Từ chỉ đạo của Bộ trưởng: Đã đến lúc lập lại trật tự thị trường petshop

Ngày 15/1, Bộ trưởng Bộ Nông nghiệp và Môi trường ban hành Công văn số 464/BNNMT-VP yêu cầu Cục Chăn nuôi và Thú y khẩn trương kiểm tra, xác minh các thông tin báo chí phản ánh về tình trạng bát nháo trong quản lý thức ăn và vaccine cho thú cưng. Văn bản nêu rõ trách nhiệm của cơ quan chuyên môn trong việc chủ động cung cấp, phản hồi thông tin cho báo chí, đồng thời nghiên cứu, rà soát để đề xuất các biện pháp xử lý phù hợp nhằm bảo đảm hiệu lực, hiệu quả quản lý chuyên ngành. Bộ trưởng cũng phân công Thứ trưởng Phùng Đức Tiến trực tiếp chỉ đạo việc triển khai, yêu cầu báo cáo kết quả trước ngày 25/01/2026. Động thái này cho thấy vấn đề thị trường petshop không còn là câu chuyện cục bộ của một vài cửa hàng, mà đã trở thành vấn đề quản lý nhà nước có tác động trực tiếp tới an toàn sinh học và sức khỏe cộng đồng.

Bộ Nông nghiệp và Môi trường ban hành Công văn số 464/BNNMT-VP yêu cầu Cục Chăn nuôi và Thú y khẩn trương kiểm tra, xác minh các thông tin báo chí phản ánh về tình trạng bát nháo trong quản lý thức ăn và vaccine cho thú cưng.

Thời gian qua, hàng loạt phản ánh từ báo chí và người tiêu dùng cho thấy trên các tuyến phố, trong nhiều phòng khám thú y và đặc biệt trên các nền tảng mạng xã hội, sàn thương mại điện tử, các loại thức ăn thú cưng “nhiều không” được bày bán công khai: không nhãn mác, không truy xuất nguồn gốc, không hạn sử dụng, không kiểm định chất lượng. Nhiều cơ sở kinh doanh đã dùng đủ chiêu thức để lách luật như nhập lậu hàng rời, tự ý sang chiết, trộn lẫn nhiều loại thức ăn hạt, thức ăn sấy khô rồi đóng gói lại nhưng không ghi đầy đủ thành phần, ngày sang chiết, hạn sử dụng theo quy định. Thị trường vốn gắn với nhu cầu chính đáng của hàng triệu hộ gia đình nuôi thú cưng đang bị biến dạng bởi lợi ích ngắn hạn và sự buông lỏng quản lý.

Khảo sát thực tế tại khu vực được xem là “thủ phủ” cung cấp thuốc, thức ăn và vật tư y tế thú cưng gần Viện Thú y số 86 đường Trường Chinh, cho thấy bức tranh đáng lo ngại. Nhiều kios trước cửa Viện hiện đã đóng cửa, song khu vực phía trước lại xuất hiện các điểm bày bán tự phát với hình thức thiếu tính chuyên nghiệp, chưa phù hợp với không gian của một cơ sở hành chính - chuyên môn. Thực trạng này cho thấy những khoảng trống đáng kể trong công tác quản lý địa bàn, quản lý hoạt động hành nghề thú y cũng như kiểm soát lưu thông hàng hóa chuyên ngành.

Sau chỉ đạo kiểm tra, xác minh các thông tin báo chí phản ánh về tình trạng bát nháo trong quản lý thức ăn và vaccine cho thú cưng, tạp chí Việt Nam hương sắc đã khảo sát tại khu vực xung quanh Viện Thú y số 68 đường Trường Chinh, TP. Hà Nội.

Sự phát triển nóng của dịch vụ chăm sóc thú cưng tại các đô thị đang đặt ra thách thức vượt quá khuôn khổ quản lý truyền thống. Số lượng phòng khám thú y tư nhân, cơ sở spa thú cưng, cửa hàng bán thức ăn tăng theo cấp số nhân, trong khi công tác kiểm tra điều kiện hành nghề, quản lý thuốc thú y, xử lý chất thải y tế và giám sát dịch bệnh chưa theo kịp. Việc sử dụng kháng sinh, hóa chất, vaccine nếu không được kiểm soát chặt có thể tạo ra nguy cơ phát tán mầm bệnh ra môi trường, làm xuất hiện hiện tượng lây nhiễm chéo giữa động vật nuôi cảnh và động vật sản xuất. Trong bối cảnh nhiều bệnh truyền nhiễm mới nổi có nguồn gốc từ động vật, hệ thống phòng khám thú cưng không thể đứng ngoài hàng rào thú y tổng thể, mà phải được đặt đúng vị trí trong chiến lược bảo vệ sức khỏe cộng đồng.

Tuy nhiên, cần nhìn nhận vấn đề trong điều kiện thực tiễn của ngành chăn nuôi và thú y hiện nay. Ở nhiều địa phương, lực lượng thú y cơ sở đã bị thu hẹp, nhân sự mỏng, địa bàn quản lý rộng, trong khi yêu cầu kiểm soát dịch bệnh và an toàn thực phẩm ngày càng khắt khe. Cách quản lý dựa chủ yếu vào những đợt kiểm tra trực tiếp bằng sức người không còn phù hợp với quy mô và tính phức tạp của thị trường. Nếu chỉ trông chờ vào vài đoàn thanh tra đi kiểm tra từng cửa hàng, từng lô hàng thì chắc chắn sẽ rơi vào tình trạng “đuổi theo sự việc”, xử lý phần ngọn thay vì kiểm soát từ gốc.

Vì thế, chỉ đạo của Bộ trưởng không chỉ dừng ở việc kiểm tra một số cơ sở cụ thể, mà phải được hiểu như yêu cầu tái thiết toàn bộ phương thức quản lý thị trường petshop. Quản lý nhà nước cần chuyển từ tư duy tiền kiểm, thủ công sang quản trị rủi ro dựa trên công nghệ và dữ liệu. Truy xuất nguồn gốc phải trở thành trụ cột bắt buộc đối với mọi loại thức ăn, vaccine và thuốc thú y dành cho thú cưng. Khi mỗi lô hàng đều có mã QR, có hồ sơ điện tử về nhà sản xuất, đơn vị nhập khẩu, ngày sản xuất, hạn sử dụng và điều kiện bảo quản, cơ quan quản lý sẽ không còn phụ thuộc vào cảm tính hay lời khai của người bán.

Hệ thống cơ sở dữ liệu liên thông giữa quản lý dịch bệnh, kiểm dịch, lưu hành thuốc thú y và kinh doanh thức ăn sẽ cho phép phát hiện sớm các điểm bất thường. Nguyên tắc “không có dữ liệu hợp lệ thì không được tham gia chuỗi” cần được áp dụng như một hàng rào kỹ thuật bắt buộc. Khi đó, những sản phẩm trôi nổi sẽ tự động bị loại khỏi thị trường, thay vì phải chờ đến khi xảy ra ngộ độc hay dịch bệnh mới truy tìm nguồn gốc.

Tại khu vực gần Viện Thú y Tuyến phố Trường Chinh được xem là “thủ phủ” cung cấp thuốc, thức ăn và vật tư y tế thú cưng

Cùng với số hóa, phương thức kiểm tra cũng phải thay đổi theo hướng trọng điểm nguy cơ. Thay vì kiểm tra dàn trải, cơ quan thú y cần dựa vào bản đồ rủi ro để tập trung vào các nhóm cơ sở có dấu hiệu vi phạm, các mặt hàng nhập khẩu tiểu ngạch, các kênh bán hàng online khó kiểm soát. Việc chuẩn hóa quy trình hành nghề, quy trình tiêm vaccine, sử dụng kháng sinh, xử lý chất thải tại phòng khám thú y phải được quy định chặt chẽ như đối với y tế người. Trách nhiệm nghề nghiệp của bác sĩ thú y, của chủ cơ sở kinh doanh phải gắn với chế tài cụ thể, không thể để tình trạng “ai muốn bán gì thì bán”.

Trong mô hình quản lý mới, doanh nghiệp phải là chủ thể chịu trách nhiệm chính về tính an toàn của sản phẩm. Nhà nước không thể thay doanh nghiệp kiểm tra từng bao thức ăn, từng lọ vaccine, nhưng có thể thiết lập luật chơi minh bạch để buộc doanh nghiệp tự kiểm soát. Cơ chế hậu kiểm cần đủ mạnh, xử phạt đủ sức răn đe để lợi ích ngắn hạn từ việc bán hàng trôi nổi không thể đánh đổi bằng rủi ro pháp lý lâu dài. Khi người kinh doanh hiểu rằng chỉ một sai phạm cũng có thể bị rút giấy phép, bị truy cứu trách nhiệm, họ sẽ buộc phải tuân thủ.

Bên cạnh đó, Tạp chí Việt Nam hương sắc cũng đã phản ánh qua một số bài viết về thực trạng các bệnh viện, phòng khám thú y như “Hàng rào thú y và bài toán bảo vệ sức khỏe cộng đồng”, “Chuẩn hóa quảng cáo thú y - bảo đảm công bằng giữa các cơ sở hành nghề”, cho thấy bức tranh đa chiều của thị trường. Đó không chỉ là câu chuyện vài sản phẩm kém chất lượng, mà là vấn đề cấu trúc quản lý, đạo đức nghề nghiệp và trách nhiệm xã hội. Chỉ đạo của Bộ trưởng Trần Đức Thắng vì thế mang ý nghĩa mở đầu cho một quá trình chấn chỉnh căn cơ.

Thị trường thú cưng đang phát triển cùng với mức sống đô thị, nhưng sự phát triển ấy chỉ bền vững khi được đặt trên nền tảng pháp lý và khoa học. Lập lại trật tự petshop không phải để siết chặt nhu cầu chính đáng của người dân, mà để bảo vệ chính họ trước những rủi ro vô hình từ thực phẩm, vaccine và dịch vụ thiếu kiểm soát. Khi hàng rào thú y được củng cố, lợi ích cuối cùng không chỉ thuộc về ngành nông nghiệp, mà là sức khỏe cộng đồng và niềm tin của xã hội vào một thị trường văn minh, minh bạch.