Từng có thời điểm, chỉ cần bán một vài cây mai là người trồng có thể đón Tết đủ đầy. Những gốc mai hàng chục năm tuổi, dáng thế đẹp được thương lái và người chơi săn đón, có cây được định giá hàng trăm triệu, thậm chí hơn 1 tỷ đồng. Nhưng sau những năm tháng hoàng kim, làng mai Phước Định đang phải đối mặt với một bài toán khác: sức mua giảm, giá mai đi xuống và cách bán hàng truyền thống dần bộc lộ giới hạn.
 |
| Một góc làng mai Phước Định nhìn từ trên cao. |
Một thời “trồng mai là có tiền”
Làng mai Phước Định nằm ở vùng đất Bình Hòa Phước, Long Hồ, Vĩnh Long, nơi nghề trồng mai đã hình thành hơn nửa thế kỷ. Từ những hộ trồng mai ban đầu chủ yếu để chơi, làm đẹp sân nhà, cây mai dần trở thành hàng hóa và đem lại nguồn thu đáng kể cho người dân.
Tháng 7/2009, Phước Định được UBND tỉnh Vĩnh Long công nhận là làng nghề truyền thống hoa kiểng, cây giống, du lịch sinh thái. Đến năm 2021, HTX Mai vàng Phước Định được thành lập với 45 thành viên. Thời điểm đó, toàn làng có khoảng 50.000 cây mai lớn nhỏ.
Có những giai đoạn cây mai được giá, người chơi tìm về tận vườn. Những gốc mai đại hàng chục năm tuổi, đặc biệt là những cây có bộ đế đẹp, dáng tự nhiên, trở thành tài sản có giá trị lớn.
 |
| Làng mai Phước Định từng có hơn 550 cây mai đại trên 100 năm tuổi, nhiều cây được định giá hàng trăm triệu đến hàng tỷ đồng. |
Năm 2016, làng mai được ghi nhận có hơn 150 hộ trồng mai, khoảng 20.000 cây mai tiểu, 10.800 cây mai trung và hơn 550 cây mai đại trên 100 năm tuổi. Những cây mai cổ có giá từ hàng trăm triệu đồng, thậm chí có cây được định giá tới hàng tỷ đồng.
Đó cũng là thời kỳ nhiều người nhắc đến Phước Định bằng cái tên “làng mai bạc tỷ”.
Một cây mai đẹp có thể được chăm sóc hàng chục năm mới đạt đến giá trị cao. Người trồng không chỉ tính tuổi cây mà còn nhìn vào bộ rễ, thân, cành, tán và thế cây. Cây càng lâu năm, dáng càng tự nhiên, bộ đế càng đẹp thì giá trị càng lớn.
Có những gia đình chỉ cần bán một, hai cây vào dịp Tết cũng đủ trang trải cuộc sống. Một nhà vườn từng chia sẻ, những cây mai lâu năm, thế đẹp có thể có giá từ vài chục triệu đến vài trăm triệu đồng, thậm chí vài tỷ đồng.
Đằng sau một gốc mai là cả một đời người
Ở Phước Định, nghề mai không phải câu chuyện của một mùa Tết.
Một cây mai cổ có thể nằm trong vườn từ đời cha sang đời con. Người trồng phải chăm sóc, uốn tỉa, bón phân, điều chỉnh nước, theo dõi sâu bệnh và quan trọng nhất là tính toán thời điểm để cây ra hoa đúng Tết.
Đặc biệt, những cây mai y – mai nguyên thủy, không ghép – từng là nét riêng của Phước Định. Người dân tìm những cây mai nguyên bản về nuôi dưỡng, tạo dáng qua nhiều năm. Chính tuổi đời, dáng thế và bộ đế tự nhiên tạo nên giá trị của cây. Nhưng nghề này cũng chứa đựng nhiều rủi ro.
Thời tiết thất thường có thể khiến mai nở sớm hoặc muộn. Từ nhiều năm trước, các nhà vườn đã phải đối mặt với tình trạng một phần cây nở trước Tết do biến đổi thời tiết. Khi hoa bung sớm, giá trị thương mại của cả một vụ mai có thể bị ảnh hưởng. Vì thế, người trồng mai gần như phải “đánh cược” với thời tiết mỗi năm.
Khi những chiếc xe thương lái thưa dần
Nếu những năm trước, những ngày cận Tết là mùa nhộn nhịp nhất của Phước Định thì đến Tết Bính Ngọ 2026, không khí ấy đã khác. Theo ghi nhận của Dân trí, con đường vào làng những ngày cận Tết vắng hơn hẳn. Không còn cảnh xe ba gác, thương lái ra vào tấp nập như trước. Nhiều nhà vườn tranh thủ lặt lá, sửa sang cây, chờ khách và chờ thị trường.
Đáng chú ý, những gốc mai từng được trả giá trên 1 tỷ đồng nay có cây chỉ còn khoảng 200 triệu đồng nhưng vẫn ít người hỏi mua.
Đây có lẽ là một trong những nghịch lý lớn nhất của nghề mai Phước Định: cây vẫn còn đó, tuổi đời vẫn tăng lên, dáng thế vẫn đẹp, nhưng giá trị thị trường lại không còn như trước.
 |
| Sau đại dịch Covid-19, sức tiêu thụ giảm, từ giá cả đến hoạt động thu mua đều khó khăn hơn. Người dân thận trọng hơn khi chi tiền cho những cây mai có giá trị lớn. Ảnh: Dân Trí. |
Một gốc mai từng được định giá cả tỷ đồng nay có thể chỉ còn vài trăm triệu. Nhưng bán hay không lại là câu chuyện khác. Với người trồng lâu năm, đó không đơn thuần là một món hàng. Đó có thể là cây mai họ đã chăm sóc hàng chục năm, là tài sản của gia đình, là thành quả của cả một đời gắn bó với nghề. Bán rẻ thì tiếc, giữ lại thì tiếp tục phải bỏ công chăm sóc.
Cái khó của một làng nghề trước thời số hóa
Trước khi mạng xã hội và thương mại điện tử trở thành kênh bán hàng phổ biến, thị trường mai Phước Định phụ thuộc khá nhiều vào thương lái và khách tìm đến tận vườn.
Cách bán ấy có ưu điểm là người mua được nhìn trực tiếp cây, xem bộ rễ, thân, dáng thế và thương lượng ngay tại vườn. Nhưng nó cũng khiến nhà vườn bị giới hạn về phạm vi tiếp cận khách hàng. Nếu thương lái không đến, cây vẫn nằm trong vườn. Nếu sức mua giảm, người trồng gần như không có nhiều kênh khác để tìm khách. Đó là lý do sự thay đổi phương thức bán hàng trở thành yêu cầu ngày càng rõ đối với làng mai.
Sự xuất hiện của mạng xã hội đang mở ra một hướng đi khác.
Một khảo sát về chuyển đổi số tại Phước Định năm 2025 cho thấy nhiều nhà vườn đã bắt đầu sử dụng Facebook, Zalo và các nền tảng trực tuyến để giao dịch. Trước đây, người trồng chủ yếu bán cho thương lái và tập trung vào dịp Tết; nay, một số thành viên HTX có thể giao dịch với khách ngay cả trong những ngày thường.
Có người còn đầu tư hệ thống tưới có thể điều khiển bằng điện thoại, giúp chăm sóc vườn từ xa. Một số người trẻ tận dụng mạng xã hội để chụp ảnh, giới thiệu cây và bán mai giúp người thân. Đó là sự thay đổi không nhỏ.
Ngày trước, khách hàng phải tìm đến làng mai. Ngày nay, người trồng có thể đưa cả khu vườn đến trước màn hình điện thoại của khách. Cũng từ đây, cây mai không còn nhất thiết phải chờ đến chợ hoa Xuân mới tìm được người mua.
Số hóa không chỉ là bán hàng
 |
| Nông sản Vĩnh Long “cháy hàng” nhờ livestream. |
Năm 2026, xu hướng livestream bán hàng đã phát triển mạnh tại Vĩnh Long. Các chương trình xúc tiến thương mại của tỉnh bắt đầu kết hợp hội chợ truyền thống với livestream, thương mại điện tử và các nền tảng số nhằm đưa sản phẩm địa phương đến người tiêu dùng rộng hơn. Với cây mai, điều này đặc biệt có ý nghĩa.
Một cây mai cổ không thể được giới thiệu chỉ bằng vài dòng thông tin. Người bán phải quay rõ thân, bộ đế, tán, thế cây, hoa, nụ; phải giải thích tuổi, cách chăm sóc và phương thức vận chuyển.
Nói cách khác, số hóa buộc người trồng mai phải biến kinh nghiệm truyền thống thành câu chuyện có thể kể trên môi trường số. Đó cũng là cơ hội để Phước Định tiếp cận những người chơi mai ở ngoài Vĩnh Long, thậm chí ở các tỉnh, thành khác. Nhưng số hóa không thể thay thế giá trị thật của cây. Dẫu vậy, mạng xã hội không phải chiếc chìa khóa giải quyết mọi khó khăn.
Một cây mai vài triệu đồng có thể dễ bán hơn một cây vài trăm triệu. Những cây cổ thụ giá cao đòi hỏi người mua phải có điều kiện kinh tế, không gian và niềm đam mê. Vì vậy, đưa sản phẩm lên mạng chỉ giúp mở rộng cánh cửa tiếp cận, còn quyết định mua vẫn phụ thuộc vào sức khỏe nền kinh tế và thị hiếu của người chơi.
Thực tế Tết 2026 cho thấy sức mua mai ở Phước Định vẫn khá chậm. Có nhà vườn chuẩn bị 130 chậu nhưng sản lượng bán ra giảm so với năm trước; trong khi những cây mai cổ giá trị cao càng khó tìm người mua.
Trong lúc những gốc mai bạc tỷ chưa tìm được chủ mới, công việc lặt lá mai lại trở thành nguồn thu thời vụ cho lao động nông nhàn. Có người làm 8-10 giờ mỗi ngày, thu nhập vài trăm nghìn đồng, góp thêm khoản tiền để sắm sửa Tết.
Một làng nghề vì thế tồn tại bằng nhiều tầng giá trị: từ những cây mai cổ hàng trăm triệu đồng đến công việc giản dị của người phụ nữ ngồi lặt từng chiếc lá.
Giữ lại “hồn” của làng mai
Điều đáng lo với Phước Định không chỉ là một mùa mai bán chậm. Nếu sức mua tiếp tục giảm, chi phí chăm sóc tăng trong khi cây lớn lên nhưng khó bán, người trồng có thể không còn mặn mà với việc giữ những cây mai cổ. Khi đó, thứ mất đi không chỉ là một tài sản mà còn là một phần ký ức của làng nghề. Bởi một cây mai 100 năm tuổi không thể tạo ra trong một vài năm. Nó cần thời gian của đất, của người và của nhiều thế hệ.
Phước Định từng đi qua thời kỳ từ thú chơi cây trong sân nhà đến một làng nghề nổi tiếng với những gốc mai bạc tỷ. Nay, làng lại đứng trước một bước chuyển khác: từ bán hàng dựa vào thương lái sang tìm khách trên môi trường số.
Chuyển đổi số có thể giúp cây mai đi xa hơn, nhưng để làng nghề đi được đường dài, người trồng vẫn phải giải bài toán cũ: làm sao giữ chất lượng cây, giữ thương hiệu, tạo đầu ra ổn định và để giá trị của những gốc mai cổ không chỉ nằm trên những con số được trả giá trong một mùa Tết. Bởi sau hơn nửa thế kỷ, điều làm nên Phước Định không chỉ là những gốc mai bạc tỷ, mà còn là câu chuyện về những con người đã dành cả đời để giữ một sắc vàng cho mùa Xuân miền Tây.
