tích cực trong cộng đồng.
Những năm gần đây, cùng với sự phát triển của đô thị và áp lực ngày càng lớn đối với môi trường tự nhiên, nhiều loài động vật hoang dã và nguồn lợi thủy sản đang đối mặt với nguy cơ suy giảm nghiêm trọng. Hoạt động săn bắt, mua bán, vận chuyển động vật hoang dã trái phép vẫn diễn biến phức tạp dưới nhiều hình thức. Một số đối tượng lợi dụng nhu cầu phóng sinh của người dân để tổ chức khai thác, thu gom chim trời, động vật hoang dã hoặc các loài thủy sản trong tự nhiên rồi bán lại với giá cao vào các dịp lễ.
Điều đáng lo ngại là không ít trường hợp, những sinh vật được mua để phóng sinh lại chính là nạn nhân của một chuỗi khai thác, mua bán và vận chuyển trái phép. Thậm chí sau khi được thả, nhiều loài tiếp tục bị bắt trở lại để bán cho những đợt phóng sinh tiếp theo, tạo thành vòng luẩn quẩn “bắt – thả – bắt” kéo dài nhiều năm. Khi đó, ý nghĩa nhân văn ban đầu của hoạt động phóng sinh không những bị giảm sút mà còn vô tình tiếp tay cho các hành vi xâm hại động vật hoang dã.
Không chỉ dừng lại ở đó, việc thả các loài sinh vật không phù hợp với môi trường tự nhiên còn có thể gây ra những hệ lụy nghiêm trọng đối với hệ sinh thái. Nhiều loài ngoại lai xâm hại khi được thả ra môi trường có khả năng cạnh tranh thức ăn, môi trường sống với các loài bản địa, làm mất cân bằng sinh học và ảnh hưởng trực tiếp đến sản xuất nông nghiệp, nuôi trồng thủy sản cũng như công tác bảo tồn thiên nhiên.
Chính vì vậy, Kế hoạch số 290/KH-UBND được xây dựng với mục tiêu nâng cao nhận thức cộng đồng về thực hành phóng sinh đúng cách, đúng pháp luật và phù hợp với điều kiện sinh thái tự nhiên. Thành phố xác định việc hướng dẫn người dân, tăng ni và phật tử hiểu đúng về phóng sinh là giải pháp quan trọng để vừa gìn giữ nét đẹp văn hóa tâm linh, vừa góp phần bảo vệ môi trường và đa dạng sinh học.
Theo kế hoạch, TP. Hồ Chí Minh sẽ tăng cường tuyên truyền các quy định pháp luật về bảo vệ động vật hoang dã, bảo vệ nguồn lợi thủy sản và bảo tồn đa dạng sinh học. Nội dung tuyên truyền được triển khai thông qua nhiều hình thức khác nhau như báo chí, phát thanh, truyền hình, mạng xã hội, các hội nghị chuyên đề, chương trình tập huấn cũng như các hoạt động tại cơ sở tôn giáo và khu dân cư.
Đặc biệt, vai trò của Ban Trị sự Giáo hội Phật giáo Việt Nam TP. Hồ Chí Minh được đặt ở vị trí quan trọng trong quá trình triển khai kế hoạch. Với ảnh hưởng rộng lớn trong đời sống tinh thần của người dân, các cơ sở Phật giáo sẽ trở thành cầu nối hiệu quả để truyền tải những thông điệp đúng đắn về phóng sinh có trách nhiệm, bảo vệ động vật hoang dã và bảo vệ môi trường sinh thái.
Thông qua các buổi thuyết giảng, khóa tu và sinh hoạt tôn giáo, tăng ni, phật tử sẽ được hướng dẫn nhận diện các loài sinh vật phù hợp để phóng sinh, tránh sử dụng các loài động vật hoang dã có nguồn gốc săn bắt trái phép hoặc các loài ngoại lai xâm hại có nguy cơ gây mất cân bằng sinh thái. Đây là cách tiếp cận mang tính giáo dục lâu dài, giúp chuyển hóa nhận thức từ gốc rễ thay vì chỉ tập trung vào các biện pháp xử lý vi phạm.
Một điểm đáng chú ý trong kế hoạch là việc kiểm soát và ngăn chặn tình trạng phóng sinh các loài ngoại lai xâm hại. Trong thực tế, nhiều loài như rùa tai đỏ, cá lau kính, ốc bươu vàng hay tôm hùm đất từng gây ra những hậu quả nghiêm trọng đối với môi trường tự nhiên và sản xuất nông nghiệp. Nếu những loài này tiếp tục được thả ra môi trường dưới danh nghĩa phóng sinh, nguy cơ xâm lấn sinh học sẽ ngày càng gia tăng.
Do đó, Thành phố khuyến khích người dân lựa chọn các loài thủy sản bản địa, phù hợp với điều kiện tự nhiên của từng khu vực khi thực hiện hoạt động phóng sinh. Đồng thời, khuyến khích các hoạt động cứu hộ, chăm sóc và tái thả động vật theo quy trình chuyên môn nhằm bảo đảm tỷ lệ sống và khả năng thích nghi của sinh vật sau khi được thả về môi trường tự nhiên.
Song song với công tác tuyên truyền, Thành phố cũng tăng cường các biện pháp đấu tranh và xử lý nghiêm các hành vi vi phạm pháp luật. Công an Thành phố, Sở Nông nghiệp và Môi trường cùng các cơ quan liên quan sẽ phối hợp kiểm tra, giám sát và xử lý các hoạt động săn bắt, vận chuyển, buôn bán động vật hoang dã trái phép; khai thác nguồn lợi thủy sản bằng phương thức tận diệt; lợi dụng hoạt động phóng sinh để trục lợi hoặc vi phạm pháp luật.
Kế hoạch đặt ra những mục tiêu cụ thể trong giai đoạn 2026 – 2028. Theo đó, 100% cơ sở Phật giáo trên địa bàn Thành phố sẽ được tuyên truyền, phổ biến nội dung thực hành phóng sinh đúng cách gắn với bảo vệ đa dạng sinh học. Mỗi năm tổ chức tối thiểu 4 đợt tuyên truyền tập trung, 2 đợt kiểm tra liên ngành và 1 lớp tập huấn chuyên đề. Đồng thời, bảo đảm 100% tin báo, phản ánh liên quan đến các hành vi vi phạm pháp luật về động vật hoang dã và nguồn lợi thủy sản được tiếp nhận, xác minh và xử lý theo quy định.
Những con số này cho thấy quyết tâm của TP. Hồ Chí Minh trong việc tạo ra sự thay đổi thực chất, không chỉ dừng lại ở hoạt động truyền thông mà còn hướng tới việc hình thành ý thức tự giác trong cộng đồng.
Trong bối cảnh thế giới đang đối mặt với tình trạng suy giảm đa dạng sinh học và biến đổi khí hậu ngày càng nghiêm trọng, bảo vệ thiên nhiên không còn là trách nhiệm riêng của cơ quan quản lý hay các tổ chức bảo tồn. Mỗi cá nhân, mỗi cộng đồng đều có vai trò quan trọng trong việc gìn giữ môi trường sống cho các thế hệ tương lai.
Đối với hoạt động phóng sinh, điều quan trọng không nằm ở số lượng sinh vật được thả mà nằm ở sự hiểu biết và trách nhiệm đối với hệ sinh thái. Một hành động xuất phát từ lòng từ bi chỉ thực sự mang lại giá trị khi không gây tác động tiêu cực đến môi trường tự nhiên và không tiếp tay cho các hành vi khai thác, mua bán động vật hoang dã trái phép.
Kế hoạch của TP. Hồ Chí Minh giai đoạn 2026 – 2028 vì vậy mang ý nghĩa vượt ra ngoài phạm vi quản lý động vật hoang dã hay nguồn lợi thủy sản. Đây là nỗ lực xây dựng một văn hóa phóng sinh văn minh, khoa học và có trách nhiệm; là sự kết nối giữa tinh thần từ bi của đạo Phật với yêu cầu bảo tồn thiên nhiên trong xã hội hiện đại. Khi mỗi hoạt động phóng sinh được thực hiện đúng cách, đúng pháp luật và phù hợp với quy luật tự nhiên, đó không chỉ là một hành động tâm linh mà còn là đóng góp thiết thực cho mục tiêu bảo vệ đa dạng sinh học, bảo vệ môi trường sống và phát triển bền vững của Thành phố Hồ Chí Minh nói riêng và cả nước nói chung.
