Trong bối cảnh ngành trồng trọt Việt Nam đang đứng trước những yêu cầu ngày càng cao về chất lượng, an toàn thực phẩm, truy xuất nguồn gốc và hội nhập quốc tế, việc hoàn thiện hệ thống pháp luật để quản lý hoạt động sản xuất, kinh doanh giống cây trồng, vật tư nông nghiệp và bảo vệ thực vật trở thành yêu cầu cấp thiết. Sự ra đời của Nghị định số 214/2026/NĐ-CP về xử phạt vi phạm hành chính trong lĩnh vực trồng trọt, bảo vệ và kiểm dịch thực vật được xem là bước đi quan trọng nhằm tăng cường kỷ cương, lập lại trật tự thị trường và bảo vệ nền tảng phát triển của ngành.
 |
| Chính phủ ban hành Nghị định 214/2026/NĐ-CP về xử phạt vi phạm hành chính trong lĩnh vực trồng trọt, bảo vệ và kiểm dịch thực vật được xem là bước đi cần thiết nhằm hoàn thiện hệ thống pháp luật chuyên ngành, đồng bộ với Luật Trồng trọt, Luật Bảo vệ và Kiểm dịch thực vật cũng như Luật Xử lý vi phạm hành chính đã được sửa đổi, bổ sung. |
Trao đổi với Tạp chí Việt Nam hương sắc, PGS.TS. Đặng Văn Đông, Phó Viện trưởng Viện Nghiên cứu Rau quả cho rằng, giá trị lớn nhất của Nghị định không nằm ở việc tăng mức xử phạt mà ở việc tạo lập môi trường sản xuất minh bạch, công bằng và có trách nhiệm hơn cho toàn ngành trồng trọt.
Theo PGS.TS. Đặng Văn Đông, Nghị định 214/2026/NĐ-CP ra đời trong bối cảnh ngành trồng trọt đang chuyển mạnh từ sản xuất truyền thống sang sản xuất hàng hóa quy mô lớn, gắn với tiêu chuẩn chất lượng và truy xuất nguồn gốc.
Ông cho rằng Nghị định đã góp phần hoàn thiện hành lang pháp lý trong lĩnh vực trồng trọt, bảo vệ và kiểm dịch thực vật khi quy định cụ thể hơn các hành vi vi phạm liên quan đến giống cây trồng, vật tư nông nghiệp, thuốc bảo vệ thực vật và kiểm dịch thực vật, đồng thời bổ sung các biện pháp khắc phục hậu quả phù hợp với thực tiễn.
Điểm đáng chú ý là các quy định mới được xây dựng theo hướng đồng bộ với Luật Trồng trọt, Luật Bảo vệ và Kiểm dịch thực vật cũng như các quy định liên quan về xử lý vi phạm hành chính. Điều này giúp cơ quan quản lý có cơ sở pháp lý đầy đủ hơn trong quá trình thanh tra, kiểm tra và xử lý vi phạm.
Theo vị chuyên gia, khi thị trường được quản lý chặt chẽ hơn, những nông dân, hợp tác xã, doanh nghiệp và đơn vị nghiên cứu làm ăn nghiêm túc sẽ được bảo vệ tốt hơn trước tình trạng cạnh tranh không lành mạnh từ hàng giả, hàng kém chất lượng hoặc các hành vi vi phạm pháp luật.
Quan trọng hơn, Nghị định còn góp phần nâng cao chất lượng, an toàn và uy tín của nông sản Việt Nam trong bối cảnh các thị trường xuất khẩu ngày càng siết chặt các tiêu chuẩn kỹ thuật.
Một trong những nội dung được PGS.TS. Đặng Văn Đông đặc biệt quan tâm là thực trạng lưu hành giống cây trồng không rõ nguồn gốc, giống chưa được công nhận lưu hành hoặc giống kém chất lượng.
Theo ông, tình trạng này vẫn xuất hiện tại một số địa phương, nhất là những vùng sản xuất nhỏ lẻ, nơi người dân còn hạn chế về thông tin hoặc mua giống qua các kênh không chính thức.
Nguyên nhân xuất phát từ nhiều yếu tố như tâm lý ham giá rẻ, chạy theo quảng cáo, thiếu hiểu biết về nguồn gốc giống, trong khi công tác quản lý thị trường giống ở một số nơi chưa thực sự chặt chẽ. Bên cạnh đó, vẫn tồn tại những cơ sở sản xuất, kinh doanh giống vì lợi nhuận mà cung ứng các loại giống chưa qua khảo nghiệm đầy đủ hoặc không bảo đảm chất lượng.
 |
| PGS.TS. Đặng Văn Đông giới thiệu về cây giống hoa Lan tại Viện nghiên cứu Rau quả. |
Những hệ lụy mà giống kém chất lượng gây ra là rất lớn. Trước hết là làm giảm tỷ lệ nảy mầm, cây sinh trưởng không đồng đều, khả năng chống chịu sâu bệnh kém, dẫn đến năng suất thấp và chi phí sản xuất tăng cao.
Không chỉ ảnh hưởng đến năng suất, chất lượng nông sản cũng bị suy giảm khi mẫu mã không đồng đều, phẩm chất thấp, khó đáp ứng yêu cầu của thị trường trong nước và xuất khẩu.
Theo PGS.TS. Đặng Văn Đông, thiệt hại lớn nhất thuộc về người nông dân. Họ không chỉ mất tiền mua giống mà còn mất toàn bộ chi phí đầu tư cho vật tư, công lao động và thời gian sản xuất. Với những cây trồng lâu năm, cây ăn quả hoặc cây hoa, cây cảnh có giá trị kinh tế cao, thiệt hại có thể kéo dài nhiều năm.
Ở phạm vi rộng hơn, việc lưu hành giống kém chất lượng còn ảnh hưởng đến uy tín ngành giống Việt Nam, làm giảm niềm tin của thị trường và cản trở quá trình thương mại hóa các giống mới do các viện nghiên cứu, trường đại học và doanh nghiệp chọn tạo.
Đánh giá về việc Nghị định 214/2026/NĐ-CP tăng cường các chế tài xử phạt đối với hành vi vi phạm trong sản xuất, kinh doanh giống cây trồng, PGS.TS. Đặng Văn Đông cho rằng đây là bước đi cần thiết.
Theo ông, giống là yếu tố đầu vào có ý nghĩa quyết định đối với năng suất và chất lượng sản phẩm. Khi nông dân mua phải giống giả hoặc giống không đúng như công bố, thiệt hại không chỉ là chi phí mua giống mà còn kéo theo nhiều hệ lụy về kinh tế.
Các chế tài mạnh hơn sẽ góp phần hạn chế hành vi gian lận, bảo vệ trực tiếp quyền lợi của người sản xuất.
Bên cạnh đó, Nghị định cũng tạo môi trường cạnh tranh công bằng cho các doanh nghiệp làm ăn chân chính. Thực tế cho thấy nhiều doanh nghiệp đã đầu tư rất lớn vào nghiên cứu, chọn tạo giống, xây dựng thương hiệu nhưng vẫn phải cạnh tranh với các cơ sở kinh doanh giống trôi nổi hoặc sao chép vật liệu giống trái phép.
Đặc biệt, việc siết chặt xử lý vi phạm còn có ý nghĩa trong bảo vệ quyền sở hữu trí tuệ đối với các giống cây trồng mới. Đây là yếu tố quan trọng để khuyến khích các viện nghiên cứu, trường đại học và doanh nghiệp tiếp tục đầu tư cho hoạt động nghiên cứu, đổi mới sáng tạo.
Bên cạnh câu chuyện về giống cây trồng, tình trạng lạm dụng thuốc bảo vệ thực vật cũng là vấn đề được vị chuyên gia đặc biệt quan tâm.
Theo ông, nguyên nhân chủ yếu xuất phát từ nhận thức của một bộ phận người sản xuất còn hạn chế. Nhiều người vẫn có thói quen phun thuốc phòng ngừa, tăng liều lượng hoặc pha trộn nhiều loại thuốc với mong muốn kiểm soát sâu bệnh nhanh hơn.
Sản xuất nhỏ lẻ, manh mún cùng với diễn biến phức tạp của thời tiết và sâu bệnh cũng khiến nhiều hộ dân phụ thuộc vào thuốc hóa học như một giải pháp tức thời.
Trong khi đó, ở một số địa phương, công tác quản lý thị trường vật tư nông nghiệp vẫn còn bất cập, dẫn đến tình trạng thuốc ngoài danh mục, thuốc giả hoặc thuốc kém chất lượng vẫn xuất hiện trên thị trường.
Theo PGS.TS. Đặng Văn Đông, việc lạm dụng thuốc bảo vệ thực vật không chỉ làm gia tăng chi phí sản xuất mà còn gây ô nhiễm môi trường đất, nước, làm mất cân bằng hệ sinh thái và ảnh hưởng đến sức khỏe người tiêu dùng.
Để khắc phục tình trạng này, cần tăng cường tuyên truyền, tập huấn để người dân thực hiện đúng nguyên tắc “4 đúng”, đồng thời đẩy mạnh áp dụng các biện pháp quản lý dịch hại tổng hợp (IPM), sử dụng giống chống chịu sâu bệnh và các chế phẩm sinh học nhằm giảm phụ thuộc vào thuốc hóa học.
Song song với đó là tăng cường thanh tra, kiểm tra và xử lý nghiêm các hành vi kinh doanh thuốc bảo vệ thực vật vi phạm quy định.
Theo PGS.TS. Đặng Văn Đông, trong bối cảnh hội nhập quốc tế ngày càng sâu rộng, các yêu cầu về truy xuất nguồn gốc, dư lượng thuốc bảo vệ thực vật và kiểm dịch thực vật đã trở thành điều kiện bắt buộc đối với nhiều thị trường nhập khẩu.
Ông cho rằng Nghị định 214/2026/NĐ-CP sẽ góp phần nâng cao tính tuân thủ trong toàn bộ chuỗi sản xuất, từ đó giảm nguy cơ vi phạm các tiêu chuẩn kỹ thuật của nước nhập khẩu.
Các quy định mới cũng tạo động lực để người sản xuất xây dựng nhật ký sản xuất, quản lý mã số vùng trồng, kiểm soát vật tư đầu vào và thực hiện truy xuất nguồn gốc đầy đủ hơn.
Điều này giúp giảm thiểu nguy cơ các lô hàng bị cảnh báo dư lượng thuốc bảo vệ thực vật vượt ngưỡng hoặc mang sinh vật gây hại kiểm dịch, qua đó giảm rủi ro thương mại cho doanh nghiệp và ngành hàng.
Theo vị chuyên gia, đây cũng là cơ hội để ngành trồng trọt chuyển từ tư duy “sản xuất những gì mình có” sang “sản xuất theo yêu cầu thị trường”, từng bước nâng cao giá trị gia tăng và sức cạnh tranh của nông sản Việt Nam.
“Nghị định 214/2026/NĐ-CP không chỉ hướng tới xử lý vi phạm mà còn tạo nền tảng để ngành trồng trọt phát triển theo hướng minh bạch, an toàn và có trách nhiệm. Khi các quy định được thực thi nghiêm túc, người dân, doanh nghiệp và các đơn vị nghiên cứu sẽ cùng được hưởng lợi, đồng thời tạo động lực để nông nghiệp Việt Nam phát triển hiện đại và bền vững hơn”, PGS.TS. Đặng Văn Đông nhấn mạnh.
Còn tiếp
