Trên những cánh đồng khóm ở xã Hỏa Lựu, TP Cần Thơ (trước đây thuộc TP Vị Thanh, Hậu Giang), phần lá sau thu hoạch từng bị chặt bỏ, đốt hoặc xả xuống kênh rạch nay trở thành nguyên liệu đầu vào cho sản xuất sợi tự nhiên.
Ông Phạm Văn Nương, quản lý Hợp tác xã sản xuất thương mại dịch vụ Cần Thơ Farm, cho biết trước đây khi phá vườn khóm già, nông dân phải tốn gần 1 triệu đồng mỗi công để chặt dọn, vận chuyển và xử lý gốc rễ. Một số trường hợp còn phải dùng hóa chất để tiêu hủy tàn dư cây trồng. Việc đốt hoặc bỏ lá khóm xuống kênh rạch cũng gây ô nhiễm đất và nguồn nước.
 |
| Ông Nương cho biết trước đây việc phá vườn khóm rất tốn kém và ảnh hưởng môi trường. Khi biết ngành dệt may có nhu cầu sợi tự nhiên từ lá khóm, ông nảy ra ý tưởng tận dụng phụ phẩm này để tạo thêm giá trị. Ảnh: Thanh niên. |
Theo ông Nương, khi nhận thấy ngành dệt may bắt đầu quan tâm đến sợi tự nhiên từ lá khóm, hợp tác xã đã nghĩ đến việc tận dụng phụ phẩm này để tạo ra giá trị mới.
Cách làm này gợi lại phương thức truyền thống của người dân trước đây, khi lá khóm được ngâm dưới mương để tách sợi vá áo. Tuy nhiên, với sự hỗ trợ của máy móc, việc tách sợi hiện nay diễn ra nhanh và sạch hơn.
Để sản xuất sợi khóm đạt chuẩn cho ngành dệt may, khâu chọn nguyên liệu được chú trọng. Lá phải già và dài từ 45 cm trở lên. Sau khi thu gom từ vườn, lá được đưa về xưởng và xử lý qua nhiều công đoạn như ép, đánh sợi, loại bỏ phần bám dính, rửa sạch, sấy ly tâm, phơi khô rồi đóng gói chuyển cho đơn vị dệt.
Theo ông Nương, mỗi bụi khóm có thể cho hơn một kg lá nếu lá dài và đạt chất lượng. Một đợt thu gom thường đạt từ 1,5 đến 2 tấn lá.
Trong các giống khóm tại địa phương, khóm Cầu Đúc – giống truyền thống – cho chất lượng sợi cao hơn nhiều giống khác. Trong khi đó, giống khóm MD2 có lá dài nhưng lượng sợi thu được thấp hơn.
Hợp tác xã tổ chức thu mua lá khóm tận vườn với giá khoảng 1.000 đồng mỗi kg. Nông dân có thể tự chặt, bó lá để bán hoặc thuê lao động địa phương thực hiện. Nhờ vậy, thay vì phải bỏ tiền phá vườn, nhiều hộ còn có thêm nguồn thu từ phần lá trước đây bị bỏ đi.
 |
| Khóm được đánh sợi đem phơi. Ảnh: Thanh niên. |
Giá sợi khóm hiện dao động 160.000 – 170.000 đồng mỗi kg. Để sản xuất một kg sợi khóm thô cần khoảng 60 kg lá. Dù chi phí sản xuất còn cao, mô hình được đánh giá có tiềm năng khi nhu cầu sử dụng sợi tự nhiên, thân thiện môi trường trong ngành dệt may ngày càng tăng.
Xưởng sản xuất của hợp tác xã hiện có gần 10 công nhân làm việc thường xuyên. Nếu nguồn lá ổn định, thu nhập mỗi người khoảng 7,5 triệu đồng mỗi tháng. Lao động thời vụ làm việc ngoài đồng được trả từ 220.000 đến 300.000 đồng mỗi ngày, tùy công việc. Riêng việc chặt và bó lá khóm, một người có thể xử lý khoảng 300 kg mỗi ngày, thu nhập khoảng 300.000 đồng.
 |
| Ông Phạm Văn Nương, người quản lý Hợp tác xã sản xuất thương mại dịch vụ Cần Thơ Farm (HTX Cần Thơ Farm) kiểm ra sợi khóm được phơi khô trong nhà kính. Ảnh: Thanh niên. |
Chị Nguyễn Thị Hoài, công nhân tại xưởng, cho biết sợi khóm có độ dai và chắc, phù hợp cho nhiều dòng sản phẩm dệt may. Sợi được sử dụng để dệt vải may quần áo, túi xách hoặc các loại vải thô.
Ngoài phần sợi, bã lá sau khi ép cũng được tận dụng để ủ vi sinh, nuôi trùn quế. Trùn quế dùng làm thức ăn cho cá, lươn, còn phân trùn tiếp tục bón cho cây trồng, tạo vòng tuần hoàn khép kín trong sản xuất.
Xã Hỏa Lựu hiện có hơn 2.000 ha khóm, là cây trồng gắn bó lâu đời với sinh kế của người dân địa phương. Ông Võ Tứ Phương, Phó chủ tịch thường trực UBND xã, cho biết mô hình sản xuất sợi từ lá khóm giúp giảm lượng phụ phẩm nông nghiệp, hạn chế ô nhiễm môi trường và tăng thu nhập cho nông dân.
Hiện hợp tác xã tiêu thụ khoảng 2,2 – 2,5 tấn lá khóm mỗi ngày. Theo ông Phương, mô hình góp phần hướng tới sản xuất nông nghiệp xanh, bền vững và thích ứng với biến đổi khí hậu.
