Lan tỏa di sản Phật hoàng Trần Nhân Tông bằng ngôn ngữ văn học, nghệ thuật

Chiều ngày 6/8/2026 tại Hà Nội, Liên hiệp các Hội Văn học Nghệ thuật Việt Nam phối hợp và Thời báo Văn học Nghệ thuật (ARTTimes) cùng Công ty CP Văn hóa Du lịch Ngọa Vân tổ chức buổi gặp gỡ nghệ sĩ, nhạc sĩ nhằm thông tin về cuộc vận động sáng tác "Ngoạ Vân và Phật hoàng Trần Nhân Tông".

Quang cảnh buổi gặp gỡ nghệ sĩ, nhạc sĩ nhằm thông tin về cuộc vận động sáng tác "Ngoạ Vân và Phật hoàng Trần Nhân Tông".

Chương trình không chỉ giới thiệu những nội dung trọng tâm của cuộc vận động mà còn tạo diễn đàn để các nhà văn, nhà thơ, nhạc sĩ, nhà nghiên cứu và những người hoạt động văn hóa nghệ thuật cùng trao đổi, chia sẻ về hướng tiếp cận, khai thác các giá trị lịch sử, văn hóa và tư tưởng của Phật hoàng Trần Nhân Tông trong sáng tác đương đại.

Tham dự chương trình có TS Bùi Thế Đức – nguyên Phó trưởng Ban Tuyên giáo Trung ương, Phó Chủ tịch Hội đồng Lý luận, phê bình văn học, nghệ thuật Trung ương; PGS.TS. Nhạc sĩ Đỗ Hồng Quân, Chủ tịch Liên hiệp các Hội Văn học Nghệ thuật Việt Nam; Thiếu tướng, Nhạc sĩ Đức Trịnh, Chủ tịch Hội Nhạc sĩ Việt Nam; Nhà văn, nhà thơ Lê Tuấn Lộc, Chi Hội trưởng Chi hội Nhà văn Công nhân, Hội Nhà văn Việt Nam; Thiếu tướng Trần Trình, nguyên Phó Tư lệnh, Bộ Tư lệnh Cảnh vệ, Chủ nhiệm Câu lạc bộ Thơ, Phó Chủ tịch Hội Dòng họ Trần tại Hà Nội; TS. Bùi Hữu Dược, nguyên Vụ trưởng Vụ Phật giáo, Ban Tôn giáo Chính phủ; Nhà báo Hoàng Dự, Tổng Biên tập Thời báo Văn học Nghệ thuật cùng đông đảo nhà văn, nhà thơ, nhạc sĩ, nghệ sĩ, đại diện các cơ quan báo chí, truyền thông và khách mời.

PGS.TS. Nhạc sĩ Đỗ Hồng Quân, Chủ tịch Liên hiệp các Hội Văn học Nghệ thuật Việt Nam phát biểu khai mạc buổi gặp gỡ nghệ sĩ, nhạc sĩ nhằm thông tin về cuộc vận động sáng tác "Ngoạ Vân và Phật hoàng Trần Nhân Tông".

Phát biểu khai mạc chương trình, PGS.TS. Nhạc sĩ Đỗ Hồng Quân cho biết cuộc vận động sáng tác về Ngoạ Vân và Phật hoàng Trần Nhân Tông được Liên hiệp các Hội Văn học Nghệ thuật Việt Nam bảo trợ và chính thức phát động từ tháng 4/2026 tại khu vực chân Ngoạ Vân, Yên Tử. Đây là hoạt động có ý nghĩa nhằm khơi dậy nguồn cảm hứng sáng tạo từ vùng đất thiêng gắn với hành trình tu hành, đắc đạo và hóa Phật của Phật hoàng Trần Nhân Tông, đồng thời góp phần đưa các giá trị văn hóa, lịch sử và tư tưởng Thiền phái Trúc Lâm đến gần hơn với công chúng.

Theo PGS.TS. Nhạc sĩ Đỗ Hồng Quân, ngay từ khi phát động, Ban Tổ chức xác định hai lĩnh vực trọng tâm của cuộc vận động là văn học và âm nhạc. Với văn học, cuộc vận động hướng tới việc sáng tác các tác phẩm phản ánh cuộc đời, sự nghiệp và đặc biệt là giai đoạn tu hành tại Ngoạ Vân của Phật hoàng Trần Nhân Tông. Những kết quả nghiên cứu lịch sử, tư liệu khoa học và giá trị văn hóa liên quan đến Ngoạ Vân đã được các nhà nghiên cứu cung cấp khá đầy đủ, tạo nền tảng để các văn nghệ sĩ tiếp cận đề tài một cách sâu sắc.

"Ban đầu, chúng tôi kỳ vọng sẽ có nhiều tiểu thuyết về Phật hoàng Trần Nhân Tông. Tôi rất vui khi nhà văn Anh Tân, dù đã ngoài 75 tuổi, vẫn tiên phong đăng ký tham gia và đến nay đã hoàn thành một nửa bản thảo. Đó là một tấm gương đáng trân trọng về tinh thần lao động nghệ thuật", PGS.TS. Nhạc sĩ Đỗ Hồng Quân chia sẻ.

Tuy nhiên, từ thực tiễn triển khai, Ban Tổ chức nhận thấy nhiều tác giả mong muốn thể hiện cảm hứng sáng tạo bằng truyện ngắn, bút ký và các thể loại văn xuôi ngắn thay vì chỉ tập trung vào tiểu thuyết. Xuất phát từ nhu cầu thực tế đó, Ban Tổ chức đã quyết định điều chỉnh, bổ sung các thể loại này vào thể lệ cuộc vận động, qua đó mở rộng không gian sáng tạo, tạo điều kiện để nhiều văn nghệ sĩ tham gia hơn.

Theo PGS.TS. Nhạc sĩ Đỗ Hồng Quân, sự linh hoạt trong thể lệ không làm thay đổi mục tiêu của cuộc vận động mà ngược lại sẽ giúp phong phú hóa hệ thống tác phẩm, tạo nên nhiều góc nhìn mới về Phật hoàng Trần Nhân Tông và vùng đất Ngoạ Vân thông qua nhiều hình thức thể hiện khác nhau.

Các nhà văn, nhà thơ, nghệ sĩ tham dự buổi gặp gỡ nghệ sĩ, nhạc sĩ nhằm thông tin về cuộc vận động sáng tác "Ngoạ Vân và Phật hoàng Trần Nhân Tông".

Đối với lĩnh vực âm nhạc, Chủ tịch Liên hiệp các Hội Văn học Nghệ thuật Việt Nam đánh giá cao sự quan tâm của đội ngũ nhạc sĩ dành cho cuộc vận động. Tuy nhiên, số lượng tác phẩm gửi về Ban Tổ chức đến nay vẫn chưa tương xứng với kỳ vọng.

Ông bày tỏ mong muốn các nhạc sĩ không chỉ sáng tác những ca khúc mang cảm xúc cá nhân mà cần khai thác chiều sâu tư tưởng của Thiền phái Trúc Lâm, những giá trị văn hóa của Ngoạ Vân, Yên Tử, Quảng Ninh cũng như cuộc đời và sự nghiệp của Phật hoàng Trần Nhân Tông.

"Chúng tôi rất mong sẽ có thêm nhiều tác phẩm âm nhạc Phật giáo, đặc biệt là những bản nhạc thiền, các tác phẩm không lời hoặc được phối khí với nhạc cụ dân tộc, mang chiều sâu tâm linh và triết lý. Đó sẽ là những giai điệu giúp người nghe trở về trạng thái tĩnh tại, suy ngẫm về các giá trị nhân văn và tinh thần giác ngộ mà Phật hoàng Trần Nhân Tông để lại", PGS.TS. Nhạc sĩ Đỗ Hồng Quân nhấn mạnh.

Theo ông, Ban Tổ chức chấp nhận các tác phẩm ở dạng bản thu thử (demo) nếu bám sát chủ đề Ngoạ Vân - Yên Tử và Phật hoàng Trần Nhân Tông. Đồng thời, thời hạn tiếp nhận tác phẩm được gia hạn đến hết tháng 10/2026 nhằm tạo thêm điều kiện để các tác giả đầu tư, hoàn thiện sáng tác.

Sau khi cuộc vận động kết thúc, Ban Tổ chức sẽ tổ chức tổng kết, trao giải và xây dựng một chương trình biểu diễn giới thiệu các tác phẩm tiêu biểu. Đêm nghệ thuật được định hướng trở thành một đêm nhạc thiền hoặc đêm nhạc tưởng niệm, góp phần lan tỏa sâu rộng những giá trị văn hóa, lịch sử và tư tưởng của Phật hoàng Trần Nhân Tông thông qua ngôn ngữ âm nhạc.

TS. Bùi Hữu Dược, nguyên Vụ trưởng Vụ Phật giáo, Ban Tôn giáo Chính phủ chia sẻ tại buổi gặp gỡ nghệ sĩ, nhạc sĩ nhằm thông tin về cuộc vận động sáng tác "Ngoạ Vân và Phật hoàng Trần Nhân Tông".

Cũng tại chương trình, TS. Bùi Hữu Dược, nguyên Vụ trưởng Vụ Phật giáo, Ban Tôn giáo Chính phủ, cho rằng Ngoạ Vân không chỉ là một địa danh lịch sử mà còn là không gian văn hóa, tâm linh đặc biệt gắn với hành trình tu hành và hóa Phật của Phật hoàng Trần Nhân Tông. Vì vậy, việc khơi dậy nguồn cảm hứng sáng tạo từ vùng đất này có ý nghĩa quan trọng trong công tác bảo tồn và phát huy các giá trị di sản của dân tộc.

Ông nhấn mạnh, việc chuyển tải những giá trị của Thiền phái Trúc Lâm bằng văn học, âm nhạc và nghệ thuật sẽ giúp công chúng, đặc biệt là thế hệ trẻ, tiếp cận lịch sử bằng những hình thức sinh động, giàu cảm xúc và có sức lan tỏa lâu dài.

Thiếu tướng Trần Trình, nguyên Phó Tư lệnh, Bộ Tư lệnh Cảnh vệ, Chủ nhiệm Câu lạc bộ Thơ, Phó Chủ tịch Hội Dòng họ Trần tại Hà Nội chia sẻ tạibuổi gặp gỡ nghệ sĩ, nhạc sĩ nhằm thông tin về cuộc vận động sáng tác "Ngoạ Vân và Phật hoàng Trần Nhân Tông".

Tại buổi gặp gỡ, nhiều nhà văn, nhà thơ, nhạc sĩ cũng chia sẻ quan điểm về trách nhiệm của người nghệ sĩ trong việc gìn giữ và phát huy bản sắc văn hóa dân tộc.

Theo các đại biểu, người nghệ sĩ không chỉ sáng tạo để phục vụ nhu cầu thưởng thức nghệ thuật mà còn có sứ mệnh gìn giữ, lan tỏa những giá trị chân - thiện - mỹ, khơi dậy lòng yêu nước, niềm tự hào dân tộc và truyền cảm hứng về những giá trị văn hóa Việt Nam thông qua các tác phẩm nghệ thuật.

Ban Tổ chức kỳ vọng rằng từ những trải nghiệm thực tế tại Ngoạ Vân cùng nguồn tư liệu lịch sử phong phú về Phật hoàng Trần Nhân Tông sẽ tiếp tục ra đời nhiều tác phẩm văn học, âm nhạc và nghệ thuật có giá trị, góp phần quảng bá hình ảnh Ngoạ Vân - Yên Tử, lan tỏa tinh thần Thiền phái Trúc Lâm và di sản văn hóa của Phật hoàng Trần Nhân Tông đến đông đảo công chúng trong nước và quốc tế.

Thông qua sức mạnh của văn học và nghệ thuật, những giá trị lịch sử, văn hóa và triết lý nhân văn của Phật hoàng Trần Nhân Tông sẽ tiếp tục được gìn giữ, bồi đắp và lan tỏa trong đời sống đương đại.

Đại diện Công ty Cổ phần Văn hóa Du lịch Ngoạ Vân cho biết, từ đầu năm 2026 đến nay, Khu di tích quốc gia đặc biệt Ngoạ Vân đã đón hàng vạn lượt du khách, đặc biệt lượng khách tăng mạnh trong mùa lễ hội đầu xuân. Sự gia tăng này phản ánh xu hướng ngày càng rõ nét khi du khách không chỉ tìm đến những điểm tham quan, nghỉ dưỡng mà còn mong muốn trải nghiệm các không gian văn hóa, lịch sử và tâm linh, tìm lại sự cân bằng, tĩnh tại giữa nhịp sống hiện đại.

Quần thể di tích Am - Chùa Ngọa Vân nằm trên núi cao “Bảo Đài sơn” ở phía Tây Nam dãy núi Yên Tử - cánh cung Đông Triều, nay là phường An Sinh, tỉnh Quảng Ninh được nhiều du khách đến thăm mỗi khi lễ hội hay du xuân. - (Ảnh: Ngoạ Vân Yên Tử)

Trong đợt cao điểm xuân hội, quần thể di tích Ngoạ Vân (Quảng Ninh) đón hàng chục nghìn lượt khách. Con số ấn tượng này không chỉ khẳng định sức hút của vùng đất được tôn vinh là "Thánh địa" của Thiền phái Trúc Lâm mà còn cho thấy ngày càng nhiều người lựa chọn những hành trình du lịch gắn với chiều sâu lịch sử, văn hóa và các giá trị tinh thần.

Nằm trên đỉnh Bảo Đài cao hơn 700 m giữa dãy núi Đông Triều, Ngoạ Vân là nơi Phật hoàng Trần Nhân Tông lựa chọn tu hành, hóa Phật và nhập Niết bàn sau khi sáng lập Thiền phái Trúc Lâm. Không chỉ là một di tích lịch sử đặc biệt, Ngoạ Vân còn là nơi kết tinh tư tưởng "Cư trần lạc đạo" – sống giữa đời mà vẫn giữ được tâm an nhiên, thanh tịnh, trở thành biểu tượng của triết lý nhập thế giàu giá trị nhân văn trong văn hóa Phật giáo Việt Nam.

Việc quần thể di tích và danh thắng Yên Tử - Vĩnh Nghiêm - Côn Sơn, Kiếp Bạc, trong đó có am - chùa Ngoạ Vân, được UNESCO ghi danh là Di sản Văn hóa thế giới vào tháng 7/2025 đã mở ra cơ hội mới để quảng bá những giá trị nổi bật toàn cầu của di sản. Đây cũng là nền tảng quan trọng để các hoạt động sáng tác văn học, âm nhạc và nghệ thuật tiếp tục khai thác chiều sâu lịch sử, văn hóa và tư tưởng của Phật hoàng Trần Nhân Tông, góp phần đưa hình ảnh Ngoạ Vân và tinh thần Thiền phái Trúc Lâm lan tỏa mạnh mẽ hơn đến công chúng trong nước và quốc tế.