Bàu Trúc (huyện Ninh Phước, tỉnh Ninh Thuận cũ, nay thuộc xã Ninh Phước, tỉnh Khánh Hòa) là một trong những làng gốm cổ nhất Đông Nam Á, nổi bật với kỹ thuật làm gốm thủ công hoàn toàn bằng tay, không sử dụng bàn xoay, nung ngoài trời bằng củi, rơm rạ, tạo nên những hoa văn và sắc màu tự nhiên đặc trưng. Sự mộc mạc nhưng tinh tế này đã tạo nên bản sắc riêng biệt, khác hẳn so với các dòng gốm trong nước và khu vực.
Tháng 11/2022, UNESCO đã công nhận nghề gốm Bàu Trúc là di sản văn hóa phi vật thể cần bảo vệ khẩn cấp. Tuy nhiên, nghề truyền thống này đang đối mặt với nhiều thách thức: số lượng nghệ nhân ngày càng giảm, thế hệ trẻ ít mặn mà theo nghề, nguồn đất sét ngày càng thu hẹp, không gian sản xuất hạn chế, trong khi sản phẩm thủ công khó cạnh tranh với hàng công nghiệp, việc quảng bá ra ngoài tỉnh cũng còn hạn chế.
 |
| Nghệ nhân làng gốm Bàu Trúc. Ảnh: TTXVN. |
Dự án của Bộ VH-TT-DL lựa chọn nghề gốm Bàu Trúc là một trong những trọng tâm, với mục tiêu vừa bảo tồn, vừa phát triển nghề truyền thống, đồng thời tạo sinh kế bền vững cho cộng đồng người Chăm. Sở VH-TT-DL Ninh Thuận đã gửi danh sách các nghệ nhân và học viên tham gia khi dự án chính thức triển khai.
Ông Lê Văn Hoa, Phó Giám đốc Sở VH-TT-DL, cho biết việc gốm Bàu Trúc được đưa vào dự án mở ra cơ hội biến làng nghề thành điểm du lịch cộng đồng. Du khách không chỉ được trải nghiệm trực tiếp các công đoạn làm gốm, mà còn tìm hiểu văn hóa – lịch sử của đồng bào Chăm, khám phá cảnh quan, ẩm thực và nghệ thuật truyền thống địa phương.
Các tour trải nghiệm mang tên “Hồn gốm Bàu Trúc” sẽ được xây dựng, cho phép du khách tham gia làm gốm, tham quan chợ gốm, nghe kể chuyện về lịch sử làng nghề, đồng thời giao lưu trong không gian trình diễn văn hóa Chăm. Dự án hứa hẹn không chỉ bảo tồn di sản mà còn tạo thêm việc làm và nguồn thu ổn định cho người dân.
Nghệ nhân Trượng Thị Gạch chia sẻ: “Trước đây, chúng tôi thường tham gia trình diễn gốm ở các điểm du lịch khác. Nếu dự án này triển khai, người dân sẽ có cơ hội quảng bá sản phẩm ngay tại quê hương, đồng thời gắn việc bảo tồn với phát triển sinh kế bền vững.”
 |
Từ đầu tháng 10, Sở VH-TT-DL cũng mở các lớp truyền dạy nghệ thuật gốm Chăm ngay tại Bàu Trúc, nhằm khuyến khích thế hệ trẻ tiếp nối nghề và chuẩn bị nhân lực cho các mô hình du lịch cộng đồng trong tương lai.
Việc lựa chọn Bàu Trúc làm thí điểm không chỉ mang ý nghĩa bảo tồn mà còn mở ra hướng phát triển khi kết hợp với du lịch. Với sự hỗ trợ từ chính quyền, doanh nghiệp và các chuyên gia, làng gốm sẽ có điều kiện xây dựng thương hiệu, mở rộng thị trường và nâng cao năng lực quảng bá văn hóa Chăm.
Nhờ sự đồng hành của Nhà nước, nghệ nhân và cộng đồng, Bàu Trúc có thể trở thành hình mẫu cho việc bảo tồn di sản gắn với phát triển bền vững – nơi di sản không chỉ được gìn giữ mà còn sống động trong đời sống hiện đại, vừa duy trì bản sắc văn hóa vừa mang lại lợi ích thiết thực cho người dân.
