Không có vẻ ngoài bóng đẹp như những giống cà chua thông thường, cà chua múi Sơn La gây ấn tượng bởi hình dáng sần sùi, nhiều rãnh sâu, quả to nhỏ không đồng đều. Thế nhưng, nhờ thịt dày, ít hạt, vị ngọt chua hài hòa, giống cà chua cổ này vẫn được người tiêu dùng ưa chuộng dù giá bán cao gấp 2-3 lần cà chua thông thường.
 |
| Cà chua múi cổ Sơn La. Ảnh: VNN |
Giống cà chua cổ từ vùng đất Sơn La
Cà chua múi là giống cà chua cổ được người dân vùng Yên Châu, Sơn La gìn giữ và trồng qua nhiều thế hệ. Trước đây, loại cây này chủ yếu xuất hiện trong vườn nhà, phục vụ nhu cầu ăn uống của các gia đình. Những năm gần đây, nhờ hương vị đặc trưng, cà chua múi dần trở thành nông sản được nhiều người biết đến, mở rộng thị trường tiêu thụ tại Hà Nội, Quảng Ninh và một số tỉnh, thành phố khác.
Điểm dễ nhận biết nhất của giống cà chua này là hình dáng khác biệt. Thay vì tròn đều, nhẵn bóng như cà chua thông thường, quả cà chua múi có nhiều đường rãnh sâu, chia thành những múi nổi rõ. Bề mặt quả không đồng đều, hình dáng mỗi quả một khác, có quả nhỏ chỉ khoảng 200g nhưng cũng có quả nặng tới 500-800g.
 |
Khi còn trên cây, cà chua thường chín không đồng đều, có quả đã chuyển màu đỏ trong khi quả khác vẫn còn xanh hoặc ương. Sau khi thu hoạch, người mua thường phải để thêm vài ngày cho quả chín hoàn toàn mới đạt độ ngon.
Dù ngoại hình không bắt mắt, cà chua múi lại được đánh giá cao nhờ chất lượng bên trong. Quả có phần thịt dày, đặc ruột, ít hạt và ít nước. Khi ăn, cà chua mang vị ngọt dịu xen lẫn chút chua thanh, hương thơm rõ nét, phù hợp để ăn sống, làm salad hoặc chế biến thành các món ăn hằng ngày.
Chính hương vị riêng biệt này đã giúp cà chua múi Sơn La tạo được chỗ đứng trên thị trường, trở thành lựa chọn của nhiều người tiêu dùng yêu thích nông sản đặc sản vùng miền.
Giá lên tới 80.000 đồng/kg vẫn đắt khách
Theo những người kinh doanh nông sản, cà chua múi Sơn La thường được bán với giá khoảng 40.000-50.000 đồng/kg, thậm chí có thời điểm lên tới 80.000 đồng/kg tùy kích thước, chất lượng và nguồn cung. Mức giá này cao gấp 2-3 lần so với nhiều loại cà chua phổ biến ngoài chợ, nhưng sức mua vẫn khá tốt.
Tại một cửa hàng đặc sản ở khu vực Trung Hòa, Cầu Giấy, Hà Nội, chủ cửa hàng cho biết có những buổi sáng, lượng khách đặt mua cà chua múi tăng mạnh. Có lô hàng gần 80kg được khách chốt đơn chỉ trong khoảng 3 giờ sau khi đăng bán trên mạng xã hội.
 |
Nhiều khách hàng sẵn sàng mua từ 2-3kg mỗi lần, thậm chí đặt tới 5kg để sử dụng dần. Theo người bán, cà chua múi được ưa chuộng bởi phần thịt dày, ít hạt, khi ăn sống có vị đậm đà và khi chế biến cũng giữ được hương vị đặc trưng.
Một số người tiêu dùng cho biết, dù ban đầu bị thu hút bởi lời giới thiệu về giống cà chua cổ, họ tiếp tục mua sau khi ăn thử vì cảm nhận được sự khác biệt so với cà chua thông thường.
Tuy nhiên, nguồn cung của loại nông sản này chưa ổn định. Do người dân vẫn chủ yếu trồng theo phương thức truyền thống, sản lượng phụ thuộc vào diện tích canh tác và lượng quả thu hoạch mỗi ngày. Có hôm, đầu mối thu mua gom được hàng trăm kilogram nhưng cũng có ngày chỉ thu mua được vài chục kilogram.
Nguồn hàng hạn chế trong khi nhu cầu tăng cao khiến cà chua múi Sơn La thường xuyên rơi vào tình trạng không đủ cung cấp cho các đầu mối bán lẻ.
Mùa thu hoạch kéo dài từ cuối năm đến đầu năm sau
Theo tập quán canh tác của người dân địa phương, cà chua múi thường được gieo hạt vào khoảng tháng 8-9. Sau khoảng 2-3 tháng chăm sóc, cây bắt đầu cho thu hoạch. Mùa cà chua thường kéo dài từ tháng 12 đến khoảng tháng 3-4 năm sau, tùy điều kiện thời tiết và tình hình sản xuất từng năm.
Việc duy trì giống cà chua cổ qua nhiều thế hệ không chỉ góp phần bảo tồn nguồn giống nông nghiệp địa phương mà còn mở ra hướng phát triển kinh tế từ những sản phẩm đặc trưng của vùng cao Sơn La.
Từ loại cây trồng chủ yếu phục vụ bữa ăn gia đình, cà chua múi đang từng bước trở thành mặt hàng nông sản có giá trị thương mại. Nếu được tổ chức sản xuất ổn định, bảo đảm chất lượng và xây dựng thương hiệu rõ ràng, giống cà chua này có thể mở rộng thị trường tiêu thụ, góp phần nâng cao thu nhập cho người dân địa phương.
Cà chua mang lại những lợi ích gì cho sức khỏe?
 |
Không chỉ được yêu thích nhờ hương vị, cà chua nói chung còn là thực phẩm giàu dưỡng chất, chứa vitamin C, kali, folate và các hợp chất chống oxy hóa, trong đó có lycopene.
Hỗ trợ sức khỏe tim mạch: Lycopene có khả năng chống oxy hóa, giúp hạn chế tác động của stress oxy hóa đối với tế bào. Cùng với kali và các dưỡng chất khác, cà chua có thể góp phần xây dựng chế độ ăn có lợi cho tim mạch.
Bổ sung dưỡng chất cho mắt: Cà chua chứa một số carotenoid có lợi cho sức khỏe, trong đó có lutein và zeaxanthin. Những hợp chất này tham gia bảo vệ mắt trước tác động của quá trình oxy hóa.
Hỗ trợ bảo vệ tế bào: Lycopene và vitamin C giúp chống lại các gốc tự do. Một số nghiên cứu ghi nhận mối liên hệ giữa chế độ ăn giàu cà chua với nguy cơ thấp hơn đối với một số bệnh, nhưng chưa đủ cơ sở để khẳng định ăn cà chua có thể trực tiếp phòng ngừa hoặc điều trị ung thư.
Góp phần duy trì hệ miễn dịch: Vitamin C cùng các hợp chất thực vật trong cà chua hỗ trợ những hoạt động bình thường của hệ miễn dịch, đặc biệt khi được kết hợp với chế độ ăn đa dạng, cân đối.
Hỗ trợ bảo vệ làn da: Các chất chống oxy hóa trong cà chua có thể góp phần hạn chế tổn thương tế bào do stress oxy hóa. Tuy nhiên, ăn cà chua không thể thay thế kem chống nắng hoặc các biện pháp bảo vệ da trước tia cực tím.
Bổ sung dưỡng chất cho cơ thể: Cà chua có hàm lượng nước cao, cung cấp vitamin và khoáng chất, phù hợp với chế độ ăn lành mạnh. Loại quả này có thể được sử dụng trong nhiều món ăn, từ salad, nước sốt đến các món canh và món xào.
Với cà chua tươi, tính axit có thể ảnh hưởng đến men răng nếu tiếp xúc thường xuyên và kéo dài. Sau khi ăn, nên súc miệng bằng nước và đợi khoảng 30 phút trước khi đánh răng.
Từ hình dáng xù xì, không đồng đều đến hương vị đậm đà, cà chua múi Sơn La cho thấy một loại nông sản không nhất thiết phải có ngoại hình hoàn hảo mới chinh phục được người tiêu dùng. Giá trị của sản phẩm nằm ở chất lượng, nét đặc trưng và câu chuyện gìn giữ giống cây truyền thống của người dân địa phương.
