Trao truyền qua hàng ngàn năm lịch sử, nghề chế biến dược liệu cổ truyền tại thôn 4 Ninh Hiệp (xã Phù Đổng, huyện Gia Lâm, Hà Nội) đang tích cực làm mới mình. Để dòng chảy di sản không bị thất truyền, chính quyền và người dân nơi đây đang nỗ lực chuẩn hóa quy trình, đưa khoa học công nghệ vào sản xuất và từng bước kết nối giá trị văn hóa làng nghề với du lịch sinh thái, trải nghiệm.
Từ ký ức nghìn năm đến danh xưng làng nghề
Nghề thuốc nam, thuốc bắc ở Ninh Giang (nay thuộc thôn 4 Ninh Hiệp) gắn liền với huyền tích về bà Lý Nương – người được dân làng tôn làm Tổ nghề và được vua thời Lý phong tặng danh hiệu Lý Nhũ Thái Lão Dược sư thần linh. Từ tri thức chữa bệnh bằng cây cỏ được bà truyền dạy, nhiều thế hệ người dân Ninh Hiệp đã gìn giữ và phát triển nghề sơ chế, chế biến dược liệu. Địa danh này từng là nơi cung cấp dược liệu sầm uất cho kinh thành Thăng Long, tạo tiền đề để nhiều người con quê hương đến lập nghiệp tại phố Lãn Ông.
 |
 |
| Nhà thờ Tổ nghề – nơi lưu giữ nhiều sắc phong, văn bia, hiện vật cổ và là điểm hội tụ của dân làng vào mỗi dịp lễ cúng 18 tháng Giêng. Ảnh: Hà Nội mới. |
Dấu ấn lịch sử ấy vẫn hiện hữu rõ nét tại Nhà thờ Tổ nghề – nơi lưu giữ nhiều sắc phong, văn bia, hiện vật cổ và là điểm hội tụ của dân làng vào mỗi dịp lễ cúng 18 tháng Giêng. Năm 2009, UBND thành phố Hà Nội đã chính thức công nhận nơi đây là Làng nghề truyền thống thuốc nam, thuốc bắc Ninh Giang. Đến nay, làng vẫn duy trì hơn 100 hộ sản xuất, kinh doanh và bốc thuốc.
Gỡ "nút thắt" mặt bằng, hiện đại hóa quy trình
Dù sở hữu tiềm năng lớn, làng nghề Ninh Hiệp đang đứng trước bài toán bứt phá để đáp ứng khắt khe của thị trường hiện đại. Khó khăn lớn nhất hiện nay là quỹ đất sản xuất. Theo quy định, một cơ sở sơ chế dược liệu cần khoảng 200m² để đạt chuẩn kho bãi của Sở Y tế, trong khi đa số hộ dân chỉ sở hữu nhà ống diện tích 40–80m². Người làm nghề đang thiết tha mong mỏi sự hỗ trợ từ chính quyền trong việc quy hoạch chợ dược liệu hoặc khu sản xuất tập trung có hệ thống nhà kính phơi sấy hiện đại.
 |
Ninh Hiệp từng là nguồn cung cấp dược liệu chính cho kinh thành Thăng Long, tạo tiền đề hình thành nên phố Lãn Ông. |
Song song với hạ tầng, phương thức chế biến cũng đang chuyển dịch mạnh mẽ. Nhằm đưa sản phẩm vào các bệnh viện và cơ sở y tế lớn, người dân đã dần thay thế kinh nghiệm "sao vàng, nhỏ lửa" truyền miệng bằng máy móc hiện đại. Đã xuất hiện nhiều đề xuất phối hợp cùng các nhà khoa học để nghiên cứu thiết bị sao tẩm bằng inox sử dụng điện, giúp kiểm soát chính xác nhiệt độ và giữ trọn tính dược của nguyên liệu.
Đánh thức giá trị văn hóa và du lịch
Không chỉ dừng lại ở bài toán kinh tế, Ninh Hiệp đang định hướng nâng tầm nghề thuốc trở thành một sản phẩm văn hóa - du lịch đặc sắc. Với lợi thế sẵn có từ Nhà thờ Tổ, không gian làng nghề và các tri thức dân gian, địa phương hướng tới xây dựng các tour du lịch trải nghiệm. Tại đây, du khách và thế hệ trẻ không chỉ mua sắm dược liệu mà còn được nghe câu chuyện Tổ nghề, nhận biết các vị thuốc và trực tiếp trải nghiệm một số công đoạn chế biến truyền thống.
 |
Bắt kịp xu thế hội nhập, xã Phù Đổng đã chủ động đẩy mạnh chuyển đổi số thông qua các phiên livestream quảng bá làng nghề. Đề án "Bảo tồn và phát huy giá trị di sản văn hóa, lịch sử gắn với phát triển du lịch giai đoạn 2026–2030" của địa phương hứa hẹn sẽ là cú hích quan trọng, giúp số hóa dữ liệu làng nghề và tạo đà cho di sản nghìn năm tuổi của Ninh Hiệp cất cánh bền vững.
