Từng mọc hoang ven đường, bờ ruộng và thường bị xem là cỏ dại, quả tầm bóp (còn gọi là thù lù, bôm bốp, quả đèn lồng) nay lại trở thành mặt hàng được ưa chuộng tại nhiều nước châu Âu nhờ hương vị đặc trưng và giá trị dinh dưỡng cao. Tại Anh, loại quả này được bán với giá khoảng 12,5–20 bảng Anh/kg, tương đương 450.000–700.000 đồng/kg, cao hơn nhiều loại trái cây phổ biến như táo hay nho.
Từ cây dại thành thực phẩm giàu dinh dưỡng
Theo lương y đa khoa Bùi Đắc Sáng (Viện Hàn lâm Khoa học và Công nghệ Việt Nam), tầm bóp có tên khoa học Physalis angulata L., thuộc họ Cà (Solanaceae). Dù có nguồn gốc từ Nam Mỹ, loài cây này đã phân bố rộng ở các vùng nhiệt đới, trong đó có Việt Nam. Cây thường mọc tự nhiên ở bờ ruộng, bãi cỏ, ven đường, song hiện được nhiều nơi trồng để làm rau và dược liệu.
 |
| Cây tầm bóp mọc hoang ở Việt Nam nhưng quả của loại cây lại có giá đắt đỏ tại Anh. Ảnh minh họa. |
Quả tầm bóp chứa nhiều vitamin C, chất xơ, protein, carbohydrate cùng các khoáng chất như canxi, magie, sắt, kẽm và phốt pho. Chỉ khoảng 140 g quả đã cung cấp hơn một nửa nhu cầu vitamin C hằng ngày của người trưởng thành, góp phần tăng cường miễn dịch, hỗ trợ tạo collagen, giúp vết thương mau lành và tăng hấp thu sắt.
Bên cạnh đó, loại quả này còn giàu chất chống oxy hóa, giúp bảo vệ tế bào trước tác động của các gốc tự do – yếu tố liên quan đến quá trình lão hóa và nhiều bệnh mạn tính.
Tiềm năng dược liệu nhưng chưa phải "thần dược"
Các nghiên cứu cho thấy tầm bóp chứa những hợp chất sinh học như withanolide, physalin và physagulin. Trong các nghiên cứu trong phòng thí nghiệm, những hoạt chất này thể hiện khả năng chống viêm và ức chế sự phát triển của một số dòng tế bào ung thư.
 |
| Quả tầm bóp được bày bán tại siêu thị ở Anh với mức giá lên tới 700.000 đồng/kg. (Ảnh: FB Thúy Hạnh) |
Tuy nhiên, các chuyên gia nhấn mạnh đây mới chỉ là kết quả nghiên cứu tiền lâm sàng, chưa có đủ bằng chứng để khẳng định quả tầm bóp có thể điều trị ung thư hoặc thay thế các phương pháp chữa bệnh hiện nay.
Vị thuốc quen thuộc trong y học cổ truyền
Theo y học cổ truyền, toàn cây tầm bóp có vị đắng, tính mát, không độc, có tác dụng thanh nhiệt, lợi thấp, tiêu viêm, hóa đờm và giảm ho. Riêng quả có vị chua nhẹ, tính bình, thường được dùng để thanh nhiệt, lợi tiểu và bổ sung vitamin C.
Tầm bóp từ lâu được sử dụng để hỗ trợ cải thiện các triệu chứng như viêm họng, ho, khàn tiếng, cảm sốt, nóng trong, tiểu ít và một số bệnh lý đường tiết niệu. Một số bài thuốc dân gian cũng dùng thân, lá hoặc rễ để hỗ trợ người mắc đái tháo đường hoặc các bệnh viêm, tuy nhiên hiệu quả vẫn cần được kiểm chứng bằng các nghiên cứu lâm sàng quy mô lớn.
Cần sử dụng đúng cách
Dù là dược liệu khá an toàn, các chuyên gia khuyến cáo không nên lạm dụng hoặc coi tầm bóp là "thần dược". Phụ nữ mang thai, trẻ nhỏ, người đang điều trị bệnh hoặc sử dụng thuốc, thực phẩm chức năng nên tham khảo ý kiến bác sĩ trước khi dùng.
Ngoài ra, người dân cần tránh nhầm lẫn tầm bóp với cây lu lu đực, một loài có chứa độc tố solanin. Quả tầm bóp được bao bọc bởi lớp đài giống chiếc lồng đèn và khi chín có màu vàng hoặc đỏ cam, trong khi quả lu lu mọc thành chùm và chuyển sang màu đen khi chín.
Với hương vị độc đáo, giá trị dinh dưỡng và tiềm năng dược liệu, tầm bóp ngày càng được thị trường quốc tế đánh giá cao. Tuy vậy, loại quả này nên được xem là một thực phẩm bổ dưỡng hỗ trợ sức khỏe, không phải là phương thuốc thay thế điều trị y khoa.
