Sáng 30/10/2026, tại Bảo tàng Mỹ thuật Việt Nam (số 66 Nguyễn Thái Học, phường Ba Đình, Hà Nội), Công ty Nguyên Lacquer tổ chức lễ khai mạc triển lãm “Nguyên - Lãng du cùng Sơn”. Tham dự buổi lễ có TS. Nguyễn Anh Minh, Giám đốc Bảo tàng Mỹ thuật Việt Nam; TS. Bùi Hữu Dược, nguyên Vụ trưởng Vụ Phật giáo, Ban Tôn giáo Chính phủ; bà Nguyễn Thị Minh Nguyệt, Giám đốc Nhà hát Lớn Hà Nội, cùng các họa sĩ, những người hoạt động trong lĩnh vực mỹ thuật và đông đảo công chúng yêu nghệ thuật.
 |
| Lễ khai mạc triển lãm “Nguyên - Lãng du cùng Sơn”. |
Triển lãm quy tụ tám họa sĩ gồm Nguyễn Văn Bảng, Nguyễn Thị Tiến, Nguyễn Đình Văn, Lily Lai, Bùi Thị Mừng, Hoàng Ngọc Nhung, Nguyễn Thùy Dương và Cao Phương Thảo. Mỗi người mang đến một cá tính sáng tạo và cách tiếp cận riêng, cùng gặp gỡ trên nền chất liệu sơn ta truyền thống. Không chỉ giới thiệu những tác phẩm mới, triển lãm còn tạo không gian giao lưu, chia sẻ về kỹ thuật, cảm hứng sáng tác và những khả năng biểu đạt của nghệ thuật sơn mài Việt Nam.
Từ chất liệu truyền thống đến ngôn ngữ nghệ thuật đương đại
Sơn mài là một loại hình nghệ thuật gắn bó lâu đời với mỹ thuật Việt Nam. Đằng sau vẻ đẹp của mỗi tác phẩm là quá trình lao động công phu, đòi hỏi người nghệ sĩ kiên trì qua nhiều công đoạn như phủ sơn, mài, xử lý màu sắc, chất liệu và hoàn thiện bề mặt. Chính đặc tính ấy tạo nên chiều sâu riêng cho tranh sơn mài, đồng thời đặt ra những yêu cầu khắt khe đối với người sáng tác.
 |
| Khách tham quan triển lãm “Nguyên - Lãng du cùng Sơn” quét mã QR bên cạnh các tác phẩm. |
Tại “Nguyên - Lãng du cùng Sơn”, chất liệu truyền thống không chỉ được nhìn nhận như một phương tiện thể hiện mà còn trở thành điểm khởi đầu cho những tìm tòi cá nhân. Các họa sĩ khai thác nhiều đề tài, từ phong cảnh, hoa lá, tĩnh vật, chân dung đến hình ảnh Phật giáo và những suy tư về đời sống nội tâm. Bên cạnh bảng màu quen thuộc của sơn ta với sắc đen, nâu, vàng, bạc, các tác phẩm còn có sự xuất hiện của những gam xanh, tím, cam, hồng, tạo nên diện mạo phong phú và giàu tính biểu cảm.
Sự đa dạng còn thể hiện ở cách tổ chức hình khối, bố cục và xử lý bề mặt. Có tác phẩm thiên về những mảng màu, đường nét trừu tượng; có tác phẩm gợi tả cảnh sắc thiên nhiên, những hình ảnh gần gũi trong đời sống; cũng có sáng tác hướng vào thế giới cảm xúc và chiều sâu tinh thần của con người. Mỗi tác phẩm mang một câu chuyện riêng, nhưng đều cho thấy nỗ lực tìm kiếm tiếng nói cá nhân trên nền chất liệu đã có lịch sử phát triển lâu dài.
 |
| TS. Bùi Hữu Dược, nguyên Vụ trưởng Vụ Phật giáo, Ban Tôn giáo Chính phủ phát biểu khai mạc Lễ khai mạc triển lãm “Nguyên - Lãng du cùng Sơn”. |
Phát biểu tại lễ khai mạc, TS. Bùi Hữu Dược bày tỏ sự trân trọng đối với nghệ thuật sơn mài và những người dành tâm huyết cho chất liệu này. Ông cho biết bản thân không phải là người nghiên cứu chuyên sâu về sơn mài, nhưng luôn dành sự ngưỡng mộ đối với loại hình nghệ thuật đòi hỏi nhiều công phu và sự kiên nhẫn. Nhắc đến nhận xét của họa sĩ Bùi Xuân Phái về việc sơn mài là một trong những loại hình nghệ thuật khó cảm thụ khi không cùng sự đồng điệu, đúng như họa sĩ Bùi Xuân Phái đã nói:
Chơi tranh, khó nhất sơn mài,
Phải tinh mới tỏ Đức - Tài qua tranh.
Bạc, vàng, châu ngọc long lanh.
Phước duyên HỘI ĐỦ ra tranh Sơn Mài
Từ góc nhìn ấy, TS. Bùi Hữu Dược gửi gắm mong muốn các họa sĩ tiếp tục sáng tạo, bền bỉ với chất liệu sơn ta, để nghệ thuật sơn mài không chỉ được gìn giữ mà còn có thêm những cách biểu đạt mới, tiếp tục lan tỏa trong đời sống văn hóa.
Tám cá tính nghệ thuật trên nền chất liệu sơn ta
Trong số các tác phẩm trưng bày, sáng tác của họa sĩ Nguyễn Văn Bảng gây chú ý bởi xu hướng biểu đạt trừu tượng và bán trừu tượng. Những hình ảnh, mảng màu và đường nét trong tranh không đơn thuần tái hiện sự vật mà gợi ra nhiều liên tưởng, khuyến khích người xem tự tìm kiếm cách cảm nhận.
Tác phẩm “Buổi sáng ở bản Sin Suối Hồ” được hình thành từ trải nghiệm thực tế của họa sĩ trong chuyến đi sáng tác. Những ấn tượng về cảnh sắc và không gian miền núi được chuyển hóa qua ngôn ngữ tạo hình riêng. Với “Những mảnh ghép”, họa sĩ gợi suy nghĩ về những thành tố khác nhau cấu thành đời sống; còn “Nếp gấp” khai thác cảm hứng từ những nếp gấp của giấy và vải, chuyển hóa thành hình thức biểu đạt trên mặt tranh.
 |
| Đông đảo các họa sĩ, những người hoạt động trong lĩnh vực mỹ thuật và công yêu nghệ thuật tham quan triển lãm. |
Với họa sĩ Nguyễn Thị Tiến, sơn mài là hành trình sáng tác đã gắn bó hơn 45 năm. Các tác phẩm như “Phong cảnh Yên Châu” (2019), “Sen trắng” (2023), “Xuân” (2024) cho thấy sự quan tâm của bà đối với thiên nhiên, hoa lá và những hình ảnh thân thuộc. Đặc biệt, hình tượng hoa sen được quan sát qua nhiều dáng vẻ, giai đoạn phát triển khác nhau, từ đó mở ra những cách thể hiện đa dạng trên chất liệu sơn mài.
Họa sĩ Nguyễn Đình Văn hướng sự quan tâm đến thiên nhiên, cây cỏ, động vật và những khung cảnh quen thuộc. Những hình ảnh gần gũi trong đời sống trở thành chất liệu để ông tìm kiếm cách thể hiện bằng màu sắc, đường nét và bề mặt sơn mài.
Trong khi đó, sáng tác của Lily Lai tập trung vào hình ảnh người phụ nữ, tình mẫu tử và thế giới nội tâm. Những đề tài này mở ra không gian cảm xúc, nơi người xem có thể bắt gặp những suy tư về tình thân, sự gắn bó và những trải nghiệm đời sống.
Họa sĩ Bùi Thị Mừng lựa chọn những chủ đề gắn với Phật giáo và đời sống thường nhật. Hình ảnh hoa sen, hoa lá, cánh đồng lúa cùng những biểu tượng gợi nhắc đến lòng từ bi, trí tuệ và sự an yên được đưa vào tác phẩm. Qua đó, sáng tác của bà thể hiện sự kết nối giữa cảm hứng tâm linh và những điều bình dị trong cuộc sống.
Bên cạnh đó, các họa sĩ Hoàng Ngọc Nhung, Nguyễn Thùy Dương và Cao Phương Thảo cũng góp thêm những sắc thái riêng cho triển lãm. Sự hiện diện của tám tác giả với những mối quan tâm và lựa chọn nghệ thuật khác nhau tạo nên một không gian đa dạng, cho thấy khả năng thích ứng của sơn mài trước những cách nhìn và cảm nhận mới.
Gìn giữ kỹ thuật truyền thống, mở rộng không gian sáng tạo
Một điểm đáng chú ý của triển lãm là việc giới thiệu các mẫu vật liệu và những công đoạn trong quá trình làm tranh sơn mài. Người xem có cơ hội quan sát các lớp sơn, bề mặt đang được xử lý qua công đoạn mài và những bước hoàn thiện tác phẩm. Cách giới thiệu này giúp công chúng hiểu rõ hơn về đặc điểm của chất liệu, đồng thời nhận diện được phần lao động thầm lặng phía sau vẻ đẹp hoàn chỉnh của mỗi bức tranh.
Theo họa sĩ Nguyễn Văn Bảng, những người tham gia triển lãm có chung tình yêu và sự trân trọng đối với sơn mài. Việt Nam có nguồn nguyên liệu quý, cùng một di sản kỹ thuật và văn hóa được nhiều thế hệ nghệ nhân, họa sĩ tích lũy, trao truyền. Đây là nền tảng quan trọng để nghệ thuật sơn mài tiếp tục phát triển. Tuy nhiên, việc gìn giữ không chỉ dừng lại ở bảo tồn kỹ thuật cũ mà còn cần được tiếp nối bằng sáng tạo, tìm tòi những phương thức thể hiện phù hợp với đời sống hôm nay.
 |
| Họa sĩ Nguyễn Văn Bảng phát biểu ý kiến tại Lễ khai mạc triển lãm “Nguyên - Lãng du cùng Sơn” |
Ông cũng bày tỏ mong muốn các nghệ sĩ có thể truyền lại tình yêu, kinh nghiệm và kỹ thuật làm sơn mài cho thế hệ trẻ; đồng thời từng bước đưa tác phẩm sơn mài Việt Nam đến với các triển lãm quốc tế. Để thực hiện điều đó, bên cạnh việc phát huy giá trị truyền thống, người sáng tác cần không ngừng nâng cao chất lượng tác phẩm, mở rộng giao lưu và tìm kiếm cơ hội tiếp cận công chúng ở nhiều không gian văn hóa khác nhau.
Có thể thấy, giá trị của sơn mài không chỉ nằm ở kỹ thuật chế tác hay vẻ đẹp của màu sắc, mà còn ở khả năng lưu giữ ký ức văn hóa và chuyển tải cảm xúc, suy tư của người nghệ sĩ. Khi được đặt trong những cách tiếp cận mới, chất liệu truyền thống vẫn có thể tạo nên những tác phẩm mang hơi thở của đời sống đương đại.
 |
| TS. Nguyễn Anh Minh, Giám đốc Bảo tàng Mỹ thuật Việt Nam cùng TS. Bùi Hữu Dược, nguyên Vụ trưởng Vụ Phật giáo, Ban Tôn giáo Chính phủ tặng hoa chúc mừng 8 họa sĩ có tranh sơn mãi trưng bày tại Triển lãm. |
Với “Nguyên - Lãng du cùng Sơn”, tám họa sĩ đã cùng tạo nên một không gian gặp gỡ giữa những cá tính sáng tạo khác biệt. Triển lãm không chỉ giới thiệu vẻ đẹp của sơn ta mà còn gợi mở câu chuyện về trách nhiệm gìn giữ, tiếp nối và phát triển một loại hình nghệ thuật giàu bản sắc của Việt Nam. Từ nền tảng truyền thống, hành trình sáng tạo ấy tiếp tục được mở rộng bằng những tìm tòi mới, để sơn mài hiện diện sinh động hơn trong đời sống mỹ thuật hôm nay và có thêm cơ hội đến với công chúng trong nước, quốc tế.
 |
| TS. Nguyễn Anh Minh, Giám đốc Bảo tàng Mỹ thuật Việt Nam tham quan triển lãm cùng họa sĩ, nghiên cứu sinh Phật học Bùi Thị Mừng tham quan triển lãm. |
Triển lãm mở cửa đón khách tham quan từ ngày 30/10 đến hết ngày 04/11/ tại Bảo tàng Mỹ thuật Việt Nam, số 66 Nguyễn Thái Học, phường Ba Đình, Hà Nội.
