Ngành xuất khẩu bột cá Việt Nam đang trải qua giai đoạn bứt phá mạnh mẽ trong năm 2026. Báo cáo từ Hiệp hội Chế biến và Xuất khẩu thủy sản Việt Nam (VASEP) cho biết, kim ngạch xuất khẩu 7 tháng đầu năm đã đạt gần 244 triệu USD, tăng tới 72% so với cùng kỳ. Đặc biệt, tốc độ tăng trưởng liên tục tăng tốc qua từng tháng, chạm đỉnh 65 triệu USD vào tháng 7 – bứt phá 153% so với cùng kỳ năm trước. Kết quả này khẳng định vị thế nguyên liệu chiến lược của bột cá Việt Nam trong chuỗi cung ứng thức ăn thủy sản toàn cầu.
 |
| Xuất khẩu bột cá 7 tháng đầu 2026 đạt gần 244 triệu USD, tăng 72%; Trung Quốc chiếm gần 90% giá trị xuất khẩu. Ảnh: SUTECH. |
Tuy nhiên, đằng sau những con số ấn tượng là bài toán lớn về cơ cấu thị trường khi gần 90% giá trị xuất khẩu vẫn phụ thuộc hoàn toàn vào Trung Quốc. Quy mô tiêu thụ khổng lồ từ quốc gia này mang lại cơ hội thương mại lớn, nhưng đồng thời đẩy các doanh nghiệp Việt Nam vào thế rủi ro cao nếu thị trường này thay đổi chính sách nhập khẩu hay biến động về giá. Đáng chú ý, ngành chăn nuôi trong nước đang đối mặt với một nghịch lý lớn: Việt Nam xuất khẩu quy mô lớn bột cá sang Trung Quốc, nhưng sau đó lại phải nhập khẩu ngược thức ăn chăn nuôi đã qua chế biến về phục vụ sản xuất nội địa.
Để giải quyết rủi ro tập trung và hóa giải nghịch lý này, các doanh nghiệp đã bắt đầu tìm kiếm dư địa tại các thị trường ngách. Trong 7 tháng đầu năm, xuất khẩu bột cá sang Thái Lan tăng đột biến 549%, Nigeria tăng 517%, Malaysia tăng 230% và Philippines tăng 207%, bên cạnh sự tăng trưởng ổn định từ Nhật Bản, Đài Loan và Campuchia. Dù quy mô các thị trường này còn khiêm tốn, nhưng đây là tín hiệu tích cực cho lộ trình giảm dần sự phụ thuộc vào một thị trường duy nhất.
Về dài hạn, Cục Chăn nuôi và VASEP khuyến nghị ngành bột cá cần chuyển trọng tâm từ "bán nhiều" sang "bán giá trị cao". Ngành cần khắc phục nhanh các điểm nghẽn về chuẩn hóa chất lượng (protein, độ ẩm, độ tươi) và minh bạch truy xuất nguồn gốc nguyên liệu. Đồng thời, việc thành lập chuỗi liên kết chặt chẽ giữa nhà máy chế biến thủy sản, đơn vị sản xuất bột cá và các nhà sản xuất thức ăn chăn nuôi trong nước sẽ giúp giữ lại giá trị gia tăng, đáp ứng nhu cầu nội địa thay vì chỉ xuất khẩu thô.
Theo dự báo của OECD-FAO, sản lượng bột cá toàn cầu sẽ đạt 5,9 triệu tấn vào năm 2034, trong đó Trung Quốc dự kiến chiếm tới 42% lượng tiêu thụ toàn cầu. Việc Trung Quốc tiếp tục gia tăng thị phần tiêu thụ càng khẳng định dư địa thương mại lớn, nhưng nâng cao chất lượng sản phẩm và đa dạng hóa thị trường mới là chìa khóa vàng giúp ngành bột cá Việt Nam phát triển bền vững.
