Theo sử liệu, vào thế kỷ 16–17, những người thợ từ Thanh Hóa, Nghệ An vào Quảng Nam lập nghiệp đã hình thành nên làng gốm Thanh Hà. Trong quá khứ, nơi đây phát triển cả hai dòng gốm đỏ và gốm sành nâu, với hơn 40 loại sản phẩm phong phú: hũ, nồi, vại, thạp, bình vôi, chum, om… phục vụ đời sống sinh hoạt và tích trữ lương thực. Ngoài ra, gạch và ngói đất nung Thanh Hà từng góp phần xây dựng nên diện mạo phố cổ Hội An.
Trải qua hơn 550 năm, làng nghề vẫn bảo lưu nhiều kỹ thuật truyền thống. Nghệ nhân Lê Văn Xê chia sẻ: “Cả làng hiện có hơn 300 hộ, trong đó khoảng 50 hộ thường xuyên làm du lịch, vừa biểu diễn nghề gốm, vừa bán sản phẩm phục vụ du khách”. Hình ảnh những nghệ nhân cao niên lẫn lớp trẻ cùng say mê chuốt gốm, hướng dẫn khách trải nghiệm đã trở thành nét đẹp đặc trưng của Thanh Hà.
 |
| Du khách tham quan làng gốm Thanh Hà. Ảnh: CAND. |
Một sản phẩm gốm hoàn chỉnh phải trải qua nhiều công đoạn. Sau khi xử lý đất, người thợ sẽ chuốt gốm trên bàn xoay bằng gỗ mít có đường kính 60–100 cm. Công đoạn này đòi hỏi sự phối hợp nhịp nhàng giữa người đẩy bàn xoay và thợ tạo hình. Tiếp đó, phôi gốm được chỉnh sửa, đem phơi khô rồi đưa vào lò nung.
Không chỉ gìn giữ nghề, người dân Thanh Hà còn duy trì tín ngưỡng truyền thống. Hàng năm, làng tổ chức hai kỳ lễ tế Tổ nghề: vào mồng 10 tháng Giêng để mở đầu mùa sản xuất và mồng 10 tháng Bảy âm lịch để tạ ơn. Đây là dịp cộng đồng gốm cầu mong một năm mưa thuận gió hòa, công việc hanh thông.
Để phù hợp với xu thế du lịch, thợ gốm Thanh Hà đã sáng tạo thêm nhiều dòng sản phẩm mỹ nghệ nhỏ gọn, tinh xảo như đèn gốm, mặt nạ, lọ hoa, chậu cảnh hay mô hình di tích kiến trúc. Một trong những sản phẩm đặc biệt là “con thổi” – món đồ chơi dân gian được nhiều du khách ưa chuộng làm quà lưu niệm.
Tại làng hiện có nhiều hộ vẫn đỏ lửa lò nung mỗi ngày, tiêu biểu như gia đình ông Nguyễn Ngữ, bà Nguyễn Thị Nhung… Bên cạnh đó, thế hệ thợ trẻ cũng chủ động đưa sản phẩm lên các nền tảng trực tuyến. Cơ sở Sơn Thủy của gia đình ông Viết Sơn, Viết Lâm hiện cung ứng hơn 200 mẫu gốm men, mỗi năm tiêu thụ hàng trăm sản phẩm, phân phối từ Đà Nẵng, Hà Nội, TP.HCM đến Mỹ, Pháp.
Mỗi ngày, làng gốm Thanh Hà đón hàng trăm lượt khách tham quan. Họ không chỉ xem quy trình làm gốm mà còn được trực tiếp thử sức tạo nên sản phẩm của riêng mình. Chính trải nghiệm “tay lấm đất sét” này khiến nhiều người nhớ mãi về Thanh Hà khi rời phố Hội.
Ngày nay, Thanh Hà được xem là một trong những làng nghề thủ công gắn với du lịch cộng đồng tiêu biểu của Đà Nẵng. Trên mảnh đất ven sông Thu Bồn, sau hơn nửa thiên niên kỷ, ngọn lửa nghề gốm vẫn rực sáng – minh chứng cho sức sống bền bỉ và tinh thần sáng tạo của người dân xứ Quảng.
